Warszawa, 15 czerwca 2026 r.
Do Pana Premiera Donalda Tuska
Szanowny Panie Premierze,
w związku z narastającą potrzebą wspierania odporności naszego społeczeństwa zwracamy się z prośbą o wpisanie do Budżetu Państwa na rok 2027 funduszu na upowszechnianie czytania.
Odporność na dezinformację wynika z krytycznego myślenia, które formujemy czytając książki; nieufanie social mediom podnosi naszą zdolność do identyfikowania dezinformacji o 15%” (1).
Odporność społeczna, lokalna, rozumiana jako gotowość do samoorganizacji i sprawczość reakcji to także pochodna ćwiczenia umysłów poprzez czytanie. Badania wykazują, że tzw. głębokie czytanie (linearne czytanie książek) jest narzędziem budowania kompetencji komunikacyjnych, empatii, otwartości, porozumienia, sprawczości i pewności siebie (2). Czytający w większym stopniu partycypują w demokracji (3).
Obserwujemy interesujące implementacje powyższej wiedzy. „Społeczeństwo, które nie czyta, staje się bardziej podatne na dezinformację, czytanie jest warunkiem świadomego korzystania z AI i życia demokratycznego.”(4) – napisał rząd szwedzki w strategii „Szwecja – kraj czytający” z kwietnia b.r., w której zaplanowano ok 100 mln euro rocznie na wzmacnianie odporności przez czytanie w Szwecji.
Zdając sobie sprawę, że Budżet Państwa na rok 2027 stanowi olbrzymie wyzwanie, chcielibyśmy jednak podkreślić jak ogromnie ważne dla naszego bezpieczeństwa i rozwoju jest zadbanie o poziom krytycznego myślenia obywateli. Co więcej, czytanie to nie tylko skuteczne narzędzie budowania odporności i innowacyjności w pracy z AI – ale także – narzędzie bardzo niedrogie! W skali wydatków na obronność, budżet potrzebny na strategię proczytelniczą, to inwestycja – proporcjonalnie – niewielka. Uważamy, że odpowiednio opracowana alokacja 0,5 mld zł rocznie na ten cel (czyli per capita jedna trzecia wydatków szwedzkich) mogłaby bardzo znacząco zmienić krajobraz odpornościowy Polski.
Proponujemy przywrócenie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa (zamrożonego w 2026 r.) w wersji rozszerzonej i zaadaptowanej do celu budowania bezpieczeństwa oraz wpisanie elementów miękkich i edukacyjnych budowania odporności na dezinformację do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031.
Pozostajemy do dyspozycji w jakichkolwiek kwestiach dotyczących powyższej propozycji,
Fundacja Powszechnego Czytania, Koalicja Czytająca Polska – inicjator
Fundacja Batorego Fundacja Stocznia Fundacja Panoptykon
Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” Tygodnik Powszechny
Ośrodek THINKTANK Pracodawcy RP Polskie Towarzystwo Psychologiczne
Fonia Group Ideo Fundacja Rozwoju Dzieci im. J. A. Komeńskiego
1 The OECD Truth Quest Survey, 2024 r.
2 Wolf, Marianne, Reader Come Home: The Reading Brain in a Digital World, 2018 r.
3 Boatright, Michael, Faust, Mark, Emerson, Reading, and Democracy: Reading as Engaged Democratic Citizenship, Democracy & Education, 2013 r.
4 Sverige — Ett läsande land En lässtrategi för Sverige 2026-2031: Sweden – A reading country – Government.se
