Aktualności

Wybory samorządowe 2024

Sławomir Patyra
Opinia prawna na temat statusu Państwowej Komisji Wyborczej w kontekście braku powołania przez Prezydenta Rzeczypospolitej jej siedmiu nowych członków, wskazanych przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 21 grudnia 2023 r.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, jako organ wyposażony w kompetencję do powoływania członków Państwowej Komisji Wyborczej wskazanych przez Sejm, powinien wydać postanowienie o ich powołaniu bez zbędnej zwłoki, by zapewnić funkcjonowanie Państwowej Komisji Wyborczej – wynika z analizy prawnej napisanej dla forumIdei przez dr hab. Sławomira Patyry.

Do 12 lutego 2024 roku – podanie w formie obwieszczenia do publicznej wiadomości informacji o okręgach wyborczych, ich granicach, numerach i liczbie radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym oraz o wyznaczonej siedzibie terytorialnej komisji wyborczej dla wyborów do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast (zmiany granic okręgów wyborczych mogą być dokonywane najpóźniej na 3 miesiące przed upływem kadencji, jeżeli taka konieczność wynika ze zmiany w podziale terytorialnym państwa, zmiany granic jednostek pomocniczych gminy, zmiany liczby mieszkańców danej gminy, zmiany liczby radnych w radzie gminy lub zmiany liczby radnych wybieranych w okręgach wyborczych).

Od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów do 12 lutego 2024 roku – zawiadomienie odpowiednio Państwowej Komisji Wyborczej lub właściwego komisarza wyborczego o utworzeniu:

1) komitetu wyborczego partii politycznej;

2) koalicyjnego komitetu wyborczego;

3) komitetu wyborczego organizacji;

4) komitetu wyborczego wyborców.

W przypadku odmowy przyjęcia przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego pełnomocnikowi wyborczemu przysługuje prawo wniesienia skargi do Sądu Najwyższego. Skargę wnosi się w terminie 2 dni od daty podania do publicznej wiadomości postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Sąd Najwyższy rozpatruje skargę w składzie 3 sędziów w postępowaniu nieprocesowym i wydaje orzeczenie w sprawie skargi w terminie 2 dni. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. Orzeczenie doręcza się pełnomocnikowi wyborczemu i Państwowej Komisji Wyborczej. Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę za zasadną, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie przyjmuje zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego.

W przypadku odmowy przyjęcia przez komisarza wyborczego zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego pełnomocnikowi wyborczemu przysługuje prawo wniesienia odwołania do Państwowej Komisji Wyborczej. Odwołanie wnosi się w terminie 2 dni od daty podania do publicznej wiadomości postanowienia komisarza wyborczego o odmowie przyjęcia zawiadomienia.

Państwowa Komisja Wyborcza rozpatruje odwołanie i wydaje orzeczenie w sprawie odwołania w terminie 3 dni. Od postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej nie przysługuje środek prawny. Postanowienie doręcza się pełnomocnikowi wyborczemu i komisarzowi wyborczemu. Jeżeli Państwowa Komisja Wyborcza uzna odwołanie za zasadne, komisarz wyborczy niezwłocznie przyjmuje zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego.

Państwowa Komisja Wyborcza ogłasza informację o przyjętych przez nią zawiadomieniach o utworzonych komitetach wyborczych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” i zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej.

Komisarz wyborczy zamieszcza informację o przyjętych zawiadomieniach o utworzonych komitetach wyborczych w Biuletynie Informacji Publicznej.

ad 1) Do zawiadomienia załącza się:

  •  oświadczenia pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu pełnomocnictwa, a w przypadku pełnomocnika finansowego – również o spełnieniu przez niego wymogów (nie może być: kandydatem w wyborach, pełnomocnikiem wyborczym, funkcjonariuszem publicznym oraz może być pełnomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu wyborczego);
  • uwierzytelniony odpis z ewidencji partii politycznych;
  • wyciąg ze statutu partii politycznej, wskazujący, który organ jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz;
  • fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej.

ad 2) Do zawiadomienia załącza się:

  • umowę o zawiązaniu koalicji wyborczej, wraz z następującymi danymi: imionami, nazwiskami, adresami zamieszkania i numerami ewidencyjnymi PESEL osób wchodzących w skład komitetu wyborczego;
  • oświadczenia pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego o przyjęciu pełnomocnictwa, a w przypadku pełnomocnika finansowego – również o spełnieniu przez niego wymogów (nie może być: kandydatem w wyborach, pełnomocnikiem wyborczym, funkcjonariuszem publicznym oraz może być pełnomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu wyborczego);
  • uwierzytelniony odpis z ewidencji partii politycznych, partii politycznych tworzących koalicję wyborczą;
  • wyciągi ze statutów partii politycznych tworzących koalicję wyborczą wskazujące, który organ partii jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz;
  • fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej.

ad 3) Komitet wyborczy organizacji zawiadamia komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę organizacji o utworzeniu komitetu. W przypadku gdy komitet wyborczy organizacji zamierza zgłosić kandydatów na radnych w więcej niż w jednym województwie, komitet wyborczy zawiadamia Państwową Komisję Wyborczą o utworzeniu komitetu.

