„Atlas” pokazuje, jak mieszkańcy – często przy współpracy z władzami samorządowymi – rozwiązują lokalne problemy, budują więzi społeczne i wprowadzają trwałe zmiany w swoich społecznościach. To swoiste kompendium wiedzy o tym, jak w praktyce działa społeczeństwo obywatelskie w Polsce. Opisane inicjatywy dotyczą m.in. integracji społeczności wiejskich, aktywizacji młodzieży, ochrony środowiska, dostępności przestrzeni publicznej i wsparcia osób potrzebujących.
Każda z historii przedstawiona jest w formie lokalnego reportażu – o ludziach, relacjach, miejscach i wyzwaniach. Publikacja zawiera również komentarze ekspertów, materiały dodatkowe dla osób chcących działać w swoich społecznościach i indeks rzeczowy.
„Atlas” można czytać tematycznie – w rozdziałach „Relacje”, „Potrzeby”, „Miejsca wspólne”, „Zieleń i zwierzęta”, „Okolica” – lub geograficznie, odnajdując inicjatywy z własnego regionu.
Publikacja ukazuje się corocznie od 2017. Edycja 2024 to także przegląd laureatów i finalistów nagród Super Samorząd i Super Głos, wyróżniających najbardziej udane przykłady współpracy między w społecznościach lokalnych.
Publikacja jest dostępna bezpłatnie w formie elektronicznej także na stronie www.maszglos.pl
Raport dokumentuje sytuację organizacji społeczeństwa obywatelskiego i aktywistów w Unii Europejskiej i na Bałkanach Zachodnich i potwierdza, że w 2025 roku ograniczenia wobec społeczeństwa obywatelskiego stają się zinstytucjonalizowane i powszechne. Ograniczenia te obejmują bezpodstawne oskarżenia przeciwko organizacjom społecznym w Parlamencie Europejskim i parlamentach krajowych, rozprzestrzenianie się ustawodawstwa i retoryki dotyczącej „zagranicznych agentów” oraz ograniczenia prawa do protestów.
Raport wskazuje, że ataki na wolność zgromadzeń stają się normą, a ich celem są w szczególności ruchy solidarności z Palestyną, działania pro-klimatyczne oraz aktywność na rzecz sprawiedliwości społecznej.
„Od kryminalizacji aktywistów i ruchów protestacyjnych po kampanie oszczerstw prowadzone w Parlamencie Europejskim – nasze ustalenia wskazują na wyraźny spadek swobód obywatelskich w 2025 roku. Widzimy wyraźną wzajemną zależność: ograniczenia w państwach członkowskich są wzmacniane w Brukseli, podczas gdy polityka UE stanowi przykrywkę dla krajowych represji wobec społeczeństwa obywatelskiego” – komentuje wyniki raportu Aarti Narsee, starsza specjalistka ds. polityki w European Civic Forum.
Raport zawiera także rozdział poświęcony Polsce opracowany przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych (OFOP). Główne problemy, jakie odnotowuje on w Polsce w 2025 roku to:
„Choć epicentrum zapaści swobody aktywności obywatelskiej oddaliło się od Polski, nie znaczy to, że sytuacja stała się u nas bezpieczna. Z jednej strony, obserwujemy nasilenie narracji krytycznych do udziału społeczeństwa obywatelskiego w życiu publicznym w instytucjach Unii Europejskiej. To może wpłynąć też na funkcjonowanie organizacji w Polsce, szczególnie w powiązaniu z ich finansowaniem z unijnego budżetu. Z drugiej, ograniczenia prawa do protestu, swobody wypowiedzi czy próby nałożenia dodatkowej kontroli na organizacje obywatelskiej w krajach Europy południowej i zachodniej mogą stanowić trend, który dotrze i do nas. Zwłaszcza, że wciąż nie udało się wprowadzić w Polsce żadnych rozwiązań systemowych zwiększających odporność organizacji w tym zakresie” – mówi Filip Pazderski, szef programu Społeczeństwo Obywatelskie Fundacji Batorego.
O raporcie „Civic Space Report 2026”
Raport, opracowany i zredagowany przez European Civic Forum (ECF), składa się z analizy horyzontalnej, która dotyczy ogólnoeuropejskich zmian w przestrzeni obywatelskiej i została sporządzona przez ECF, a także z 13 raportów krajowych i jednego raportu regionalnego przygotowanych przez ekspertów społeczeństwa obywatelskiego działających w terenie. Raporty obejmują zmiany w 2025 roku, choć w wyjątkowych przypadkach posłużono się odpowiednimi przykładami z 2026 roku. ECF stosuje metodologię MACS, której celem jest monitorowanie sześciu kluczowych wymiarów kształtujących przestrzeń obywatelską. Każdy wymiar obejmuje kilka standardów dotyczących wypełniania zobowiązań państw wynikających z prawa międzynarodowego.
