kultura Archives - Fundacja im. Stefana Batorego

Dziękujemy za wszystkie przesłane propozycje. Poniżej publikujemy pełną listę zgłoszonych tytułów.

Rekomendacje redakcji

Każdą z zaproszonych redakcji poprosiliśmy o wytypowanie jednej zagranicznej książki wydanej w latach 2025-2026, która nie ukazała się jeszcze po polsku, a wnosi świeży i istotny głos do dyskusji o wyzwaniach współczesnego świata.

CzasKultury.pl (Poznań):

Liz Pelly, Mood Machine: The Rise of Spotify and the Costs of the Perfect Playlist [Maszyna nastrojów: Narodziny Spotify i koszty idealnej playlisty], Atria / One Signal Publishers, 2025

Dwutygodnik (Warszawa):

Angie Hobbs, Why Plato Matters Now [Dlaczego Platon ma dziś znaczenie], Bloomsbury Publishing, 2025

Gazeta Wyborcza (Warszawa):

Anton Jäger, Hyperpolitics: Extreme Politicization Without Political Consequences [Hiperpolityka: Ekstremalna polityzacja bez politycznych konsekwencji], Verso Books, 2026
Carissa Véliz, Prophecy: Prediction, Power and the Fight for the Future, from Ancient Oracles to AI [Proroctwo: Przewidywanie, władza i walka o przyszłość – od starożytnych wyroczni po AI], The Bodley Head / Farrar, Straus and Giroux, 2025

Magazyn Kontakt (Warszawa):

Rutger Bregman, Moral Ambition: Stop Wasting Your Talent and Make a Difference That Matters [Moralna ambicja: Przestań marnować swój talent i zmień świat na lepsze], Bloomsbury Publishing, 2025 (pierwodruk niderlandzki: De Correspondent, 2024)

Liberté! (Łódź):

Odd Arne Westad, The Coming Storm: Power, Conflict and Warnings from History [Nadchodząca burza: Władza, konflikt i ostrzeżenia z historii], Penguin Books, 2026

NN6T (Warszawa):

Catherine Liu, Traumatized: The New Politics of Public Suffering [Straumatyzowani: Nowa polityka publicznego cierpienia], Verso Books, 2026

Pismo (Warszawa):

Cal Flyn, The Savage Landscape. How We Made the Wilderness, William Collins, 2026

Przegląd Polityczny (Gdańsk):

Alan S. Kahan, Freedom from Fear: An Incomplete History of Liberalism [Wolność od strachu: Niepełna historia liberalizmu], Princeton University Press, 2023
Georgios Varouxakis, The West: The History of an Idea [Zachód: Historia idei], Princeton University Press, 2025

Res Publica Nowa (Warszawa):

Alex Mayyasi, Planet Money: A Guide to the Economic Forces That Shape Your Life [Planet Money: Przewodnik po siłach ekonomicznych, które kształtują twoje życie], W. W. Norton & Company, 2026

Miesięcznik Znak (Kraków):

Eyal Weizman, Ungrounding: The Architecture of Genocide [Utrata gruntu: Architektura ludobójstwa], Fern Press, 2026

Rekomendacje publiczności

Również publiczność Radaru Nagrody im. Marcina Króla zaprosiliśmy do dzielenia się swoimi typami. Otrzymaliśmy łącznie 50 rekomendacji książek, które nie zostały jeszcze przetłumaczone na język polski, a zdaniem zgłaszających zasługują na uwagę polskich czytelników, wydawców i uczestników debaty publicznej.