Do zawiadomienia załącza się:

  • oświadczenia pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu pełnomocnictwa, a w wypadku pełnomocnika finansowego – również o spełnieniu przez niego wymogów (nie może być: kandydatem w wyborach, pełnomocnikiem wyborczym, funkcjonariuszem publicznym oraz może być pełnomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu wyborczego);
  • uwierzytelniony odpis z Krajowego Rejestru Sądowego albo zaświadczenie o wpisie stowarzyszenia zwykłego do ewidencji;
  • wyciąg ze statutu albo regulaminu działalności organizacji, wskazujący organ upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz;
  • fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej.

ad 4) Co najmniej 15. obywateli mających prawo wybierania może utworzyć komitet wyborczy wyborców. Po zebraniu co najmniej 1000 podpisów obywateli mających prawo wybierania, popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców, pełnomocnik wyborczy zawiadamia Państwową Komisję Wyborczą o utworzeniu komitetu.

Jeżeli komitet wyborczy wyborców został utworzony w celu zgłoszenia kandydatów tylko w jednym województwie:

  • liczba obywateli potrzebnych do utworzenia komitetu wynosi 5;
  • liczba podpisów wynosi 20;
  • zawiadomienie składa się komisarzowi wyborczemu, właściwemu ze względu na siedzibę komitetu.

Do zawiadomienia załącza się:

  • oświadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego;
  • oświadczenia pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego o przyjęciu pełnomocnictwa, a w przypadku pełnomocnika finansowego – również o spełnieniu przez niego wymogów (nie może być: kandydatem w wyborach, pełnomocnikiem wyborczym, funkcjonariuszem publicznym oraz może być pełnomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu wyborczego);
  • wykaz obywateli zawierający czytelnie wskazane ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery ewidencyjne PESEL oraz daty udzielenia poparcia, a także własnoręcznie złożone podpisy obywateli;
  • fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej. W przypadku gdy komitet wyborczy wyborców został utworzony jedynie w celu zgłoszenia kandydatów na radnych do rady gminy w gminie liczącej do 20 000 mieszkańców:
    • pełnomocnik wyborczy jest jednocześnie pełnomocnikiem finansowym tego komitetu,
    • zawiadomienie o utworzeniu komitetu nie wymaga zebrania podpisów.

Co najmniej 55 dni przed dniem wyborów, czyli najpóźniej do 12 lutego 2024 roku – propozycje zmian siedzib obwodowych komisji wyborczych.

Propozycje zmian siedzib obwodowych komisji wyborczych, w tym siedzib znajdujących się w lokalach obwodowych komisji wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych, zainteresowani mogą przedkładać komisarzowi wyborczemu na piśmie. Przedłożone propozycje zmian siedzib obwodowych komisji wyborczych komisarz wyborczy niezwłocznie umieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej.


Najpóźniej do 22 lutego 2024 roku – dokonanie zmian siedzib obwodowych komisji wyborczych


Do 22 lutego 2024 roku – zgłaszanie komisarzom wyborczym kandydatów na członków terytorialnych komisji wyborczych.

 W skład terytorialnej komisji wyborczej wchodzi:

1) 9 osób w jednostkach samorządu terytorialnego liczących do 20 000 mieszkańców;

2) 11 osób w jednostkach samorządu terytorialnego liczących do 100 000 mieszkańców;

3) 13 osób w jednostkach samorządu terytorialnego liczących do 500 000 mieszkańców;

4) 15 osób w jednostkach samorządu terytorialnego liczących powyżej 500 000 mieszkańców.

W skład wojewódzkiej i powiatowej komisji wyborczej oraz komisji wyborczej w mieście na prawach powiatu wchodzi z urzędu, jako jej przewodniczący, osoba wskazana przez komisarza wyborczego.


Do 22 lutego 2024 roku – dokonywanie zmian w podziale na stałe obwody głosowania.

Komisarz wyborczy dokonuje zmian w podziale na stałe obwody głosowania, jeżeli jest to konieczne ze względu na zmianę granic gminy, zmianę liczby wybieranych radnych gminy lub zmianę liczby mieszkańców w obwodzie głosowania w stosunku do określonej liczby od 200 do 4000 mieszkańców, zmianę granic okręgów wyborczych.

Zmiana w podziale na stałe obwody głosowania dokonywana z powodu zmiany granic gminy może nastąpić wyłącznie w odniesieniu do obszaru, którego dotyczy nowy przebieg granicy gminy.

Komisarz wyborczy może dokonać podziału stałego obwodu głosowania z urzędu na wniosek co najmniej 5% wyborców ujętych w Centralnym Rejestrze Wyborców w tym obwodzie głosowania lub na wniosek wójta, jeżeli na obszarze stałego obwodu głosowania utworzonego w wyniku podziału jest możliwość zorganizowania lokalu obwodowej komisji wyborczej.


Od 23 lutego 2024 roku do 2 kwietnia 2024 roku – wniosek o udostępnienie informacji o danych zawartych w Centralnym Rejestrze Wyborców oraz informacji, czy wyborca ujęty jest w spisie.

 Osobie, której dane są przetwarzane w Centralnym Rejestrze Wyborców, na wniosek tej osoby złożony na piśmie utrwalonym w postaci:

1) papierowej, opatrzony własnoręcznym podpisem LUB

2) elektronicznej, opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej:

  • wójt obowiązany jest udostępnić informację zawierającą te dane.

