Potrzebujemy większości konstytucyjnej. Ale nie takiej, która zmieni Konstytucję. Chodzi mi o taką większość, która uważa, że ustawa zasadnicza i prawa powszechnie obowiązujące są normami wyższymi, ważniejszymi niż wola decydentów politycznych. Że są to prawa, których należy przestrzegać niezależnie od tego, kto rządzi. Dopiero gdy większość – a przynajmniej znacząca liczba obywateli – będzie uważać, że coś takiego jak Konstytucja jest nam potrzebne, możemy się zastanawiać nad tym, czy obecną ustawę zasadniczą powinniśmy poprawiać, zmieniać, a może nawet uchwalić nową. Inaczej zabawa nie ma sensu, bo papier zniesie wszystko.
Gdańsk dołączył do ligi europejskich miast od 2022 roku organizujących międzynarodową Konferencję o Odbudowie Ukrainy (Ukraine Recovery Conference). Po Lugano, Londynie, Berlinie i Rzymie najbliższa edycja URC rozpocznie się 25 czerwca br. w Gdańsku. W przeddzień inauguracji w Europejskim Centrum Solidarności zbiorą się przedstawiciele 420 organizacji społecznych z Polski, Ukrainy i innych państw, by podczas Forum Społeczeństwa Obywatelskiego dać świadectwo zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w pomoc Ukrainie w wojennym wysiłku i w powojenną odbudowę.
Debata o zmianie Konstytucji powinna być dziś przede wszystkim pretekstem do znacznie szerszej rozmowy o stanie polskiej demokracji, państwa i samorządu wobec wyzwań XXI wieku. Tymczasem dyskusja, która rozpoczęła się po ogłoszeniu przez Karola Nawrockiego powstania Rady Nowej Konstytucji, bardzo szybko, zresztą zgodnie z intencją pomysłodawcy, została sprowadzona do bieżącego sporu o władzę i wpływy instytucjonalne. A przecież rzeczywiste pytania ustrojowe wyglądają dziś zupełnie inaczej. Dotyczą tego, czy demokratyczne państwo jest zdolne funkcjonować w warunkach gwałtownych zmian technologicznych, kryzysów bezpieczeństwa, starzenia się społeczeństwa, osłabienia zaufania społecznego i coraz większej polaryzacji politycznej. To są problemy, które rzeczywiście wystawiają współczesny konstytucjonalizm na próbę.
Demokracja nie jest trwała. Zależy od zdolności państwa do tworzenia instytucji, które ograniczają koncentrację władzy oraz zapewniają równowagę między różnymi poziomami zarządzania. Szczególnie podatne na osłabienie mechanizmów demokratycznych są młode demokracje, które nie posiadają jeszcze wystarczająco utrwalonych zabezpieczeń ustrojowych. Polska demokracja, rozwijająca się po 1989 roku, pozostaje systemem relatywnie młodym i podatnym na procesy centralizacyjne.
Współczesna Polska nie tylko się wyludnia – równolegle przechodzi wyraźną reorganizację swojej struktury przestrzennej. Najnowszy raport dotyczący zmian liczby ludności („Wspólnota” 2026, nr 3) pokazuje skalę tego procesu z wyjątkową wyrazistością: w latach 2009–2024 spadek liczby mieszkańców odnotowano aż w 72% gmin. Trudno traktować to jako zjawisko marginalne – coraz bardziej przypomina ono nową normę, choć rozkłada się w przestrzeni bardzo nierównomiernie.