Zgłoszenia publiczności:

Timothy Garton Ash, Europe in 7 1/2 Chapters [Europa w 7,5 rozdziału], Allen Lane, 2026
Berhanu Nega (red.), The Remaking of Addis Ababa: Transformation from 2020–2025 [Przebudowa Addis Abeby: Transformacja w latach 2020–2025], Fana Publishing, 2026
Susanne Baer, Rote Linien: Wie das Bundesverfassungsgericht die Demokratie schützt [Czerwone linie: Jak Federalny Trybunał Konstytucyjny chroni demokrację], Herder Verlag, 2025
Omri Boehm, Radical Universalism: Beyond Identity [Radykalny uniwersalizm: Poza tożsamością], Propyläen Verlag, 2022
Federico Campagna, Otherworlds: Mediterranean Lessons on Escaping History [Inne światy: Śródziemnomorskie lekcje ucieczki przed historią], Bloomsbury Publishing, 2025
Molly Crabapple, Here Where We Live Is Our Country. The Story of the Jewish Bund [Tu, gdzie żyjemy, jest nasz kraj. Historia żydowskiego Bundu], Metropolitan Books / Henry Holt and Co., 2025
Artem Czapaj (Артем Чапай), Не народжені для війни [Nie urodzeni do wojny], Видавництво 21, 2023
Éric de Chassey, Donner à voir. Images de Birkenau, du Sonderkommando à Gerhard Richter [Ukazać: Obrazy z Birkenau, od Sonderkommando do Gerharda Richtera], Éditions Gallimard, 2024
Donatella Di Cesare, Tecnofascismo [Technofaszyzm], Giulio Einaudi Editore, 2025
Emily Eakin, The Frenchmen, or My Life in Theory [Francuzi, czyli moje życie w teorii], Penguin Press, 2026
Julia Ebner, Von Fitness zu Faschismus: Gefahren extremer Männlichkeit [Od fitnessu do faszyzmu: Zagrożenia skrajnej męskości], Suhrkamp Verlag, 2026
Roberto Esposito, Fascismo e noi [Faszyzm i my], Giulio Einaudi Editore, 2024
Fiseha Yaze Kassa, YeSatinael Goal Ethiopia: Kutir 5 [Etiopia celem Satanaela, część 5], Marek Shop / Independent Publishing, 2026
Francis Fukuyama, In the Realm of the Last Man [W królestwie ostatniego człowieka], Profile Books, 2026
Agnès Gruda, Ça finit quand, toujours? [Kiedy kończy się „na zawsze”?], Éditions du Boréal, 2023
Anton Jäger, Hyperpolitics: Extreme Politicization Without Political Consequences [Hiperpolityka: Skrajna polityzacja bez konsekwencji politycznych], Verso Books, 2023
Dave Keating, The Owned Continent: How to Free Europe from American Military, Economic and Cultural Dependence [Posiadany kontynent: Jak wyzwolić Europę z amerykańskiej zależności militarnej, gospodarczej i kulturowej], wydanie własne, 2025
Michael Kimmel, Healing from Hate: How Young Men Get Into—and Out Of—Violent Extremism [Uleczyć z nienawiści: Jak młodzi mężczyźni wchodzą w brutalny ekstremizm – i jak się z niego uwalniają], University of California Press, 2018
Vira Kuryko (Віра Курико), Вулиця причетних [Ulica uwikłanych], The Ukrainians Publishing, 2026
Ulysse Lojkine, Le fil invisible du capital: Déchiffrer les mécanismes de l’exploitation [Niewidzialna nić kapitału: Odczytywanie mechanizmów wyzysku], Éditions La Découverte, 2025
Sébastien Marot, Prendre la clé des champs: Agriculture et architecture [Ucieczka na wieś: Rolnictwo i architektura], Pavillon d’Arsenal / Building Books, 2020
Steffen Mau, Thomas Lux, Linus Westheuser, Triggerpunkte: Konsens und Konflikt in der Gegenwartsgesellschaft [Punkty zapalne: Konsensus i konflikt we współczesnym społeczeństwie], Suhrkamp Verlag, 2023
Oliver Moody, Baltic: The Future of Europe [Bałtyk: Przyszłość Europy], John Murray Press, 2026
Benjamin Moser, Anti-Zionism: A Jewish History [Antysjonizm: Historia żydowska], Pantheon Books, 2025
Susan Neiman, Left Is Not Woke [Lewica nie jest woke], Polity Press, 2023
Astrid Neimanis, Jennifer Mae Hamilton (red.) / The Weathering Collective, How to Weather Together [Jak razem przetrwać niepogodę], 2024
Donald A. Norman, Design for a Better World: Meaningful, Sustainable, Humanity-Centered [Projektowanie dla lepszego świata: Znaczące, zrównoważone, zorientowane na człowieka], The MIT Press, 2023
