To kolejna edycja Indeksu, ale pierwsza oceniająca czasy rządów koalicji 15 października. Co mówi ona o stanie relacji rząd-samorząd – zadaniach, finansach, sile głosu samorządowców w procesie legislacyjnym, w relacjach z wojewodami? Czy samorządowcy odzyskali uprawnienia odebrane im za poprzedniej władzy i czy mają więcej autonomii?
Wartość Indeksu samorządności za rok 2024 to 52,55 (w skali 0–100). W poprzedniej edycji, obejmującej rok 2023, zarazem ostatni, kiedy rządziła Zjednoczona Prawica, wartość Indeksu osiągnęła 47,79. Jest więc niewielka poprawa i z umiarkowaną ostrożnością można stwierdzić, że recentralizacyjny proces prowadzony przez poprzedni rząd został zatrzymany. „Ale czy odwrócony?” – pyta we wprowadzającej części Edwin Bendyk, prezes Fundacji im. Stefana Batorego.
Autorzy Indeksu odpowiedzi szukają w trzech obszarach aktywności samorządu terytorialnego:
Szczegółowa analiza pokazuje, że siła ustrojowa i autonomia zadaniowa samorządu pozostały bez zmian. Autonomia finansowa miast na prawach powiatu nawet lekko się pogorszyła. Poprawa ogólnej wartości Indeksu wynika głównie z poważniejszego traktowania Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego w procesie legislacyjnym (komponent „siła polityczna”).
Indeks samorządności 2024 opracowała zespół badaczek i badaczy: dr hab. Agnieszka Kopańska, dr hab. Marta Lackowska, dr Radomir Matczak, dr Justyna Przedańska i dr hab. Dawid Sześciło.
Chcesz wzmocnić swoją organizację i przygotować ją na nowe wyzwania i niespodziewane okoliczności? Buduj jej odporność dzięki wzmocnieniu swojej bazy społecznej.
Na warsztaty zapraszamy osoby z organizacji społecznych (zarejestrowanych w KRS), w szczególności tych działających na poziomie lokalnym i regionalnym. Warsztaty przeznaczone są dla organizacji, które chcą:
Podczas warsztatów dowiesz się m.in. na ile skutecznie angażujesz swoich sympatyków i zwolenników (wolontariuszy, sojuszników, osoby, instytucje i inne podmioty wspierające Twoją organizację na różne sposoby); jakie są kolejne kroki, aby robić to jeszcze skuteczniej; jaki pozytywny wpływ może mieć to na odporność Twojej organizacji. Warsztaty łączą wiedzę ekspercką z wymianą doświadczeń i praktyczną pracą nad strategią własnej organizacji.
Warsztaty poprowadzą: Renata Scheili i Fanni Tujner prowadzące działania na rzecz wzmacniania organizacji społecznych w NIOK Foundation w Budapeszcie oraz Marie Peřinová – dyrektorka programowa prowadząca program wspierający w Open Society Fund Prague) w Pradze.
Koszty podróży i zakwaterowania w Warszawie pokrywa Fundacja Batorego. Informacja o zakwalifikowaniu się do udziału w warsztacie zostanie przesłana na adres e-mail wskazany w formularzu.
Zgłoszenia do 24 lutego 2025 r. do końca dnia.
Wypełnij formularz zgłoszeniowy
Osoby prowadzące warsztat:
Renata Scheili od 2019 roku pracuje w programie budowania bazy społecznej NIOK Foundation w Budapeszcie. Obecnie prowadzi program wzmacniania potencjału węgierskich organizacji społecznych oraz wpierania ich w budowaniu silniejszej bazy społecznej. Wcześniej przez 11 lat współpracowała z Habitat for Humanity Hungary jako menedżerka wolontariatu i fundraiserka.
Marie Peřinová jest dyrektorką programową w Nadace OSF (Open Society Fund Prague) w Pradze. Od 2019 r.kieruje międzynarodowym konsorcjum organizacji społecznych wspólnie wdrażających program Stronger Roots, którego celem jest wzmocnienie odporności organizacji społeczeństwa obywatelskiego w Czechach, na Słowacji, Węgrzech, a od 2025 r. w Polsce.Przed OSF Praga przez 10 lat pracowała w największej czeskiej organizacji humanitarnej Ludzie w Potrzebie. Jest również trenerką Gestalt.
Fanni Tujner pracuje jako menadżerka programowa w Fundacji NIOK w Budapeszcie wnosząc ponad 10-letnie doświadczenie w sektorze non-profit. Przed dołączeniem do NIOK w 2023 r. pracowała jako konsultantka ds. pozyskiwania funduszy i komunikacji w szeregu węgierskich organizacjach pozarządowych.
fot. Fundacja Batorego |
fot. Fundacja Batorego |
fot. Fundacja Batorego |
fot. Fundacja Batorego |
fot. Fundacja Batorego |
fot. Fundacja Batorego |
Ten mini-poradnik powstał z myślą o organizacjach społecznych, które chcą działać skuteczniej dzięki świadomemu budowaniu swojej bazy społecznej – czyli grona osób, instytucji i partnerów wspierających ich misję.