W przypadku zarządzonych wyborów wniosek o udostępnienie informacji o danych może być złożony nie później niż do 5. dnia przed dniem wyborów.

Informacja o danych jest udostępniana, w zależności od żądania wnioskodawcy, na piśmie utrwalonym: w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem lub w postaci elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.

Informacja o danych może mieć postać wydruku z systemu teleinformatycznego.

Każdy wyborca może złożyć pisemny wniosek utrwalony w postaci papierowej i opatrzony własnoręcznym podpisem w urzędzie gminy, w której spis wyborców został sporządzony, o udzielenie informacji, czy został w spisie ujęty.

Udostępnianie informacji następuje przez udzielenie informacji, że osoba wskazana we wniosku jest ujęta w spisie wyborców lub nie figuruje w spisie. Na żądanie wnioskodawcy udzielona informacja jest potwierdzana przez wójta na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem. Każdy może wnieść odpowiednio do wójta albo do organu, który sporządził spis wyborców, reklamację w sprawie nieprawidłowości sporządzenia spisu. 


Do 27 lutego 2024 roku – powołanie przez komisarzy wyborczych terytorialnych komisji wyborczych.

Terytorialne komisje wyborcze powołuje:

1) w przypadku wojewódzkiej komisji wyborczej – komisarz wyborczy wykonujący czynności o charakterze ogólnowojewódzkim;

2) w przypadku powiatowej i gminnej komisji wyborczej – komisarz wyborczy – spośród wyborców zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych.


Do 4 marca 2024 roku – utworzenie obwodów głosowania w szpitalach, zakładach pomocy społecznej, zakładach karnych i aresztach śledczych oraz ustalenie ich granic, siedzib i numerów.

Komisarz wyborczy tworzy odrębny obwód głosowania, jeżeli w dniu wyborów będzie w nim przebywać co najmniej 15. wyborców.

W wyborach do rady gminy lub w wyborach wójta odrębny obwód głosowania w jednostce położonej na obszarze gminy, w której są przeprowadzane wybory, tworzy się, jeżeli w dniu wyborów będzie w niej przebywać co najmniej 15. wyborców ujętych w Centralnym Rejestrze Wyborców w stałych obwodach głosowania na obszarze gminy, na terenie której położona jest dana jednostka.

W wyborach do rady powiatu odrębny obwód głosowania w jednostce położonej na obszarze powiatu, w którym są przeprowadzane wybory, tworzy się, jeżeli w dniu wyborów będzie w niej przebywać co najmniej 15. wyborców ujętych w Centralnym Rejestrze Wyborców w stałych obwodach głosowania gmin położonych na terenie tego powiatu.

W wyborach do sejmiku województwa odrębny obwód głosowania w jednostce położonej na obszarze województwa, w którym są przeprowadzane wybory, tworzy się, jeżeli w dniu wyborów będzie w niej przebywać co najmniej 15. wyborców ujętych w Centralnym Rejestrze Wyborców w stałych obwodach głosowania gmin położonych na terenie tego województwa.

Jeżeli w dniu wyborów w jednostce będzie przebywać mniej niż 15. wyborców, można w niej utworzyć odrębny obwód głosowania po zasięgnięciu opinii osoby kierującej daną jednostką.


Do 4 marca 2024 roku do godziny 16:00 – zgłaszanie terytorialnym komisjom wyborczym list kandydatów na radnych, odrębnie dla każdego okręgu wyborczego dla wyborów do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy.


Do 8 marca 2024 roku – podanie do publicznej wiadomości, w formie obwieszczenia, informacji o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych, w tym o lokalach przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych oraz o możliwości głosowania korespondencyjnego przez wyborców niepełnosprawnych i możliwości głosowania przez pełnomocnika.

Jeden egzemplarz obwieszczenia przekazywany jest niezwłocznie komisarzowi wyborczemu. Obwieszczenie zamieszcza wójt najpóźniej w 30. dniu przed dniem wyborów w Biuletynie Informacji Publicznej.


Do 8 marca 2024 roku – zgłaszanie kandydatów na członków obwodowych komisji wyborczych.

1) W skład każdej obwodowej komisji wyborczej powołuje się:

  •  7 osób w obwodach głosowania do 1000 mieszkańców;
  • 9 osób w obwodach głosowania od 1001 do 2000 mieszkańców;
  • 11 osób w obwodach głosowania od 2001 do 3000 mieszkańców;
  • 13 osób w obwodach głosowania powyżej 3000 mieszkańców.
  • W skład obwodowych komisji wyborczych w odrębnych obwodach głosowania powołuje się:
  • 5 osób w obwodach głosowania do 100 osób;
  • 7 osób w obwodach głosowania od 101 do 300 osób;
  • 9 osób w obwodach głosowania od 301 do 500 osób;
  • 11 osób w obwodach głosowania powyżej 500 osób
    • spośród kandydatów zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych lub upoważnione przez nich

osoby.

3) Osoba będąca kandydatem na członka obwodowej komisji wyborczej:

  •  musi mieć ukończone 18 lat najpóźniej w dniu dokonania zgłoszenia;
  • może zostać zgłoszona do komisji na obszarze województwa, w którym stale zamieszkuje.