Gisèle Pelicot, Judith Perrignon, Et la joie de vivre [I radość życia] (wyd. ang.: A Hymn to Life: Shame Has to Change Sides), Éditions Flammarion, 2026
Claudi Pérez, Las invasiones bárbaras: Un viaje por las crisis que están sacudiendo el mundo [Inwazje barbarzyńców: podróż przez kryzysy, które wstrząsają światem], Editorial Debate, 2026
Lucile Peytavin, Le coût de la virilité: Ce que la France économiserait si les hommes se comportaient comme les femmes [Koszt męskości: Co Francja zaoszczędziłaby, gdyby mężczyźni zachowywali się jak kobiety], Éditions JC Lattès, 2021
Andrii Portnov, Omeljan Pritsak and the Intellectual Origins of the Ukrainian “Harvard Miracle” [Omeljan Pritsak i intelektualne źródła ukraińskiego „harvardzkiego cudu”], Harvard Ukrainian Research Institute, 2024
Walerij Puzik (Валерій Пузік), З любов’ю — тато [Z miłością — tata], Лабораторія (Laboratoria), 2023
Diane Ravitch, The Death and Life of the Great American School System: How Testing and Choice Are Undermining Education [Śmierć i życie wielkiego amerykańskiego systemu szkolnictwa: Jak testy i wolny wybór niszczą edukację], Basic Books, 2010
William I. Robinson, Epochal Crisis: The Exhaustion of Global Capitalism [Kryzys epokowy: Wyczerpanie globalnego kapitalizmu], Pluto Press, 2025
Walter Rodney, How Europe Underdeveloped Africa [Jak Europa doprowadziła Afrykę do niedorozwoju], Verso Books, 2018 (wyd. I: 1972)
Pierre Rosanvallon, La tyrannie du présent [Tyrania teraźniejszości], Éditions du Seuil, 2026
Åsne Seierstad, Ufred: Russland fra innsiden [Niepokój: Rosja od środka], Kagge Forlag / Egmont, 2026
Richard Sennett, The Performer: Art, Life, Politics [Performer: Sztuka, życie, polityka], Yale University Press, 2024
Michael Shaikh, The Last Sweet Bite: Stories and Recipes of Culinary Heritage Lost and Found [Ostatni słodki kęs: Opowieści i przepisy zagubionego i odnalezionego dziedzictwa kulinarnego], Crown, 2025
Luca Steinmann, Il fronte russo. La guerra in Ucraina raccontata dal lato russo [Rosyjski front: Wojna w Ukrainie opowiedziana od strony rosyjskiej], Rizzoli, 2023
Luca Steinmann, Vite al fronte: Donbass, Libano, Siria, Nagorno Karabakh: il grande intreccio delle guerre nelle storie di chi le ha vissute [Życie na froncie: Donbas, Liban, Syria, Górski Karabach: wielki splot wojen w historiach tych, którzy je przeżyli], Rizzoli, 2025
Natascha Strobl, Kulturkampfkunst: Ein Handbuch [Sztuka walki kulturowej: Podręcznik], Suhrkamp Verlag, 2026
Alain Supiot, La Justice au travail [Sprawiedliwość w pracy], Éditions du Seuil, 2024
Sharika Thiranagama, The Monster in Your Path: The Private Life of Caste in India [Potwór na twojej drodze: Prywatne życie systemu kastowego w Indiach], University of California Press, 2026
David Thunder, The Polycentric Republic: A Theory of Civil Order for Free and Diverse Societies [Policentryczna republika: Teoria ładu obywatelskiego dla wolnych i różnorodnych społeczeństw], Routledge, 2024
Denisa Tomková, Empowering Aesthetics: Contemporary Art from Post-Socialist Central Europe [Estetyka sprawczości: Sztuka współczesna z postsocjalistycznej Europy Środkowej], Routledge, 2024
Isabella Weber, Anti-Fascist Economics: In Defense of Affordability, Dignity, and Democracy [Ekonomia antyfaszystowska: W obronie przystępności cenowej, godności i demokracji], Verso Books, 2025
Gary Weiss, Ayn Rand Nation: The Hidden Struggle for America’s Soul [Naród Ayn Rand: Ukryta walka o duszę Ameryki], St. Martin’s Press, 2012
Rowan Williams, Solidarity: The Work of Recognition [Solidarność: Praca nad uznaniem], Yale University Press, 2025
Guy Verhofstadt, Defeating Trumpism: Make Democracy Work Again. The Future of Politics and Liberal Democracy [Pokonać trumpizm: Sprawić, by demokracja znów działała. Przyszłość polityki i demokracji liberalnej], Biteback Publishing, 2024