Budowanie bazy społecznej wymaga przemyślanej strategii, cierpliwości i dobrej komunikacji. Nie chodzi o liczby – chodzi o relacje: o ludzi, którzy czują, że mają wpływ, są częścią czegoś większego i chcą działać razem z Wami. Poradnik pokazuje, czym jest baza społeczna, kto ją tworzy i jak można ją wzmacniać – krok po kroku, prostym językiem.
Mini-poradnik został przygotowany przez Ingeborgę Janikowską na podstawie materiałów Programu Stronger Roots, realizowanego w latach 20192025 przez konsorcjum organizacji z krajów wyszehradzkich: Fundacji Otwartego Społeczeństwa i Fundacji Glopolis (Czechy), Fundacji Społeczeństwa Obywatelskiego (Słowacja) i Fundacji NIOK (Węgry).
Więcej informacji o programie na stronie Stronger Roots.
Zapraszamy do dyskusji o tym, jak w ciągu ostatnich trzech dekad zmienił się model pomagania potrzebującym. Ile państwa, a ile filantropii jest we wsparciu dla potrzebujących? Jak wyglądają te proporcje obecnie, a jak powinny wyglądać? Jaka jest struktura sektora działalności dobroczynnej – ile w nim filantropii indywidualnej, ile instytucjonalnej, a ile wsparcia ze strony biznesu? Czy te proporcje są optymalne w kontekście pytania o rolę państwa?
Wprowadzenie na temat „Polityka społeczna według Jacka Kuronia” wygłosi dr Michał Boni (Uniwersytet SWPS).
W dyskusji udział wezmą:
Prowadzenie: Edwin Bendyk (prezes Fundacji im. Stefana Batorego).
Transmisja dyskusji z tłumaczeniem na polski język migowy dostępna będzie na profilu Fundacji Batorego na Facebooku oraz na naszym kanale YouTube.
Zapraszamy do oglądania!
Wydarzenie zgromadziło ekspertów i ekspertki oraz praktyczki i praktyków z Polski i zagranicy, którzy dzielili się swoimi spostrzeżeniami na temat kluczowych reform dotyczących praworządności w Polsce.
W programie znalazły się dyskusje o modelach i postępach przywracania praworządności w wymiarze sprawiedliwości, roli mediów i organizacji społecznych w kształtowaniu debaty publicznej oraz wpływie populizmu na demokrację. W trakcie wydarzenia omówiliśmy poniższe zagadnienia:
Konferencję objął swoim patronatem „Dziennik Gazeta Prawna”.
Konferencja w języku polskim z tłumaczeniem symultanicznym na angielski i Polski Język Migowy.
Dzień I – 28 listopada 2024
Dzień II – 29 listopada 2024
Dzień I, 28 listopada 2024 (czwartek)
9.30-10.00 | Rejestracja
10.00-10.15 | Przywitanie w imieniu organizatorów
10.15-11.15 | Uwagi wstępne – dr hab. Adam Bodnar, Minister Sprawiedliwości
Prowadzenie: dr Anna Materska-Sosnowska, Fundacja im. Stefana Batorego
11.30-13.00 | Panel 1. Proces przywracania praworządności – gdzie jesteśmy rok po?
Zmiany w ustawie o KRS, próby naprawienia sytuacji w Trybunale Konstytucyjnym i dyskusja o tzw. neo-sędziach – czy po roku od rozpoczęcia procesu przywracania praworządności możemy mówić o zawiedzionych nadziejach czy dopiero o początkach trudnej drogi? Dyskusja będzie obejmować bieżący stan reform, ocenę skuteczności wprowadzonych zmian oraz obszary wymagające dalszych działań, a także rolę instytucji międzynarodowych w tym procesie.
Prowadzenie: Krzysztof Izdebski (Fundacja im. Stefana Batorego)
14.00-15.30 | Panel 2. Ile populizmu w walce z populizmem?
Odbudowa demokratycznych standardów wymaga proporcjonalnych, jednorazowych środków, które nie będą prowadziły do dalszego naruszania konstytucyjnego i społecznego ładu. Jednocześnie po roku rządów Koalicji 15 października wśród jej najzagorzalszych zwolenników pojawia się przyzwolenie na naruszania tych standardów w imię wyższego dobra. Z drugiej strony, przedstawiciele byłej rządzącej większości odkrywają znaczenie słowa „Konstytucja” oraz stosują retorykę alarmującą o domniemanym zamachu stanu. Jakie zatem są skutki sięgania po populistyczne metody, by zdemontować populistyczny porządek? Czy hipokryzja demokratyczna zostanie z nami na dłużej?
Prowadzenie: Małgorzata Szuleka (Helsińska Fundacja Praw Człowieka)
15.45-17.00 | Panel 3. Jak populiści używają systemu ochrony praw człowieka i międzynarodowych instytucji do realizacji własnych celów?
Panel poświęcony będzie analizie sposobów wykorzystywania przez ruchy populistyczne języka praw człowieka oraz struktur międzynarodowych instytucji do wzmacniania własnej pozycji politycznej i legitymizowania swoich działań. Eksperci przyjrzą się manipulacjom w obszarze praw człowieka – od selektywnego przywoływania wyroków sądów międzynarodowych po kreowanie fałszywego obrazu prześladowań politycznych.
Prowadzenie: dr Barbara Grabowska-Moroz (CEU Democracy Institute)
Dzień II, 29 listopada 2024 (piątek)
9.30-11.00 | Panel 4: Jak opowiedzieć proces przywracania praworządności?
Niezłomność, bohaterska walka, heroizm vs technokratyczny język prawniczy. Jak mówić o praworządności by nie polaryzować opinii i docierać do obywateli? Jaka jest w tym procesie rola mediów?
Prowadzenie: Małgorzata Szuleka (Helsińska Fundacja Praw Człowieka)
11.30-13.00 | Panel 5. Niezależne instytucje w czasach zmian
Niezależne instytucje charakteryzuje brak ingerencji ze strony władzy politycznej oraz autonomia, która pozwala im skutecznie pełnić swoje funkcje w obronie praworządności. Niezależność zapewniają im m.in. finansowa samodzielność, transparentność działania oraz gwarancje prawne chroniące przed wpływami zewnętrznymi. Jak wzmocnić te fundamenty niezależności, aby skutecznie chronić wartości demokratyczne?
Prowadzenie: Krzysztof Izdebski (Fundacja im. Stefana Batorego)
14.00-15.30 | Panel 6. Polska 2027
Czy po roku działania nowego rządu widać już, w jakich kierunkach będzie rozwijała się polska polityka? Czy w czasie polaryzacji, pop polityki i występujących jeden po drugim kryzysów jest jeszcze przestrzeń na budowanie długoletnich strategii? I na ile w tych dyskusjach jest jeszcze miejsce do prezentowania argumentów opartych na wartościach, takich jak demokracja, prawa człowieka i praworządność?
Prowadzenie: Edwin Bendyk (prezes Fundacji im. Stefana Batorego)
15.30-16.00 Podsumowanie
Program do pobrania w wersji PDF
Indeks wyborów samorządowych 2024 wyniósł dla Polski 57,54 p w skali od 0 do 100. Najwyższe wartości indeksu wśród małych gmin uzyskały gminy województwa świętokrzyskiego. Ich mocną stroną jest uczestnictwo wyborcze i konkurencyjność. Wśród gmin dużych najlepiej pod tym względem radzą sobie gminy woj. mazowieckiego. Najniższe wartości indeksu wśród małych gmin charakteryzują woj. opolskie, a w grupie większych gmin ‒ gminy woj. lubuskiego.
Raport opisuje stan mechanizmów wyborczych w każdej gminie w Polsce. Na wynik składają się trzy wskaźniki:
MAPY
Indeks wyborów samorządowych
Mapa pokazuje podział gmin według wartości indeksu wyborów samorządowych: ciemniejsze kolory oznaczają wyższe wartości indeksu. Po najechaniu kursorem na dowolną gminę wyświetli się również wartość indeksu wyborów samorządowych (możliwe wartości od 0 do 100 pkt.). Sposób wyliczania wartości indeksu i podziału gmin na kategorie szczegółowo opisuje Aneks metodologiczny.
Konkurencyjność
Mapa pokazuje podział gmin według wartości subindeksu konkurencyjności: ciemniejsze kolory oznaczają gminy, w których konkurencyjność wyborów i podaż kandydatów były wyższe. Po najechaniu kursorem na dowolną gminę wyświetli się również wartość subindeksu konkurencyjności (możliwe wartości od 0 do 20 pkt.). Sposób wyliczania wartości subindeksu i podziału gmin na kategorie szczegółowo opisuje Aneks metodologiczny.
Uczestnictwo
Mapa pokazuje podział gmin według wartości subindeksu uczestnictwa: ciemniejsze kolory oznaczają gminy, w których relatywnie wyższe były wskaźniki partycypacji wyborczej. Po najechaniu kursorem na dowolną gminę wyświetli się również wartość subindeksu uczestnictwa (możliwe wartości od 0 do 35 pkt.). Sposób wyliczania wartości subindeksu i podziału gmin na kategorie szczegółowo opisuje Aneks metodologiczny.
Zróżnicowanie reprezentacji
Mapa pokazuje podział gmin według wartości subindeksu zróżnicowania reprezentacji politycznej: ciemniejsze kolory oznaczają gminy, w których reprezentacja w organach samorządowych była bardziej zróżnicowana ze względu na płeć, wiek i ugrupowanie polityczne. Po najechaniu kursorem na dowolną gminę wyświetli się również wartość subindeksu zróżnicowania reprezentacji (możliwe wartości od 0 do 35 pkt.). Sposób wyliczania wartości subindeksu i podziału gmin na kategorie szczegółowo opisuje Aneks metodologiczny.
