Wydarzenia

Warszawa, 23-25 października 2009

Cykl wydarzeń pt. Tolerancyjni. To się dzieje

Ideą cyklu było pokazanie, jak wiele prowadzi się dziś działań, które budują postawy otwartości wobec „innych”, rozbrajają zakorzenione w nas uprzedzenia i mierzą się z trudną historią. W trakcie tych trzech dni chcieliśmy stworzyć przestrzeń do spotkania i dyskusji animatorów kultury, przedstawicieli organizacji pozarządowych, badaczy, nauczycieli i dziennikarzy zajmujących się wielokulturowością z osobami, które po prostu lubią wiedzieć coś o historii kamienicy, w której mieszkają, ulicy, którą codziennie chodzą, czy poznać losy sąsiadów, którzy chodzili nią kilkadziesiąt lat temu.

Tolerancyjni. To się dzieje! było podsumowaniem dwóch programów Fundacji Batorego: prowadzonego we współpracy z Towarzystwem Inicjatyw Twórczych ę i finansowanego ze środków Fundacji Forda i Fundacji Taubego programu Dla Tolerancji - To, co wspólne/To, co różne, oraz zainicjowanego i finansowanego przez berlińską Fundację Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość programu Memoria. Wolontariat dla europejskiego dziedzictwa kulturowego. [więcej]

Warszawa, 27 kwietnia 2009

Debata Wędrówka Gabriela. Religia i antysemityzm

Dyskusja z udziałem Haliny Bortnowskiej (teolog i publicystka), Pawła Buszki (socjolog), Konstantego Geberta (publicysta) i Joanny Tokarskiej-Bakir (antropolog kultury i religioznawczyni). Spotkanie prowadził Aleksander Smolar.

Rozmowę poprzedził pokaz filmu Wędrówka Gabriela, powstałego przy okazji badań etnograficznych prowadzonych pod kierunkiem prof. Joanny Tokarskiej-Bakir na Podlasiu hajnowsko-bielskim, w ramach projektu dotyczącego pamięci o Żydach i żywotności tzw. legend o krwi. Pokazane zostały także fragmenty rosyjskiego filmu Gabriel – twierdza boża (reż. Jurij Worobiewski), które stały się pretekstem do postawienia pytań o zagrożenia niesione przez antysemickie fantazmaty (jak pojawiający się w kontekście św. Gabriela mit o mordzie rytualnym) zakorzenione w wyobraźni chrześcijan.

Dyskusję zorganizowały Fundacja im. Stefana Batorego oraz berlińska Fundacja Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość.

Pełen zapis dźwiękowy debaty, czas trwania: 2 godz. 12 min. [MP3 80 MB]

Święty Gabriel Zabłudowski – wedle legendy porwany i zamordowany przez Żydów dla zdobycia chrześcijańskiej krwi (w 1690 roku) – jest jednym z najbardziej popularnych świętych prawosławnych, patronem dzieci i młodzieży. Doroczna pielgrzymka z jego relikwiami (z Białegostoku do Zwierek) gromadzi setki wiernych. Kult św. Gabriela był jednym z tematów badań etnograficznych prowadzonych w 2007 roku przez studentów prof. Joanny Tokarskiej-Bakir na Podlasiu hajnowsko-bielskim, zamieszkałym w dużej mierze przez ludność białoruską i prawosławną. Był to drugi etap projektu Archiwum Etnograficznego „Systematyczne badania terenowe polskiej prowincji: pamięć o Żydach i żywotność legendy o krwi w czasach Holokaustu i po nim”. Badacze chcieli się dowiedzieć, czy na terenach, gdzie wielokulturowość od wieków była czymś naturalnym, społeczność żydowska była postrzegana i traktowana inaczej niż np. w okolicach Sandomierza, gdzie przeprowadzono pierwszy etap badań (opisanych w książce Joanny Tokarskiej-Bakir Legendy o krwi. Antropologia przesądu, Warszawa 2008).

Pokłosiem badań jest raport prof. Joanny Tokarskiej-Bakir (przy współpracy Katarzyny Barańskiej, Alicji Plachówny, Aleksandry Wróblewskiej i Anny Zawadzkiej – dostępny na stronie www.archiwumetnograficzne.edu.pl) oraz przygotowany przez Archiwum Etnograficzne film Wędrówka Gabriela, nakręcony podczas zeszłorocznej pielgrzymki do Zwierek. Stawiają one pytania: czy to religijne święto ma wpływ na upowszechnianie tzw. legend o krwi? Czy prawosławni Białorusini wierzą w opowieść o krwawym mordzie dokonanym przez Żydów? Jak się do tego ustosunkowuje miejscowe duchowieństwo? Czy dostrzega zagrożenie niesione przez antysemicki podtekst kultu męczennika? Czy warto pytać Cerkiew o „złych ludzi i złych Żydów” – i kto ma prawo to robić?