Zgłoszenie do składu obwodowej komisji wyborczej następuje po uzyskaniu zgody osoby, której ma dotyczyć.


Do 13 marca 2024 roku – przyznanie przez Państwową Komisję Wyborczą jednolitych numerów listom tych komitetów wyborczych, które zarejestrowały listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów w wyborach do wszystkich sejmików województw.

Jeżeli komitet wyborczy zarejestrował listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów w wyborach do wszystkich sejmików województw, w tym przynajmniej jedną listę do każdego sejmiku, listy kandydatów tego komitetu zarejestrowane w wyborach do sejmików województw, rad powiatów i rad gmin otrzymują jednolity numer. Państwowa Komisja Wyborcza na podstawie rejestracji list kandydatów w wyborach do sejmików województw przyznaje numery listom kandydatów komitetów wyborczych spełniających warunek określony wyżej. Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie podaje do publicznej wiadomości informację o przyznanych numerach list kandydatów i zawiadamia o nich komisarzy wyborczych wykonujących czynności o charakterze ogólnowojewódzkim.


Do 14 marca do godziny 16:00 – zgłaszanie gminnym komisjom wyborczym kandydatów na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

W zgłoszeniu kandydata na wójta podaje się:

1) imię (imiona), nazwisko, wiek, wykształcenie i miejsce zamieszkania zgłaszanego kandydata wraz ze wskazaniem jego przynależności do partii politycznej;

2) oznaczenie komitetu dokonującego zgłoszenia oraz imię (imiona), nazwisko i adres działającego w jego imieniu pełnomocnika.


Do 15 marca 2024 roku – przyznanie przez komisarza wyborczego wykonującego zadania o charakterze ogólnowojewódzkim numerów dla list tych komitetów wyborczych, które zarejestrowały co najmniej jedną listę kandydatów w wyborach do sejmiku województwa i nie został im przyznany numer przez Państwową Komisję Wyborczą.

Komisarz wyborczy niezwłocznie podaje do publicznej wiadomości informację o przyznanych numerach list kandydatów i zawiadamia o nich pozostałych komisarzy wyborczych, działających na obszarze województwa.

Do 18 marca 2024 roku – przyznanie przez komisarza wyborczego numerów dla list tych komitetów wyborczych, które zarejestrowały co najmniej jedną listę kandydatów w wyborach do rady powiatu i nie został im przyznany numer przez Państwową Komisję Wyborczą ani przez komisarza wyborczego wykonującego zadania o charakterze ogólnowojewódzkim.

Komisarz wyborczy niezwłocznie podaje do publicznej wiadomości informację o przyznanych numerach list kandydatów i zawiadamia o nich gminne komisje wyborcze działające na obszarze jego właściwości.


Do 18 marca 2024 roku – powołanie przez komisarza wyborczego obwodowych komisji wyborczych.

1) Członkowie obwodowej komisji wyborczej nie mogą prowadzić agitacji wyborczej na rzecz poszczególnych kandydatów oraz list kandydatów:

  •  w lokalu wyborczym;
  • w trakcie czynności podejmowanych przez obwodową komisję wyborczą;
  • w trakcie przygotowań do prac obwodowej komisji wyborczej.

2) Członkowi obwodowej komisji wyborczej w związku z wykonywaniem zadań przysługuje:

  •  zwolnienie od pracy na dzień głosowania oraz liczenia głosów, a także na dzień następujący po dniu, w którym zakończono liczenie głosów, z zachowaniem prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy;
  • do 5 dni zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

Członkowie obwodowej komisji wyborczej w razie zamiaru skorzystania ze zwolnienia od pracy są obowiązani co najmniej na 3 dni przed przewidywanym terminem nieobecności w pracy uprzedzić pracodawcę na piśmie o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy, a następnie, nie później niż następnego dnia po upływie okresu nieobecności w pracy, dostarczyć pracodawcy zaświadczenie, usprawiedliwiające nieobecność w pracy wykonywaniem zadań komisji.

Zaświadczenie zawiera:

  •  imię i nazwisko osoby wchodzącej w skład danej komisji;
  • wskazanie podstawy prawnej zwolnienia od pracy;
  • przyczynę i czas nieobecności w pracy.

Zaświadczenie opatrzone pieczęcią obwodowej komisji wyborczej podpisuje przewodniczący danej komisji, a dla przewodniczącego komisji – jego zastępca.

Zaświadczenie jest sporządzane w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje zainteresowany członek komisji, a drugi pozostaje w dokumentacji komisji.

3) Do zadań komisji należy:

  •  przeprowadzenie głosowania w obwodzie;
  • czuwanie w dniu wyborów nad przestrzeganiem prawa wyborczego w miejscu i czasie głosowania;
  • ustalenie wyników głosowania w obwodzie i podanie ich do publicznej wiadomości;
  • przesłanie wyników głosowania do właściwej komisji wyborczej.

4) Skład każdej obwodowej komisji wyborczej wynosi:

  •  7 osób w obwodach głosowania do 1000 mieszkańców,
  • 9 osób w obwodach głosowania od 1001 do 2000 mieszkańców,
  • 11 osób w obwodach głosowania od 2001 do 3000 mieszkańców,
  • 13 osób w obwodach głosowania powyżej 3000 mieszkańców.