Wymiary te to:
Pełny raport, zawierający 8 kluczowych trendów dotyczących europejskiej przestrzeni obywatelskiej, można przeczytać na stronie civicspacewatch.eu.
Powódź, która jesienią 2024 roku dotknęła południowo-zachodnią Polskę, stała się testem przygotowania państwa i lokalnych wspólnot na sytuacje kryzysowe. Raport „Kiedy pękają tamy. O państwie, wspólnocie i zarządzaniu kryzysem” zawiera wnioski i rekomendacje ważne dla budowania odporności państwa na przyszłe kryzysy. Opracowanie powstało na podstawie analizy wydarzeń z 2024 roku z perspektywy działań rządu, samorządów, służb ratowniczych, organizacji społecznych, mieszkańców oraz mediów – ogólnopolskich i lokalnych.
Analiza pokazuje skalę problemów związanych z zarządzaniem kryzysowym w Polsce, ale też wskazuje konkretne i możliwe do wdrożenia rekomendacje, które mogą poprawić koordynację oraz współpracę między instytucjami publicznymi, samorządami i społeczeństwem obywatelskim. Autorzy raportu – Marcin Kotras, Konrad Kuballa i Dawid Sześciło – pokazują, jak budować odporność państwa i wspólnot w oparciu o współdziałanie, zaufanie i wspólną odpowiedzialność.
Raport podkreśla potrzebę nowego modelu zarządzania kryzysowego opartego na partnerstwie i współpracy między instytucjami państwa, służbami ratowniczymi i organizacjami społecznymi, w tym formalnego włączenia tych ostatnich do systemu reagowania na kryzysy. Zwraca też uwagę na kluczową rolę komunikacji i lokalnych mediów w przekazywaniu informacji o zagrożeniach oraz postuluje wzmocnienie systemu ostrzegania i przepływu informacji w sytuacjach nadzwyczajnych.
Pobierz w PDF:
Raport: Raport_Kiedy pękają tamy. O państwie, wspólnocie i zarządzaniu kryzysem
Wersja skrócona: Kiedy pękają tamy. Wnioski i rekomendacje
Podczas tegorocznych Igrzysk Wolności, w Łodzi zaprosiliśmy na trzy debaty:
25 października (sobota), godz. 10:00–11:00 | Scena plenarna II
Jak budować społeczną i instytucjonalną odporność w obliczu współczesnych kryzysów – wojny, pandemii, migracji czy katastrof naturalnych? Czy Polska wyciągnęła wnioski z doświadczeń Ukrainy po 2014 i 2022 roku, pokazujących, że kluczowe znaczenie ma nie tylko armia, lecz także solidarność społeczna, zaufanie i sprawne instytucje? Rozmawialiśmy o tym, jak wzmacniać zdolność państwa, samorządów i społeczeństwa obywatelskiego do wspólnego działania, przeciwdziałania dezinformacji i reagowania na zagrożenia.
Uczestnicy:
Prowadzenie: Krzysztof Izdebski (Fundacja Batorego)
26 października (niedziela), godz. 13:15–14:45 | Scena plenarna III
Rozmowa wokół książki–laureatki Nagrody im. Marcina Króla 2025, „Nierówności po polsku. Dlaczego trzeba się nimi zająć, jeśli chcemy dobrej przyszłości nad Wisłą” autorstwa Michała Brzezińskiego, Pawła Bukowskiego i Jakuba Sawulskiego.
Autorzy analizują skalę i przyczyny nierówności w Polsce oraz ich wpływ na gospodarkę, demokrację i więzi społeczne. Debata dotyczyć będzie również międzynarodowych doświadczeń – kiedy nierówności mogą pobudzać innowacje i wzrost, a kiedy prowadzą do społecznego podziału i erozji zaufania. Zastanowimy się, jak budować poparcie dla polityk publicznych sprzyjających większej równości szans i stabilności społecznej.
Uczestnicy:
Prowadzenie: Anna Materska-Sosnowska (członkini zarządu Fundacji im. Stefana Batorego, Uniwersytet Warszawski)
26 października (niedziela), godz. 15:30–16:30 | Scena główna II
Wojna stawia przed społeczeństwami fundamentalne pytania o granice wolności i bezpieczeństwa. Czy w warunkach zagrożenia można zachować prawa obywatelskie, wolność słowa i niezależność myślenia? A może przetrwanie wymaga czasowego podporządkowania się wspólnemu celowi?
Porozmawiamy o tym, jak społeczeństwa – i jednostki – mogą bronić swojej autonomii oraz demokratycznych wartości, gdy wolność staje się luksusem, a wybory moralne nabierają egzystencjalnego wymiaru.
