Debata o zmianie Konstytucji powinna być dziś przede wszystkim pretekstem do znacznie szerszej rozmowy o stanie polskiej demokracji, państwa i samorządu wobec wyzwań XXI wieku. Tymczasem dyskusja, która rozpoczęła się po ogłoszeniu przez Karola Nawrockiego powstania Rady Nowej Konstytucji, bardzo szybko, zresztą zgodnie z intencją pomysłodawcy, została sprowadzona do bieżącego sporu o władzę i wpływy instytucjonalne. A przecież rzeczywiste pytania ustrojowe wyglądają dziś zupełnie inaczej. Dotyczą tego, czy demokratyczne państwo jest zdolne funkcjonować w warunkach gwałtownych zmian technologicznych, kryzysów bezpieczeństwa, starzenia się społeczeństwa, osłabienia zaufania społecznego i coraz większej polaryzacji politycznej. To są problemy, które rzeczywiście wystawiają współczesny konstytucjonalizm na próbę.
Demokracja nie jest trwała. Zależy od zdolności państwa do tworzenia instytucji, które ograniczają koncentrację władzy oraz zapewniają równowagę między różnymi poziomami zarządzania. Szczególnie podatne na osłabienie mechanizmów demokratycznych są młode demokracje, które nie posiadają jeszcze wystarczająco utrwalonych zabezpieczeń ustrojowych. Polska demokracja, rozwijająca się po 1989 roku, pozostaje systemem relatywnie młodym i podatnym na procesy centralizacyjne.
Współczesna Polska nie tylko się wyludnia – równolegle przechodzi wyraźną reorganizację swojej struktury przestrzennej. Najnowszy raport dotyczący zmian liczby ludności („Wspólnota” 2026, nr 3) pokazuje skalę tego procesu z wyjątkową wyrazistością: w latach 2009–2024 spadek liczby mieszkańców odnotowano aż w 72% gmin. Trudno traktować to jako zjawisko marginalne – coraz bardziej przypomina ono nową normę, choć rozkłada się w przestrzeni bardzo nierównomiernie.
Kurz i emocje po wyborach parlamentarnych na Węgrzech już nieco opadły. Partia TISZA Pétera Magyara dokonała rzeczy wręcz niemożliwej: w skrajnie niesprzyjających warunkach ordynacji wyborczej wygrała z ogromną przewagą. Ugrupowanie uzyskało 141 spośród 199 mandatów (71%), a na Pétera Magyara głos oddało blisko 3,4 mln wyborców.
Martwimy się w Polsce, że ostatnie dwa lata przyniosły osłabienie NATO i stosunków transatlantyckich. Może zszokowana Europa przeżywa właśnie przebudzenie tak głębokie, że zacznie zmieniać politykę i zdolności na bardziej od USA niezależne. Ale reszta świata, a szczególnie globalne Południe, w tym szeroki Bliski Wschód, nie przeżywa podobnego szoku.
