Analiza przygotowana w ramach cyklu „Polskie podziały” – publikacji opisujących to, co łączy i co różnicuje polskie społeczeństwo. Na podstawie najnowszych badań społecznych analizujemy wymiary i uwarunkowania polaryzacji, stratyfikacji oraz konfliktów społecznych, ale też czynniki sprzyjające solidarności, współpracy, wyrównywaniu szans i przełamywaniu wzajemnej nieufności.
Publikacja Michała Grzębowskiego „Polskie podziały: polaryzacja” bierze na warsztat jedno z najczęściej przywoływanych, a zarazem najbardziej nadużywanych pojęć w polskiej debacie publicznej. Opierając się na ustaleniach raportu „Stan polaryzacji 2026” przygotowanego przez Fundację Nowej Wspólnoty i Uniwersytet SWPS, autor rozróżnia trzy wymiary tego zjawiska: ideologiczny, afektywny oraz odczuwany. Pokazuje przy tym kluczowy paradoks współczesnej Polski – w konkretnych sprawach programowych i światopoglądowych Polacy różnią się w sposób umiarkowany, jednak poziom wzajemnej emocjonalnej niechęci (polaryzacja afektywna) oraz poczucie życiowego funkcjonowania w głęboko podzielonym kraju (polaryzacja odczuwana) pozostają niepokojąco wysokie.
Michał Grzębowski wskazuje na psychologiczne, technologiczne i polityczne mechanizmy napędzające te emocje – od polityki opartej na wizerunku wroga i działania algorytmów platform cyfrowych premiujących gniew, po nakładanie się sympatii partyjnych na podziały klasowe i terytorialne. W efekcie głośne spory tożsamościowe i partyjne często zastępują w przestrzeni publicznej debatę o realnych, nierozwiązanych konfliktach interesów wynikających z takich problemów, jak progresywność podatków, model rozwoju miast średniej wielkości czy nierówny wiek emerytalny.
Analiza przynosi także przegląd praktycznych narzędzi depolaryzacyjnych – od bezpośrednich dialogów sąsiedzkich i narad obywatelskich, po stałe instytucje deliberatywne i regulacje infrastruktury cyfrowej. Narzędzia te mają ograniczoną skuteczność lub są trudne do zastosowania w większej skali. Jednak ograniczenie polaryzacji afektywnej i przejście od sporów tożsamościowych do kooperatywnych wydaje się być warunkiem koniecznym tego, by państwo odzyskało zdolność odpowiadania na wyzwania strategiczne wykraczające daleko poza jeden cykl wyborczy.
Analiza przygotowana w ramach cyklu „Polskie podziały” – publikacji opisujących to, co łączy i co różnicuje polskie społeczeństwo. Na podstawie najnowszych badań społecznych analizujemy wymiary i uwarunkowania polaryzacji, stratyfikacji oraz konfliktów społecznych, ale też czynniki sprzyjające solidarności, współpracy, wyrównywaniu szans i przełamywaniu wzajemnej nieufności.
Tekst Aleksandry Derry stanowi odpowiedź na rosnącą falę dyskusji o kryzysie męskości oraz sytuacji chłopców i mężczyzn w Polsce. Pokazuje najpierw, że teorie feministyczne, które pierwotnie skupiały się na doświadczeniu kobiet i mechanizmach ich dyskryminacji, z czasem ewoluowały w stronę szerszych polityk nastawionych na wyrównywanie szans, różnorodność i inkluzywność. W ramach tych polityk coraz częściej dostrzega się potrzebę włączenia problemów mężczyzn do analizy nierówności płciowych. Dlatego nabierająca w Polsce intensywności debata o męskości nie musi wcale przybierać formy polaryzującej „wojny płci” ani licytowania się na krzywdy.
Korzystając z dorobku współczesnej teorii społecznej i filozofii Aleksandra Derra, proponuje perspektywę, w której diagnoza problemów chłopców i mężczyzn staje się integralną częścią szerszego projektu równościowego. Przekonanie, że feminizm jest wrogiem mężczyzn, wynika ze strategii retorycznych przedstawiających równość jako sytuację, w której zysk kobiet oznacza stratę mężczyzn. Feminizm tymczasem nie dąży do zastąpienia jednej dominacji inną, lecz do usunięcia płci jako bariery ograniczającej wolność obywateli.