Od 23 marca 2024 roku do 5 kwietnia 2024 roku do godz. 24:00 – nieodpłatne rozpowszechnianie w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych audycji wyborczych przygotowanych przez komitety wyborcze.

Komitetom wyborczym, których kandydaci zostali zarejestrowani, przysługuje prawo do rozpowszechniania nieodpłatnie audycji wyborczych w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych na koszt tych nadawców.

Czas antenowy przysługujący jednemu komitetowi wyborczemu nie może być odstępowany innemu komitetowi wyborczemu.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej oraz właściwych zarządów publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych oraz właściwych rad programowych, określi w drodze rozporządzenia:

  •  czas przeznaczony na rozpowszechnianie nieodpłatnie audycji wyborczych w każdym z programów ogólnokrajowych i programów regionalnych;
  • ramowy podział czasu rozpowszechniania nieodpłatnie audycji wyborczych;
  • tryb postępowania w sprawach podziału czasu rozpowszechniania nieodpłatnie audycji wyborczych;
  • zakres rejestracji oraz sposób przygotowania i emisji audycji wyborczych, uwzględniając typ i rodzaj nośnika zapisu audycji wyborczej;
  • sposób rozpowszechniania informacji o terminach emisji audycji wyborczych – mając na względzie rodzaj przeprowadzanych wyborów oraz konieczność zapewnienia najwyższego standardu technicznego emitowanych audycji wyborczych, a także powszechnej dostępności audycji wyborczych i informacji o terminach ich emisji.

Audycje wyborcze komitetu wyborczego dostarczane są do publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych nie później niż na 24 godziny przed dniem ich rozpowszechnienia.

1) Komitet wyborczy ma prawo do nieodpłatnego rozpowszechniania audycji wyborczych w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych:

  •  ogólnokrajowych – jeżeli zarejestrował listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów w wyborach do wszystkich sejmików województw, w tym przynajmniej jedną listę do każdego sejmiku;
  • regionalnych – jeżeli zarejestrował listę kandydatów co najmniej w jednym okręgu wyborczym.

Łączny czas rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi:

  •  w ogólnokrajowych programach – 15 godzin w Telewizji Polskiej i 20 godzin w Polskim Radiu;
  •  w regionalnych programach – 15 godzin w każdym programie Telewizji Polskiej i 20 godzin w każdym programie Polskiego Radia.

Podział czasu antenowego między uprawnione komitety wyborcze jest dokonywany proporcjonalnie do liczby zarejestrowanych list kandydatów w okręgach, na obszarze objętym regionalnym programem, na podstawie informacji okręgowych komisji wyborczych właściwych dla tego obszaru.

Na ustalenia dotyczące podziału czasu antenowego komitetom wyborczym przysługuje skarga do komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę oddziału Telewizji Polskiej lub Polskiego Radia.

Skargę wnosi się w terminie 48 godzin od dokonania ustalenia. Komisarz wyborczy rozpatruje sprawę niezwłocznie i wydaje postanowienie. Od postanowienia komisarza wyborczego nie przysługuje środek prawny.

2) Komitet wyborczy, który zarejestrował kandydata na wójta, ma prawo do nieodpłatnego rozpowszechniania audycji wyborczych w programach regionalnych publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych.

Łączny czas rozpowszechniania audycji wyborczych w programach regionalnych wynosi 2 godziny w każdym programie Telewizji Polskiej i 4 godziny w każdym programie Polskiego Radia.

Podział czasu antenowego pomiędzy uprawnione komitety wyborcze jest dokonywany proporcjonalnie do liczby zarejestrowanych kandydatów na wójtów na obszarze objętym regionalnym programem, na podstawie informacji gminnych komisji wyborczych właściwych dla tego obszaru.

Czas audycji wyborczych komitetów wyborczych może być łączony w tym samym programie regionalnym, na wniosek pełnomocnika wyborczego, z czasem audycji wyborczych przysługującym temu samemu komitetowi z tytułu udziału w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego. Wniosek w sprawie połączenia czasu audycji wyborczych składa się najpóźniej w 20. dniu przed dniem wyborów dyrektorowi oddziału Telewizji Polskiej lub prezesowi zarządu spółki Polskiego Radia, właściwym dla programu regionalnego, w którym łączne audycje wyborcze mają być rozpowszechniane.

Na ustalenia dotyczące podziału czasu antenowego komitetom wyborczym przysługuje skarga do komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę oddziału Telewizji Polskiej lub

Polskiego Radia. Skargę wnosi się w ciągu 48 godzin od dokonania ustalenia. Komisarz wyborczy rozpatruje sprawę niezwłocznie i wydaje postanowienie. Od postanowienia komisarza wyborczego nie przysługuje środek prawny.


Do 25 marca 2024 roku – podanie do publicznej wiadomości, w drodze rozplakatowania obwieszczeń: 

  • terytorialnych komisji wyborczych ‒ o zarejestrowanych listach kandydatów na radnych;
  • gminnych komisji wyborczych ‒ o zarejestrowanych kandydatach na wójtów, burmistrzów, prezydentów miast.

Gminna komisja wyborcza zarządza wydrukowanie obwieszczenia o zarejestrowanych listach kandydatów, zawierającego: ich numery, skróty nazw komitetów, dane o kandydatach umieszczone w zgłoszeniach list wraz z oznaczeniem kandydatury nazwą lub skrótem nazwy partii politycznej lub organizacji popierającej kandydata. Podaje się również treść oświadczenia.