Doświadczenia związane z Nagrodą im. Marcina Króla – w tym nasz coroczny, styczniowy Bilans idei – utwierdzają nas w przekonaniu, że książka pozostaje kluczowym medium kształtującym debatę publiczną, diagnozującym kryzysy współczesności i stawiającym pytania o przyszłość.

Chcemy, aby pogłębiona refleksja nad światem idei towarzyszyła nam przez cały rok. Dlatego jesienią pragniemy skierować wzrok za horyzont polskiego rynku wydawniczego i przyjrzeć się temu, co najciekawszego dzieje się w światowej humanistyce, eseistyce i naukach społecznych.

Do udziału w pierwszej edycji Radaru Nagrody im. Marcina Króla zaprosiliśmy przedstawicielki i przedstawicieli redakcji pism oraz portali społeczno-kulturalnych. Poprosiliśmy ich o wytypowanie jednej zagranicznej książki wydanej w latach 2025–2026, która nie ukazała się jeszcze w języku polskim, a która wnosi istotny i świeży głos do dyskusji o współczesnych wyzwaniach i powinna jak najszybciej trafić do polskich czytelników.

Każda z zaproszonych redakcji zaprezentuje wybrany tytuł, nakreśli jego główne tezy i uzasadni, dlaczego jest on potrzebny w polskim obiegu intelektualnym. Następnie przejdziemy do krótkiej rozmowy, której celem będzie próba syntezy wyłaniających się światowych trendów myślowych. Zwieńczeniem spotkania będzie plebiscyt zgromadzonej na sali i przed ekranami publiczności, która spośród rekomendowanych przez redakcje tytułów w głosowaniu wybierze propozycję najbardziej intrygującą i wyczekiwaną na polskim rynku.

Również publiczność zapraszamy do zgłaszania niedawno opublikowanych na świecie książek, które warto by prędko przełożyć na język polski. Zachęcamy do przesyłania swoich rekomendacji przez formularz. Listę zgłoszonych tytułów opublikujemy na naszej stronie jako inspirację dla wydawców.

Swój udział w debacie „Radar Nagrody im. Marcina Króla” do tej pory potwierdzili:

Joanna B. Bednarek (Czas Kultury), Magdalena M. Baran (Liberté), Mateusz Burzyk (Miesięcznik Znak), Tomasz Kasprowicz (Res Publica Nowa), Urszula Kifer (Pismo), Piotr Leszczyński (Przegląd Polityczny), Adam Woźniak (Dwutygodnik), Ernest Małkiewicz (Magazyn Kontakt), Bogna Świątkowska (Notes Na 6 Tygodni/Bęc Zmiana).

Debata odbędzie się w naszej siedzibie, przy ul. Sapieżyńskiej 10a w Warszawie. Prosimy o wcześniejszą rejestrację. Wydarzenie będzie również transmitowane na żywo i tłumaczone na PJM w mediach społecznościowych (Facebook i YouTube) Fundacji im. Stefana Batorego.