Analiza Aleksandry Derry wychodzi od faktu, że kategoria męskości nie jest jednorodna, a przywileje i obciążenia układają się odmiennie w zależności od klasy społecznej, miejsca zamieszkania czy wieku. Dlatego utrwalany czasem w przekazie medialnym antagonizm między kobietami a mężczyznami odwraca uwagę od systemowych przyczyn wykluczenia – takich jak kryzys usług publicznych czy nierówności ekonomiczne. Odrzucając poszukiwanie winnych, Aleksandra Derra wzywa do budowania szerokich sojuszy społecznych na rzecz sprawiedliwej organizacji życia społecznego.
Wieloletni spór o Trybunał Konstytucyjny niszczy zaufanie do państwa i paraliżuje polski system prawny. Choć w debacie publicznej pojawiają się różne, teoretycznie mniej skomplikowane, scenariusze interwencji, dr Tomasz Zalasiński ostrzega: drogi na skróty prowadzą wyłącznie do pogłębienia chaosu. Proponuje on skuteczny model wyjścia z klinczu – obywatelski projekt resetu konstytucyjnego, który trwale odpolityczni Trybunał Konstytucyjny.
Analiza aktualnych scenariuszy przywracania praworządności dowodzi, że dotychczasowe strategie zawiodły. Ewolucyjna naprawa rozbiła się o działania Prezydenta blokującego ślubowania nowych sędziów, z kolei forsowane przez niektórych rozwiązania „alternatywne” – jak przejmowanie siedziby w eskorcie służb czy tworzenie alternatywnych trybunałów obradujących w innych budynkach – stanowią drastyczne naruszenie zasad państwa prawa. Takie kroki doprowadziłyby do prawnej schizmy, podważenia legalności nowych wyroków przez sądy międzynarodowe i zacementowania kryzysu na kolejną dekadę. Zamiast odwracać wektor politycznej kontroli nad TK, należy go definitywnie zlikwidować.
Uwzględniając również zmieniający się krajobraz polityczny w Polsce, rekomendowanym sposobem na odbudowę zaufania społecznego jest reset konstytucyjny. Aby zapobiec postrzeganiu Trybunału jako „narzędzia” jednej partii, nowy skład orzekający byłby wybierany w sposób pluralistyczny: siedmiu sędziów powoływałby Sejm, pięciu Senat, a trzech Prezydent RP. W połączeniu z bezwzględną czteroletnią karencją dla czynnych polityków oraz trzyletnią kadencją Prezesa TK, zaproponowane założenia tworzą pakt ustrojowy, który trwale zabezpiecza niezależność arbitra konstytucyjnego. Wdrożenie tej koncepcji wymaga jednak przyjęcia ustawy o zmianie Konstytucji. Przeprowadzenie zmiany ustawy zasadniczej jest procesem niezwykle trudnym, wymagającym wypracowania szerokiego, ponadpolitycznego porozumienia. Właśnie dlatego, aby reset miała szansę powodzenia, musi zostać przeprowadzony w sposób transparentny oraz przy aktywnym udziale wszystkich środowisk, którym zależy na istnieniu niezależnego Trybunału Konstytucyjnego.
Dokąd naprawdę zmierza polityka międzynarodowa Stanów Zjednoczonych i co nowe podejście Waszyngtonu oznacza dla bezpieczeństwa Polski? W swojej książce Eugeniusz Smolar pokazuje, że kluczem do zrozumienia zmian w polityce USA jest odrzucenie emocjonalnych ocen osoby prezydenta Donalda Trumpa i skupienie się chłodnej analizie priorytetów i interesów USA, tak jak one same je definiują.