Obwieszczenie przekazuje się wójtowi, który zapewnia jego druk i rozplakatowanie na obszarze gminy. Jeden egzemplarz obwieszczenia przesyła się niezwłocznie komisarzowi wyborczemu.


Do 25 marca 2024 roku – zgłaszanie przez wyborców niepełnosprawnych zamiaru głosowania korespondencyjnego, w tym przy pomocy nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Brailleʼa ,oraz przez wyborcę, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 60 lat, zamiaru głosowania korespondencyjnego.

Zgłoszenie może być dokonane:

1) ustnie

2) na piśmie utrwalonym w postaci:

  •  papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem;
  • elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, przy użyciu usługi elektronicznej po uwierzytelnieniu tej osoby;
  • telefonicznie – w przypadku wyborcy niepełnosprawnego oraz wyborcy podlegającego w dniu głosowania obowiązkowej kwarantannie, izolacji lub izolacji w warunkach domowych.

Zgłoszenie komisarz wyborczy niezwłocznie przekazuje właściwemu urzędnikowi wyborczemu w gminie, w której wyborca jest ujęty w obwodzie głosowania zgodnie z adresem zameldowania na pobyt stały lub adresem stałego zamieszkania.

W zgłoszeniu zamieszcza się lub podaje: nazwisko i imię (imiona), numer ewidencyjny PESEL wyborcy, oznaczenie wyborów, których dotyczy zgłoszenie, oraz adres, na który ma być wysłany pakiet wyborczy.

Do zgłoszenia wyborca niepełnosprawny dołącza kopię aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W zgłoszeniu wyborca niepełnosprawny może zażądać dołączenia do pakietu wyborczego nakładki na kartę do głosowania sporządzonej w alfabecie Braille’a oraz może zamieścić lub podać adres poczty elektronicznej lub numer telefonu komórkowego oraz informację o wyrażeniu zgody na przekazanie danych do rejestru danych kontaktowych osób fizycznych.


Do 25 marca 2024 roku – zgłaszanie zamiaru skorzystania z prawa do bezpłatnego transportu do lokalu wyborczego lub bezpłatnego transportu powrotnego przez wyborców niepełnosprawnych oraz przez wyborców, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 60 lat, w gminie, w której w dniu wyborów nie funkcjonuje gminny przewóz pasażerski.

Prawo do bezpłatnego transportu przysługuje:

  •  z miejsca zamieszkania, pod którym dany wyborca ujęty jest w spisie wyborców, albo miejsca podanego we wniosku o dopisanie do spisu wyborców w danej gminie, do lokalu wyborczego właściwego dla obwodu głosowania, w którego spisie wyborców ujęty jest ten wyborca, albo
  • z miejsca pobytu do najbliższego lokalu wyborczego w dniu głosowania,
  • z lokalu wyborczego do miejsca, w którym dany wyborca rozpoczął podróż.

Wyborcy, którego stan zdrowia nie pozwala na samodzielną podróż, może towarzyszyć opiekun.

Zamiar można zgłosić ustnie, pisemnie lub w formie elektronicznej do wójta. W zgłoszeniu podaje się: nazwisko i imię (imiona), numer ewidencyjny PESEL wyborcy oraz opiekuna, jeśli ma towarzyszyć wyborcy, oznaczenie miejsca zamieszkania lub innego miejsca, wskazanie, czy wyborca ma zamiar skorzystać z transportu powrotnego, oznaczenie wyborów, których dotyczy zgłoszenie, oraz numer telefonu lub adres poczty elektronicznej wyborcy, o ile posiada. Wyborca, którego stan zdrowia nie pozwala na samodzielną podróż, zawiadamia o tym fakcie, a wyborca niepełnosprawny o orzeczonym stopniu niepełnosprawności i ważności tego orzeczenia ‒ wójta.


Do 28 marca 2024 roku – podanie do publicznej wiadomości informacji o organizacji w gminach wiejskich lub miejsko-wiejskich, w dniu wyborów, bezpłatnego gminnego przewozu pasażerskiego, o którym mowa w art. 37f § 1 Kodeksu wyborczego. Informację zamieszcza się w Biuletynie Informacji Publicznej oraz w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie.

Wójt gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej w dniu wyborów organizuje bezpłatny gminny przewóz pasażerski dla wyborców ujętych w spisie wyborców w stałym obwodzie głosowania położonym na obszarze danej gminy, jeżeli w ramach tej gminy:

1) nie funkcjonuje w dniu wyborów publiczny transport zbiorowy

albo

2) najbliższy przystanek komunikacyjny oddalony jest o ponad 1,5 km od lokalu wyborczego.

Linia komunikacyjna gminnego przewozu pasażerskiego ustalana jest w sposób uwzględniający wszystkie miasta, osiedla, wsie, osady, kolonie i przysiółki położone w obrębie stałego obwodu głosowania.

Przystanki komunikacyjne gminnego przewozu pasażerskiego ustalane są w każdym mieście, osiedlu, wsi, osadzie, kolonii i przysiółku, w których mieszka co najmniej 5 wyborców ujętych w spisie wyborców w danym stałym obwodzie głosowania.