Każdą z zaproszonych redakcji poprosiliśmy o wytypowanie jednej zagranicznej książki wydanej w latach 2025–2026, która nie ukazała się jeszcze po polsku, a wnosi świeży, istotny głos do dyskusji o wyzwaniach współczesności.

Fundacja Cogito i Fundacja im. Stefana Batorego zapraszają na spotkanie z Sylwią Czubkowską, laureatką Nagrody im. Marcina Króla 2026 za książkę „Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem” (Wydawnictwo Znak Literanova).

Cogito ergo sum, więc spotkajmy się, żeby porozmawiać, co robią z nami nowe technologie.

Czy daliśmy się podbić „techmagnatom” bez jednego wystrzału? Jeszcze dwie dekady temu internet wydawał się rdzennie demokratyczną przestrzenią. Nikt nie przypuszczał, że ideowych marzycieli w trampkach zastąpią bezwzględni cyfrowi suwereni z Microsoftu, Alphabet, Amazon, Meta, Nvidia, Apple czy Tesli. W nagrodzonej książce Sylwia Czubkowska dokonuje aktu potrzebnego bluźnierstwa i demaskuje technologiczną pseudoreligię Big Techu. Przekłada globalne diagnozy o „kapitalizmie nadzoru” na polską rzeczywistość i ujawnia, jak cyfrowi giganci niczym nowa Kompania Wschodnioindyjska kolonizują naszą demokrację, manipulują politykami i przejmują szkoły.

Po co prezes Google’a spotyka się z premierem Polski? Jak Microsoft i Amazon przejmują polskie szkoły? Dlaczego nie mamy szans w starciu z Facebookiem? Wspólnie z Sylwią Czubkowską zastanowimy się, czy samo krytyczne myślenie wystarczy, by przebić się przez cyfrowe zamglenie i sprawdzimy, czy potęga cyfrowych bogów nie jest jedynie odbiciem naszej własnej uwagi, danych i ślepej wiary. Rozmowę prowadzi Jan Swianiewicz z Fundacji Batorego.

Sylwia Czubkowska – wieloletnia dziennikarka ekonomiczna i technologiczna takich tytułów jak: „Gazeta Wyborcza”, „Dziennik Gazeta Prawna” i tygodnik „Przekrój”, specjalizuje się w cyfryzacji. Wspólnie z Joanną Sosnowską prowadzi podcast Techstorie, wydawany przez radio Tok FM (2021). Trzykrotnie nominowana do nagrody Grand Press w kategorii dziennikarstwo specjalistyczne. Za książkę „Bóg Techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem” (2025) otrzymała Nagrodę im. Marcina Króla. Jest także autorką „Chińczycy trzymają nas mocno. Pierwsze śledztwo o tym, jak Chiny kolonizują Europę, w tym Polskę” (2023) oraz „Majsterki: zrób to sam” (2017).

Laudacja wygłoszona podczas wręczenia Nagrody im. Marcina Króla za rok 2025 przyznanej Sylwii Czubkowskiej za najlepszą książkę „Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem”, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2025.

Laudacja wygłoszona podczas wręczenia Nagrody im. Marcina Króla za rok 2024 przyznanej Michałowi Brzezińskiemu, Pawłowi Bukowskiemu, Jakubowi Sawulskiemu za najlepszą książkę „Nierówności po polsku. Dlaczego trzeba się nimi zająć, jeśli chcemy dobrej przyszłości nad Wisłą”, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2024.

Magdalena M. Baran, Joanna B. Bednarek, Cezary Boryszewski, Mateusz Burzyk, Przemysław Gębala, Sylwia Góra, Karol Grabias, Tomasz Kasprowicz, Urszula Kifer, Piotr Leszczyński, Ernest Małkiewicz, Bogna Świątkowska, Mariusz Urbanek, Agnieszka Wiśniewska

Bilans idei to nieformalny początek poszukiwań książki-laureatki kolejnej edycji Nagrody im. Marcina Króla, przyznawanej co roku za najlepszą polską książkę wprowadzającą nowe idee i sposoby myślenia. Nagrodę tę Fundacja im. Stefana Batorego ustanowiła w 2022 roku, by przeciwdziałać deficytowi nowych pojęć w polskiej debacie intelektualnej i promować refleksyjne, pogłębione, konceptualne interpretacje naszej rzeczywistości.