Choć polityka Waszyngtonu może sprawiać wrażenie chaotycznej, jest ona w istocie podporządkowana jednemu wyzwaniu – rywalizacji z Chinami o globalną supremację ekonomiczną, technologiczną, polityczną i wojskową. Wynikające z tego przejście Stanów Zjednoczonych do selektywnego i transakcyjnego traktowania dotychczasowych sojuszy stawia Europę przed poważnymi wyzwaniami. Jak Polska i Unia Europejska mogą odnaleźć się na rumowisku dawnego ładu transatlantyckiego?
Książka Eugeniusza Smolara to wielowątkowe i wnikliwe studium globalnej gry mocarstw, które pozwala spojrzeć szerzej na przebudowę stosunków transatlantyckich, siłę integracji europejskiej i strategie bezpieczeństwa Polski w zmieniającym się świecie.
Analiza przygotowana w ramach cyklu „Polskie podziały” – publikacji opisujących to, co łączy i co różnicuje polskie społeczeństwo. Na podstawie najnowszych badań społecznych analizujemy wymiary i uwarunkowania polaryzacji, stratyfikacji oraz konfliktów społecznych, ale też czynniki sprzyjające solidarności, współpracy, wyrównywaniu szans i przełamywaniu wzajemnej nieufności.
Michał Grzębowski próbuje uporządkować narastającą debatę wokół sytuacji chłopców i mężczyzn w Polsce. Autor analizuje niepokojące statystyki dotyczące m.in. samobójstw, bezdomności, wyników edukacyjnych czy wieku emerytalnego, porządkując główne osie sporu wokół interpretacji tych danych. Wskazuje przy tym, w jaki sposób wyzwania, które stają przed mężczyznami przecinają się z nierównościami klasowymi czy terytorialnymi.
Analiza mapuje środowiska kształtujące obecny dyskurs na ten temat – od badaczy i organizacji społecznych po partie polityczne – oraz bada gotowość państwa do udzielenia systemowych odpowiedzi. To próba przeniesienia dyskusji z poziomu emocjonalnej „wojny płci” na grunt myślenia o konkretnych rozwiązaniach z zakresu polityk publicznych, które pozwolą precyzyjnie odpowiedzieć na problemy konkretnych grup społecznych i przyczynić się do zmniejszenia nierówności bez pogłębienia podziałów.
Komentarz Wadyma Denysenki stanowi próbę przedstawienia optyki, w jakiej Kijów postrzega dziś Polskę oraz perspektywy współpracy. Autor przygląda się źródłom obecnych napięć – od skomplikowanych kwestii pamięci historycznej po emocjonalny dyskurs polityczny – wzywając do zastąpienia emocji wzajemnym pragmatyzmem.
Wadym Denysenko odpowiada na pytanie, dlaczego Polska potrzebuje Ukrainy, wskazując, że Warszawa nie zdoła zbudować pozycji silnego lidera regionalnego bez stabilnego, silnego i podmiotowego sąsiada. Ukraina po wojnie nie będzie ciężarem, lecz państwem o ogromnym potencjale – dysponującym unikalnym doświadczeniem wojskowym, przemysłem obronnym, sektorem IT oraz kluczowymi korytarzami transportowymi łączącymi Bałtyk z Morzem Czarnym. W ocenie autora jedyną racjonalną drogą dla obu stron jest porzucenie prób dominacji na rzecz trwałego partnerstwa strategicznego.
З нагоди Дня Незалежності України та 35-річчя її державності ми публікуємо аналіз Едвіна Бендика, присвячений стану суспільства, що бореться, та зрілості польсько-українських відносин на п’ятому році повномасштабної російської агресії. Автор перевіряє актуальність історичних геополітичних концепцій — насамперед доктрини Ґедройця та Мєрошевського — та розглядає дилеми, що стоять перед Польщею та Європейським Союзом як партнерами України.
Едвін Бендик переконує, що незалежна, суверенна та інтегрована в Європу Україна є необхідною опорою польської та європейської архітектури безпеки. Відповідно до концепції «безпеки через інтеграцію», стабільна та військово сильна Україна не лише ефективно нейтралізує загрозу з боку російського імперіалізму, а й слугує стратегічним щитом для Польщі, створюючи необхідні умови для її подальшого економічного та цивілізаційного розвитку.