Uczestnicy:
Prowadzenie: Krzysztof Izdebski (Fundacja im. Stefana Batorego)
Spotykamy się w Warszawie w momencie bardzo ważnym, zarówno dla Europy planującej swoje działania na kolejne lata, jak i dla społeczeństwa obywatelskiego, mierzącego się w wielu krajach Unii Europejskiej z poważnymi wyzwaniami dla swojej działalności. W takich okolicznościach na wydarzeniu odbywającym się pod szyldem Obywatelskiej Prezydencji w UE przedstawiciele i przedstawicielki społeczeństwa obywatelskiego z Polski i Europy będą dyskutować z decydentami szczebla krajowego i europejskiego. Wspólnie wskażą, jakie działania podejmują organizacje społeczne w Unii Europejskiej, by chronić nasze demokracje i zastanowią się nad tym, jak zapewnić tym organizacjom warunki, by mogły to robić jeszcze lepiej.
Konferencja będzie tłumaczona symultanicznie na język angielski i polski. Transmisja będzie dostępna na profilu Fundacji Batorego na Facebooku oraz na naszym kanale YouTube.
PROGRAM
09:00 – 09:30 | Otwarcie
09:30 – 09:45 | Wystąpienie wprowadzające
Adriana Porowska, Ministra do spraw Społeczeństwa Obywatelskiego, przewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
09:45 – 11:00 | Priorytety społeczeństwa obywatelskiego w zakresie wzmacniania demokracji, przestrzeni aktywności obywatelskiej i praworządności w Europie
Dyskusja panelowa na temat kluczowych priorytetów oraz roli UE w obronie demokracji, przestrzeni aktywności obywatelskiej i praworządności. Unijni decydenci wezmą udział w rozmowach z osobami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie.
Moderacja: Filip Pazderski, Kierownik programu Społeczeństwo Obywatelskie, Fundacja im. Stefana Batorego
11:30 – 13:00 | Rola wieloletnich ram finansowych oraz prywatnych i publicznych darczyńców we wspieraniu społeczeństwa obywatelskiego w umacnianiu demokracji i praworządności
Dyskusja panelowa na temat oczekiwań społeczeństwa obywatelskiego wobec WRF oraz tego, w jaki sposób finansowanie publiczne i prywatne może lepiej współgrać w celu wzmocnienia demokracji, przestrzeni obywatelskiej i praworządności.
Moderacja: Giada Negri, Koordynatorka ds. polityk i rzecznictwa, European Civic Forum
13:00 – 13:30 | Uwagi końcowe i dalsze działania
———
European Civic Forum, Batory Foundation & National Federation of Polish NGOs conference
Strengthening democracy and the rule of law in Europe in face of polycrises
Polish “Civil EU Presidency”
We invite you to an online broadcast of the conference devoted to the activities of European social organizations for democracy and the rule of law.
This conference, building on the conclusions of the Civil Society Forum held in Warsaw on 26 June 2024 and the Civil EU Presidency organised by civil society shadowing the official Hungarian EU Presidency in the fall 2024, will bring together civil society representatives from Poland and from across Europe, including the Western Balkans, EU and Polish policymakers, as well as donors. It will provide an opportunity to inspire EU policy agenda for the next five years in areas such as the defence of democracy, the rule of law, an EU civil society strategy and how these are supported through the Multiannual Financial Framework (MFF). The outcomes of this debate will particularly be handed over to the Danish, Cypriot, and Irish civil society in order to inform the priorities of the respective upcoming EU Presidencies.
The conference will be simultaneously translated into English and Polish. The broadcast will be available on the Batory Foundation Facebook profile and on our YouTube channel.
PROGRAMME
09:00 – 09:30 | Opening remarks – setting the scene
09:30 – 09:45 | Keynote:
Adriana Porowska, Polish Minister for Civil Society, Chair of the Public Benefit Committee
09:45 – 11:15 | Civil society’s priorities for strengthening democracy, civic space and rule of law in Europe
Panel discussion on the key priorities for the EU’s role in defending democracy, civic space and the rule of law. EU policymakers engage in conversation with civil society.
With:
Moderation: Filip Pazderski, Manager of the Civil Society Programme, Stefan Batory Foundation
11:30 – 13:00 | The role of the MFF, private and public donors to support civil society in strengthening democracy and the rule of law
Panel discussion on the civil society’s expectations for MFF and how public & private funding can better match to strengthen democracy, civic space and rule of law.
With:
Moderation: Giada Negri, Policy and Advocacy Coordinator, European Civic Forum
13:00 – 13:30 | Closing remarks & next steps