W piątym roku funkcjonowania Nagrody na Bilans idei składają się trzy elementy, co czyni go całkiem złożonym i, mamy nadzieję, interesującym ćwiczeniem w kategorii noworocznych podsumowań, spisów, rachunków sumienia oraz rozeznań. Pierwszym z tych elementów jest debata Książki znaczące, do której co roku zaraz po święcie Trzech Króli zapraszamy pisma i portale kształtujące polską debatę publiczną, by wspólnie dokonać bilansu idei za mijający rok. Rozmawiamy o tym, jakie książki były w tym czasie dla różnych środowisk wydarzeniem intelektualnym, skłaniały do namysłu, refleksji, a może nawet do rewizji poglądów. Każdą z zaproszonych redakcji prosimy o przedstawienie własnej listy trzech książek polskich autorów i autorek oraz trzech przekładów wydanych w minionym roku.

Ćwiczeniem Bilansu idei jest też – to drugi element – niniejsza krótka ankieta, którą kierujemy do osób reprezentujących redakcje zaproszone do debaty Książki znaczące. Pytamy w niej o idee i pojęcia najczęściej pojawiające się w polskich dyskusjach 2025 roku oraz o te, które zostały przeoczone, przemilczane lub nawet wyparte z naszej społecznej świadomości.

Trzecim narzędziem Bilansu idei jest otwarty formularz, przez który każdy może zgłosić swoje rekomendacje ważnych polskich książek opublikowanych w mijającym roku. W ten sposób obok listy dzieł istotnych dla redakcji (zazwyczaj około 30 tytułów) powstaje dłuższa lista książek polecanych przez publiczność (najczęściej około 70 pozycji).

28 maja po raz piąty wręczymy Nagrodę im. Marcina Króla za najlepszą opublikowaną w minionym roku polską książkę z dziedziny historii idei i badań nad przyszłością, filozofii i myśli społecznej i politycznej, refleksji nad cywilizacją i kulturą, wprowadzającą nowe idee, koncepcje czy sposoby myślenia. Nagroda dla autora wynosi 50 000 zł.

Zapraszamy do oglądania transmisji z ogłoszenia i wręczenia Nagrody im. Marcina Króla 2026 na naszym Facebooku.

Wręczeniu Nagrody towarzyszyć będzie debata
Kapitalizm: korekta czy koniec?

Mówi się – za Frederickiem Jamesonem i Slavojem Žižkiem – że łatwiej dziś wyobrazić sobie koniec świata niż koniec kapitalizmu. Ta popularna diagnoza „realizmu kapitalistycznego” (Mark Fisher) przez lata opisywała system-świat, w którym się urodziliśmy, jako jedyny możliwy horyzont naszej wyobraźni politycznej i społecznej. Jednak dziś, w obliczu gwałtownych przetasowań w strukturach globalnej władzy oraz nieprzekraczalnej bariery, jaką stawia przed nami kryzys ekologiczny, to zdanie brzmieć musi jak wyzwanie, jeśli nie ma się okazać wyrokiem.

Gdzie przebiegają granice współczesnego porządku? Czy jesteśmy świadkami jedynie głębokiej korekty systemu, czy może fundamentalnej zmiany, która wymyka się dawnym definicjom i kategoriom? Spróbujemy zapytać o miejsce jednostki w mechanizmach wielkich procesów oraz o to, jak odzyskać podmiotowość tam, gdzie zdaje się ona ustępować logice zysku. W duchu Nagrody im. Marcina Króla zapraszamy do rozmowy o odwadze myślenia wykraczającego poza status quo i o poszukiwaniu nowych form współistnienia.

Nominacje do tegorocznej Nagrody zgłaszało Grono Nominujące w składzie: dr Magdalena M. Baran (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Liberté!), Edwin Bendyk (prezes Fundacji im. Stefana Batorego), dr hab. Monika Bobako (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), dr Elżbieta Ciżewska-Martyńska (Uniwersytet Warszawski), prof. dr hab. Ewa Domańska (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu), dr hab. Michał Krzykawski (Uniwersytet Śląski w Katowicach), prof. dr hab. Małgorzata Kowalska (Uniwersytet w Białymstoku), Małgorzata Łukasiewicz (tłumaczka tekstów literackich i filozoficznych, eseistka, krytyczka literacka), Wojciech Przybylski (Res Publica Nowa), dr Paweł Rojek (Uniwersytet Jagielloński) Michał Sutowski (Krytyka Polityczna), dr hab. Karolina Wigura (Uniwersytet Warszawski, Kultura Liberalna).

Spośród nominowanych tytułów Kapituła Nagrody wybrała piątkę książek-finalistek, a następnie wybierze książkę zwycięską. Przed ogłoszeniem książki-laureatki Fundacja Batorego organizuje w różnych miastach publiczne debaty z autorami książek-finalistek oraz innymi ważnymi uczestniczkami i uczestnikami polskiej debaty intelektualnej.

Kapitułę Nagrody im. Marcina Króla tworzą: Agata Bielik-Robson (Instytut Filozofii i Socjologii PAN, University of Nottingham), Przemysław Czapliński (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu), Mikołaj Cześnik (przewodniczący, Uniwersytet SWPS w Warszawie, przewodniczący Rady Fundacji im. Stefana Batorego), Dariusz Gawin (Instytut Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie), Iwona Jakubowska-Branicka (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego), Zofia Król („Dwutygodnik”, Warszawa), Elżbieta Matynia (New School for Social Research w Nowym Jorku), Zbigniew Nosowski („Więź”, Warszawa), Andrzej Rychard (Instytut Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie), Henryk Woźniakowski (Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak, Kraków).

Ustanowiona przez Fundację Batorego Nagroda im. Marcina Króla to coś więcej niż literackie wyróżnienie – to barometr idei, które kształtują naszą rzeczywistość i pozwalają lepiej ją rozumieć. Przyznawana jest corocznie za najlepszą polską książkę wprowadzającą nowe idee i sposoby myślenia.

Zapraszamy na Poznańskie Targi Książki, gdzie ogłosimy listę nominacji do 5. edycji Nagrody.

Międzynarodowe Targi Poznańskie,ul. Głogowska 14, Poznań, Scena Główna w Pawilonie 8A.

Nie poprzestaniemy jednak na samych tytułach. Wspólnie z gośćmi spróbujemy zdiagnozować stan polskiej debaty publicznej:

W dyskusji udział weźmie finalistka poprzedniej edycji Nagrody, znawczyni literatury oraz pisarz, którzy wspólnie skonfrontują listę nominacji z własnymi czytelniczymi odkryciami.

Dołącz do nas i dowiedz się, które idee będą nadawać ton dyskusjom w nadchodzących miesiącach!

Środa, 7 stycznia 2026, godz. 17:00–19:00
Transmisja na żywo, Facebook i YouTube, z tłumaczeniem na PJM

Wielu komentatorów i komentatorek oraz uczestników i uczestniczek polskiej sceny intelektualnej zwraca uwagę na stan debaty publicznej narzekając, że brakuje w niej nowych idei, które byłyby podstawą dla interpretacji rzeczywistości, wizji ładu politycznego i społecznego, krytyki kultury, scenariuszy przyszłości, odpowiedzi na zjawiska kryzysowe, jak wojna w Ukrainie i rozpad wspólnoty transatlantyckiej, katastrofa klimatyczna, przełom demograficzny czy wyzwania nowych technologii.

Czy rzeczywiście brakuje nowych, atrakcyjnych propozycji intelektualnych? A jeśli tak, to co jest źródłem kryzysu? Brak podaży? Czy coraz większa trudność z „przebiciem” się do debaty? Ograniczenie debaty do mniejszych „baniek”? Polaryzacja polityczna i rosnąca temperatura konfliktu? A może brak odpowiednich platform poważnej dyskusji i wymiany poglądów?