W ramach gminnego przewozu pasażerskiego w godzinach głosowania odbywają się co najmniej dwa pełne kursy. Kursy te muszą odbyć się w odstępie co najmniej 4 godzin, liczonych od momentu zakończenia kursu. 


Do 29 marca 2024 roku – składanie wniosków o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania przez wyborców niepełnosprawnych oraz przez wyborców, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 60 lat.

Wyborca niepełnosprawny o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz wyborca, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 60 lat, może udzielić pełnomocnictwa do głosowania w jego imieniu w wyborach.

Akt pełnomocnictwa do głosowania sporządza się na wniosek wyborcy wniesiony do wójta gminy, w której wyborca jest ujęty w obwodzie głosowania właściwym dla adresu zameldowania na pobyt stały lub adresu stałego zamieszkania. We wniosku zamieszcza się: nazwisko i imię (imiona), numer ewidencyjny PESEL oraz adres zamieszkania zarówno wyborcy, jak i osoby, której ma być udzielone pełnomocnictwo do głosowania, oraz oznaczenie wyborów, których dotyczy pełnomocnictwo do głosowania.

Wyborca może zamieścić adres poczty elektronicznej lub numer telefonu komórkowego oraz informację o wyrażeniu zgody na przekazanie danych do rejestru danych kontaktowych osób fizycznych.

Wniosek może być złożony:

1) ustnie;

2) na piśmie utrwalonym w postaci:

  •  papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem;
  • elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, przy użyciu usługi elektronicznej po uwierzytelnieniu tej osoby.

Do wniosku załącza się:

1) kopię aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania;

2) pisemną zgodę osoby mającej być pełnomocnikiem, zawierającą jej nazwisko i imię (imiona) oraz adres zamieszkania, a także nazwisko i imię (imiona) osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania.

Przed przystąpieniem do głosowania pełnomocnik okazuje obwodowej komisji wyborczej dokument umożliwiający stwierdzenie jego tożsamości oraz akt pełnomocnictwa do głosowania.


Do 1 kwietnia 2024 roku – doręczenie pakietów wyborczych wyborcom, którzy zgłosili zamiar głosowania korespondencyjnego.

Pakiet wyborczy doręcza wyborcy urzędnik wyborczy za pośrednictwem operatora pocztowego.

Pakiet wyborczy doręcza się wyłącznie do rąk własnych wyborcy, po okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość i pisemnym pokwitowaniu odbioru.

Jeżeli odbierający nie może potwierdzić odbioru, osoba doręczająca pakiet wyborczy sama stwierdza datę doręczenia oraz wskazuje odbierającego i przyczynę braku jego podpisu.

W przypadku nieobecności wyborcy pod wskazanym adresem doręczający umieszcza zawiadomienie o terminie powtórnego doręczenia w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania wyborcy. Termin powtórnego doręczenia nie może być dłuższy niż jeden dzień od dnia pierwszego doręczenia.

Niedoręczone pakiety wyborcze są przekazywane obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania. Jeżeli przekazanie pakietów wyborczych obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania nie było możliwe, pakiety takie przekazywane są właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego.

W skład pakietu wyborczego wchodzi:

1) koperta zwrotna;

2) karta lub karty do głosowania;

3) koperta na kartę do głosowania;

4) instrukcja głosowania korespondencyjnego;

5) nakładka lub nakładki na kartę lub karty do głosowania sporządzone w alfabecie Braille’a – jeżeli wyborca niepełnosprawny zażądał ich przesłania;

6) oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu na karcie do głosowania.

Wyborca może w godzinach głosowania osobiście dostarczyć kopertę zwrotną do obwodowej komisji wyborczej, w obwodzie głosowania, w którym jest wpisany do spisu wyborców.


Do 4 kwietnia 2024 roku – poinformowanie wyborców niepełnosprawnych oraz wyborców, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 60 lat, którzy zgłosili zamiar skorzystania z prawa transportu do lokalu wyborczego, o godzinie transportu w dniu głosowania.

Wójt informuje wyborcę, który zgłosił zamiar skorzystania z prawa transportu do lokalu, o godzinie transportu do lokalu w dniu głosowania.

Wyborca, który zgłosił zamiar skorzystania z prawa do transportu do lokalu lub transportu powrotnego, może wycofać swoje zgłoszenie albo zrezygnować tylko z transportu powrotnego nie później niż na 2 dni przed dniem głosowania. Wycofanie zgłoszenia albo zrezygnowanie z transportu powrotnego może być dokonane ustnie, pisemnie lub w formie elektronicznej do wójta.


Od 23 lutego 2024 roku do 4 kwietnia 2024 roku – składanie przez wyborcę niepełnosprawnego wniosku o zmianę miejsca głosowania.

Wyborca niepełnosprawny ujmowany jest, po złożeniu wniosku o zmianę miejsca głosowania, w spisie wyborców w wybranym przez tego wyborcę stałym obwodzie głosowania gminy właściwej dla adresu zameldowania na pobyt stały lub adresu stałego zamieszkania, w którym lokal obwodowej komisji wyborczej dostosowany jest do potrzeb wyborców niepełnosprawnych, jeżeli lokal obwodowej komisji wyborczej właściwej dla adresu zameldowania na pobyt stały lub adresu stałego zamieszkania wyborcy nie spełnia tych warunków.

W wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego wniosek może dotyczyć wyłącznie lokalu obwodowej komisji wyborczej dostosowanego do potrzeb wyborców niepełnosprawnych, położonego w okręgu wyborczym właściwym dla adresu zameldowania na pobyt stały lub adresu stałego zamieszkania wyborcy. Jedynie w przypadku, gdy w tym okręgu wyborczym nie ma takiego lokalu wyborczego, wniosek może dotyczyć lokalu obwodowej komisji wyborczej dostosowanego do potrzeb wyborców niepełnosprawnych, położonego w innym okręgu wyborczym.

W wyborach wójta, w których przeprowadza się ponowne głosowanie, wniosek o zmianę miejsca głosowania składa się w okresie między 13. a 3. dniem przed ponownym głosowaniem.


Do 3 kwietnia 2024 roku – wyborca, który zgłosił zamiar skorzystania z prawa do transportu do lokalu lub transportu powrotnego, może wycofać swoje zgłoszenie albo zrezygnować.

Wyborca, który zgłosił zamiar skorzystania z prawa do transportu do lokalu lub transportu powrotnego, może wycofać swoje zgłoszenie albo zrezygnować tylko z transportu powrotnego nie później niż na 2 dni przed dniem głosowania. Wycofanie zgłoszenia albo zrezygnowanie z transportu powrotnego może być dokonane ustnie, pisemnie lub w formie elektronicznej do wójta.


do 3 kwietnia 2014 roku – składanie przez wyborców niepełnosprawnych wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) oświadczeń o cofnięciu pełnomocnictwa do głosowania.

Cofnięcie pełnomocnictwa do głosowania następuje przez złożenie stosownego oświadczenia wójtowi gminy, w której sporządzono akt pełnomocnictwa do głosowania, lub doręczenie takiego oświadczenia właściwej obwodowej komisji wyborczej w dniu głosowania.


5 kwietnia 2024 roku o godz. 24:00 – zakończenie kampanii wyborczej.

Kampania wyborcza rozpoczyna się z dniem ogłoszenia aktu właściwego organu o zarządzeniu wyborów i ulega zakończeniu na 24 godziny przed dniem głosowania.

W dniu głosowania oraz na 24 godziny przed tym dniem prowadzenie agitacji wyborczej, w tym zwoływanie zgromadzeń, organizowanie pochodów i manifestacji, wygłaszanie przemówień oraz rozpowszechnianie materiałów wyborczych, jest zabronione.

Agitacja wyborcza w lokalu wyborczym oraz na terenie budynku, w którym ten lokal się znajduje, jest zabroniona. Zabrania się prowadzenia agitacji wyborczej m.in. na terenie urzędów administracji rządowej i administracji samorządu terytorialnego oraz sądów; na terenie zakładów pracy w sposób i formach zakłócających normalne funkcjonowanie; na terenie jednostek wojskowych i innych jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej oraz oddziałów obrony cywilnej, a także skoszarowanych jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych; na terenie szkół wobec uczniów. Ponadto zabronione jest organizowanie loterii fantowych, innego rodzaju gier losowych oraz konkursów, w których wygranymi są nagrody pieniężne lub przedmioty o wartości wyższej niż wartość przedmiotów zwyczajowo używanych w celach reklamowych lub promocyjnych.

Jak również, zabronione jest podawanie lub dostarczanie, w ramach prowadzonej agitacji wyborczej, napojów alkoholowych nieodpłatnie lub po cenach sprzedaży netto możliwych do uzyskania, nie wyższych od ceny nabycia lub kosztów wytworzenia; rozdawanie przedmiotów o wartości wyższej niż wartość przedmiotów zwyczajowo używanych w celach reklamowych lub promocyjnych.

Za agitację wyborczą nie uznaje się prowadzonych przez szkołę zajęć z zakresu edukacji obywatelskiej, polegającej na upowszechnianiu wśród uczniów wiedzy o prawach i obowiązkach obywateli, o znaczeniu wyborów w funkcjonowaniu demokratycznego państwa prawnego oraz o zasadach organizacji wyborów.


6 kwietnia 2024 roku – przekazanie przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej spisu wyborców.

Jeden egzemplarz spisu wyborców przekazuje się w przeddzień wyborów przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej.

Spis wyborców sporządza się nie później niż w drugim dniu przed dniem wyborów w dwóch egzemplarzach w formie wydruku, oddzielnie dla każdego obwodu głosowania. Po upływie trzeciego dnia przed dniem wyborów spis sporządzany w Centralnym Rejestrze Wyborców sporządza się według stanu na trzeci dzień przed dniem wyborów.


7 kwietnia 2024 roku w godz. 7:00 ‑ 21:00 – przeprowadzenie głosowania w wyborach do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw, rad dzielnic m.st. Warszawy i w pierwszej turze wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast odbędzie się w godzinach od 7:00 do 21:00.

Prawo udziału w głosowaniu (prawo wybierania) w tych wyborach ma obywatel polski, który:

1) najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat;

2) nie został pozbawiony praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu;

3) nie został ubezwłasnowolniony prawomocnym orzeczeniem sądu;

4) nie został pozbawiony praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu.