Magdalena M. Baran, Joanna B. Bednarek, Cezary Boryszewski, Mateusz Burzyk, Przemysław Gębala, Sylwia Góra, Karol Grabias, Tomasz Kasprowicz, Urszula Kifer, Piotr Leszczyński, Ernest Małkiewicz, Bogna Świątkowska, Mariusz Urbanek, Agnieszka Wiśniewska
Bilans idei to nieformalny początek poszukiwań książki-laureatki kolejnej edycji Nagrody im. Marcina Króla, przyznawanej co roku za najlepszą polską książkę wprowadzającą nowe idee i sposoby myślenia. Nagrodę tę Fundacja im. Stefana Batorego ustanowiła w 2022 roku, by przeciwdziałać deficytowi nowych pojęć w polskiej debacie intelektualnej i promować refleksyjne, pogłębione, konceptualne interpretacje naszej rzeczywistości.
W piątym roku funkcjonowania Nagrody na Bilans idei składają się trzy elementy, co czyni go całkiem złożonym i, mamy nadzieję, interesującym ćwiczeniem w kategorii noworocznych podsumowań, spisów, rachunków sumienia oraz rozeznań. Pierwszym z tych elementów jest debata Książki znaczące, do której co roku zaraz po święcie Trzech Króli zapraszamy pisma i portale kształtujące polską debatę publiczną, by wspólnie dokonać bilansu idei za mijający rok. Rozmawiamy o tym, jakie książki były w tym czasie dla różnych środowisk wydarzeniem intelektualnym, skłaniały do namysłu, refleksji, a może nawet do rewizji poglądów. Każdą z zaproszonych redakcji prosimy o przedstawienie własnej listy trzech książek polskich autorów i autorek oraz trzech przekładów wydanych w minionym roku.
Ćwiczeniem Bilansu idei jest też – to drugi element – niniejsza krótka ankieta, którą kierujemy do osób reprezentujących redakcje zaproszone do debaty Książki znaczące. Pytamy w niej o idee i pojęcia najczęściej pojawiające się w polskich dyskusjach 2025 roku oraz o te, które zostały przeoczone, przemilczane lub nawet wyparte z naszej społecznej świadomości.
Trzecim narzędziem Bilansu idei jest otwarty formularz, przez który każdy może zgłosić swoje rekomendacje ważnych polskich książek opublikowanych w mijającym roku. W ten sposób obok listy dzieł istotnych dla redakcji (zazwyczaj około 30 tytułów) powstaje dłuższa lista książek polecanych przez publiczność (najczęściej około 70 pozycji).
Wobec narastających sytuacji kryzysowych – od ekstremalnych zjawisk pogodowych po kryzysy społeczne i instytucjonalne – podstawowym wyzwaniem jest umiejętność społeczności lokalnych do reagowania, współpracy i skutecznej komunikacji. Powódź jesienią 2024 roku pokazała zarówno siłę społecznej samoorganizacji, jak i słabości systemu zarządzania kryzysowego. To doświadczenie przyniosło ważne lekcje, z których warto skorzystać.
Chcemy porozmawiać o tym, co zrobić, żeby przygotować lokalną wspólnotę na przyszłe wyzwania. Jakie działania mogą i powinny podjąć władze samorządowe, organizacje społeczne, służby ratownicze, media. Jak budować relacje oparte na wzajemnym zaufaniu, co ma kluczowe znaczenie dla budowania odporności i radzenia sobie z kryzysem. Jak zorganizować komunikację z mieszkańcami, aby spełniała swoje zadanie w sytuacjach kryzysowych i po kryzysie, jaką rolę mogą pełnić w tym zakresie media lokalne.
Punktem wyjścia do dyskusji będzie raport Fundacji im. Stefana Batorego Kiedy pękają tamy. O państwie, wspólnocie i zarządzaniu kryzysem – kompleksowa analiza reakcji rządu, samorządów, mieszkańców i mediów na wydarzenia z jesieni 2024 roku. Podczas spotkania zaprezentujemy najważniejsze wyniki badań, kluczowe wnioski i rekomendacje dotyczące budowania odporności instytucjonalnej i społecznej.
Spotkanie rozpocznie się od wypowiedzi panelistów:
• Grzegorz Sienkiewicz, dyrektor Wydziału Zarządzania Kryzysowego, Bezpieczeństwa Polityki Zdrowotnej Starostwa Powiatowego w Kłodzku
• dr hab. Dawid Sześciło, współautor raportu „Kiedy pękają tamy”
• Anna Wichlińska, grupa „Mój Lądek-Zdrój”
• dr Marek Waszczuk, pełnomocnik Wojewody Dolnośląskiego ds. Współpracy z Gminą Lądek Zdrój w zakresie Usuwania Skutków Powodzi
Następnie rozmowę z udziałem publiczności poprowadzi Edwin Bendyk, prezes Fundacji im. Stefana Batorego.
Organizatorzy: grupa „Mój Lądek-Zdrój”, Stowarzyszenie Aktywności Obywatelskiej Bona Fides, Fundacja im. Stefana Batorego.
Obejrzyj nagranie debaty na Facebooku lub na kanale YouTube.
Kiedy pękają tamy. O państwie, wspólnocie i zarządzaniu kryzysem
The history of civic activity in Poland in 2015–2023 – when the United Right coalition, led by the national-conservative Law and Justice (PiS) party, was in government for two parliamentary terms – is a story of
perseverance in the face of adversity and increasingly difficult conditions. It is a story of building competence and resilience in times of great crises: the COVID-19 pandemic, large-scale migration triggered
by Russia’s full-scale invasion of Ukraine, and actions by the authorities that violated the fundamental rights of citizens and necessitated effective resistance. It is also a chronicle of civil society organisations
gaining increasing public trust and recognition, as well as the emergence of completely new networks of cross-sector cooperation and previously unknown forms of civic self-organisation.
The most important change, as emphasised by almost everyone who agreed to be interviewed for this publication,1 was the emergence of new areas of cooperation between grassroots organisers and those involved in more formal structures, such as third-sector associations and foundations.
The subsequent social mobilisation culminated in the United Right government losing power in the parliamentary elections on 15 October 2023, amid record voter turnout. That turnout was achieved mainly as a result of mobilising people who were undecided on voting until the last moment, or who had previously been less interested in politics or discouraged from participating in it.
How did this happen? At what points did citizens lose trust in the Polish state and decide that they had to start keeping a close eye on those in power? How were new forms of cooperation built between citizens and civil society organisations? And what were the actual achievements of civic power?
„Atlas” pokazuje, jak mieszkańcy – często przy współpracy z władzami samorządowymi – rozwiązują lokalne problemy, budują więzi społeczne i wprowadzają trwałe zmiany w swoich społecznościach. To swoiste kompendium wiedzy o tym, jak w praktyce działa społeczeństwo obywatelskie w Polsce. Opisane inicjatywy dotyczą m.in. integracji społeczności wiejskich, aktywizacji młodzieży, ochrony środowiska, dostępności przestrzeni publicznej i wsparcia osób potrzebujących.
Każda z historii przedstawiona jest w formie lokalnego reportażu – o ludziach, relacjach, miejscach i wyzwaniach. Publikacja zawiera również komentarze ekspertów, materiały dodatkowe dla osób chcących działać w swoich społecznościach i indeks rzeczowy.
„Atlas” można czytać tematycznie – w rozdziałach „Relacje”, „Potrzeby”, „Miejsca wspólne”, „Zieleń i zwierzęta”, „Okolica” – lub geograficznie, odnajdując inicjatywy z własnego regionu.
Publikacja ukazuje się corocznie od 2017. Edycja 2024 to także przegląd laureatów i finalistów nagród Super Samorząd i Super Głos, wyróżniających najbardziej udane przykłady współpracy między w społecznościach lokalnych.
Publikacja jest dostępna bezpłatnie w formie elektronicznej także na stronie www.maszglos.pl
Zapraszamy do udziału w wydarzeniu „Polacy i Ukraińcy dziś – głosy młodych o współdziałaniu w czasie wojny”, które organizujemy we współpracy z Stand with Ukraine Foundation.
Celem spotkania jest stworzenie przestrzeni do dialogu między młodymi Polakami i Ukraińcami mieszkającymi w Polsce. W trakcie wydarzenia zaprezentowany zostanie raport dotyczący postrzegania Ukraińców w Polsce w kontekście wojny w Ukrainie, a następnie odbędą się dwa główne elementy programu:
Szukamy osób chętnych do udziału w panelu młodych liderów.
Jeśli w Twojej organizacji są osoby, które chciałyby zabrać głos i reprezentować młode pokolenie w tej rozmowie, prosimy o wytypowanie przedstawiciela, który wystąpi w panelu.
Jednocześnie serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych członków organizacji do udziału w całym wydarzeniu – w części stolikowej liczymy na szeroką reprezentację młodych osób, ponieważ będzie to przestrzeń do wspólnej refleksji, wymiany doświadczeń i budowania rekomendacji na przyszłość.
Potwierdzenie udziału oraz zgłoszenia kandydatów do panelu prosimy przesyłać na: [email protected]