Noty o panelistach

Halina Bortnowska (ur. 1931) - filozof, teolog, publicystka. Publikowała m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym” i „Znaku”. Autorka książki Już – jeszcze nie. Całoroczne rekolekcje z Ludźmi Adwentu. Animatorka przedsięwzięć społecznych, uczestniczka ruchu ekumenicznego. Współzałożycielka Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (obecnie przewodnicząca Rady tej Fundacji), Stowarzyszenia Przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii &BDQUO;Otwarta Rzeczpospolita” oraz Grupy Działania przeciwko Antysemityzmowi i Ksenofobii „Wirydarz”. Od 1992 roku prowadzi warsztaty dziennikarskie Stowarzyszenia Młodych Dziennikarzy POLIS. Uczestniczka publicznych dyskusji dotyczących m.in. spraw społecznych (w tym na temat ruchu hospicyjnego) i religijnych, ekumenizmu, lustracji, praw człowieka, upamiętniania ofiar ludobójstwa, a także bioetyki.

Paweł Buszko (ur. 1981) - socjolog, dziennikarz. Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych UW w ramach MISH. Do 2009 roku działacz Białoruskiego Zrzeszenia Studentów. Interesuje się problematyką mniejszości narodowych, sprawami wschodnimi, historią antysemityzmu. Autor pracy Wizerunek Żyda w kulturze ludowej podlaskich prawosławnych Białorusinów, współautor i uczestnik badań „Laboratorium etnograficzne Podlascy Żydzi - trudna pamięć” (2006-2008).

Konstanty Gebert (ur. 1953) - publicysta „Gazety Wyborczej”. Współzałożyciel Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów. W stanie wojennym – pod pseudonimem Dawid Warszawski – redaktor i publicysta dwutygodnika „KOS” i innych wydawnictw podziemnych. W latach 1992–95 relacjonował dla „Gazety Wyborczej” wojnę w Bośni. Założyciel i w latach 1997–2000 redaktor naczelny żydowskiego miesięcznika „Midrasz”. Autor m.in.: Przerwa na myślenie (1986), Magia słów: polityka francuska wobec Polski po 13 grudnia 1981 roku (1991), Obrona poczty sarajewskiej (1995), Dziesięć dni Europy. Archeologia pamięci (2004), Wojna czterdziestoletnia (2004), 54 komentarze do Tory (2004), Miejsce pod słońcem. Wojny Izraela (2008).

Aleksander Smolar (ur. 1940) - politolog, publicysta, prezes Zarządu Fundacji im. Stefana Batorego. Zastępca przewodniczącego Rady Naukowej Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu. Pracownik naukowy francuskiego Krajowego Centrum Badań Naukowych (CNRS). Studiował socjologię i ekonomię na Uniwersytecie Warszawskim, stosunki międzynarodowe w John Hopkins University. W latach 1971-1989 na emigracji politycznej we Włoszech, Wielkiej Brytanii i we Francji. W 1974 współzałożyciel i redaktor naczelny kwartalnika politycznego „Aneks”. W latach 1989-1990 doradca ds. politycznych premiera Tadeusza Mazowieckiego, a w latach 1992-1993 doradca ds. polityki zagranicznej premier Hanny Suchockiej.

Joanna Tokarska-Bakir (ur. 1958) - antropolog kultury, religioznawczyni, eseistka. Profesor w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, kierowniczka Archiwum Etnograficznego. Stypendystka m.in. Humboldta i Mellona; laureatka m.in. Nagrody „Res Publiki Nowej” za najlepszy esej roku 2001 (Obsesja niewinności) oraz Nagrody im. Poli Nireńskiej i Jana Karskiego za rok 2007. Ważna uczestniczka debaty o Jedwabnem i o polskim antysemityzmie. Jest autorką wielu prac z zakresu antropologii kultury i etnografii m.in. Wyzwolenie przez zmysły. Tybetańskie koncepcje soteriologiczne (1997), Obraz osobliwy. Hermeneutyczna lektura źródeł etnograficznych (2000), Rzeczy mgliste. Eseje i studia (2004), Legendy o krwi. Antropologia przesądu (2008).