Niezależnie od odpowiedzi, wierzymy, że najważniejszym medium do wprowadzania w obieg nowych idei pozostaje książka. Dlatego zaprosiliśmy pisma i portale kształtujące polską debatę publiczną do tego, by wspólnie dokonać bilansu idei za 2025 rok. Porozmawiamy o tym, jakie książki były w minionym roku dla różnych środowisk intelektualnym wydarzeniem, skłaniały do namysłu, refleksji, a może nawet do rewizji poglądów. Dlaczego miały takie znaczenie? Czy któreś spośród książek ważnych zostały przeoczone? Chcemy rozmawiać przede wszystkim o polskich autorach, ale też zapytać o ważne przekłady. Każdą z zaproszonych redakcji poprosiliśmy o przedstawienie własnej listy trzech książek polskich autorów oraz trzech przekładów wydanych w minionym roku.

„Bilans idei 2025” to również nieformalny początek poszukiwań książki-laureatki tegorocznej, piątej już edycji Nagrody im. Marcina Króla. Nagrodę Fundacja Batorego ustanowiła w 2022 roku, by wspierać rozwój debaty publicznej poprzez zachętę do pogłębionej refleksji nad zjawiskami i trendami współczesności oraz wyzwaniami przyszłości i do tworzenia nowych idei i prób opisu rzeczywistości.

Również publiczność zapraszamy do zgłaszania ważnych polskich książek opublikowanych w 2025 roku. Zachęcamy do przesyłania swoich propozycji przez formularz: https://forms.office.com/e/fkSMSMXWwf. Listę zgłoszonych i spełniających kryteria tytułów przekażemy osobom nominującym do Nagrody jako inspirację.

Swój udział w debacie „Książki znaczące. Bilans idei 2025” do tej pory potwierdzili:

Magdalena M. Baran (Liberté!), Joanna B. Bendarek (Czas Kultury), Cezary Boryszewski (Pressje), Mateusz Burzyk (Miesięcznik Znak), Przemysław Gębala (Nowa Konfederacja), Karol Grabias (Więź), Sylwia Góra (Kultura Liberalna), Tomasz Kasprowicz (Res Publica Nowa), Zofia Król (Dwutygodnik), Roman Kurkiewicz (Le Monde diplomatique – edycja polska), Piotr Leszczyński (Przegląd Polityczny), Ernest Małkiewicz (Magazyn Kontakt), Mariusz Urbanek (Odra), Bogna Świątkowska (Notes Na 6 Tygodni/Bęc Zmiana), Agnieszka Wiśniewska (Krytyka Polityczna)

Transmisja na żywo będzie tłumaczona na polski język migowy i dostępna na profilach Fundacji Batorego na Facebooku oraz YouTube.

Każdą z zaproszonych redakcji poprosiliśmy o przedstawienie własnej listy trzech książek polskich autorów oraz trzech przekładów wydanych w minionym roku, które miały dla nich szczególne znaczenie.

Publikacja „Miasta i nasza nowoczesność” to laudacja wygłoszona przez Agatę Bielik-Robson podczas wręczenia Nagrody im. Marcina Króla za najlepszą książkę roku 2021, przyznanej Rafałowi Matyi za jego pracę „Miejski grunt. 250 lat polskiej gry z nowoczesnością” (wyd. Karakter).

Laudacja prezentuje uzasadnienie decyzji jury, wskazując, że nagrodzona książka wpisuje się idealnie w ideę nagrody – łącząc refleksję nad historią idei z diagnozą współczesnej kondycji cywilizacyjnej Polski. Jurorzy docenili w niej odejście od schematycznego myślenia o Polsce jako kraju „skazanego” na peryferyjność. Zamiast tego Matyja proponuje realistyczną, a zarazem konstruktywną analizę „modernizacji peryferyjnej”, której centrum stanowią średnie miasta i klasa średnia.