Demokratyzacja wyborów

Wspólnie z organizacjami skupionymi w koalicji Masz Głos, Masz Wybór prowadzimy działania na rzecz: usprawnienia i unowocześnienia systemu informowania o wyborach i kandydatach, wyeliminowania tzw. absencji niezawinionej poprzez m.in. lepszą informację o możliwości skorzystania z wprowadzonych udogodnień dla osób starszych i niepełnosprawnych, wprowadzenia możliwości głosowania korespondencyjnego w wyborach samorządowych, a także przygotowania kampanii informacyjnej związanej z koniecznością rejestracji obywateli do udziału w każdych wyborach w związku z zapowiadanym od 2018 roku zniesieniem obowiązku meldunkowego.

Rekomendacje zmian po wyborach samorządowych 2014
Wybory samorządowe 2014 pokazały poważne problemy i niedociągnięcia w sposobie organizacji wyborów i funkcjonowania PKW i BKW. Fiasko programu komputerowego zliczania głosów, opóźnienia w podaniu wyniku wyborów, wysoki odsetek głosów nieważnych, niedostateczna (wręcz myląca) informacja o sposobie oddawania głosów nadwyrężyły zaufanie obywateli do instytucji systemu wyborczego.  W odpowiedzi na te problemy podjęliśmy szereg działań mających na celu zbadanie przyczyn, które doprowadziły do blamażu wyborczego 16 listopada 2014 roku oraz przygotowanie propozycji niezbędnych zmian w sposobie organizacji kolejnych wyborów. 

Propozycje zmian funkcjonowania Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego
W związku z przesłaniem do Sejmu prezydenckiego projektu nowelizacji Kodeksu wyborczego przygotowaliśmy dwa opracowania Prawo wyborcze - od czego zacząć zmiany? [PDF 998 KB] i Jakich zmian potrzebuje Państwowa Komisja Wyborcza i Krajowe Biuro Wyborcze? [PDF 1,27 MB]  wskazujące jakie zmiany należy wprowadzić dla usprawnienia funkcjonowania Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego. Autorem opracowań jest dr Dawid Sześciło, ekspert współpracujący z Fundacją. 
 
Badanie kart wyborczych z wyborów samorządowych 2014
We współpracy z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych i grupą badaczy [PDF 184 KB], zajmujących się problematyką wyborczą, prowadziliśmy badanie przyczyn wysokiego odsetka głosów nieważnych w wyborach 16 listopada 2014. Pełny raport z badania wraz z rekomendacjami zostanie opublikowany w pierwszym kwartale 2016.

Komunikat o pierwszych wynikach badania 1 grudnia 2015 [PDF 455 KB]
Prezentacja pierwszych wyników badania 1 grudnia 2015 [PDF 669 KB]

Relacja z prezentacji pierwszych wyników badań i dyskusji 1 grudnia 2015


Relacja z prezentacji pierwszych wyników badań 1 grudnia 2015

Relacja z dyskusji na temat pierwszych wyników badań 1 grudnia 2015

 
Celem badania była kompleksowa analiza zjawiska oddawania głosów nieważnych na przykładzie wyborów lokalnych 2014 roku oraz sformułowanie rekomendacji w zakresie:
  • sposobu klasyfikacji głosów nieważnych w protokołach komisji wyborczych,
  • techniki głosowania – optymalnego sposobu wskazywania preferencji przez wyborców, stosowania zbroszurowanych kart wyborczych,
  • pożądanych działań edukacyjnych i informacyjnych skierowanych do wyborców w okresie poprzedzającym wybory,
  • pożądanych działań edukacyjnych i informacyjnych skierowanych do członków obwodowych komisji wyborczych,
  • wskazanie zmian w szkoleniach członków komisji.
W ramach badania zabezpieczone zostały karty wyborcze na losowo wybranej próbie 1000 obwodów głosowania. 700 obwodów zostanie wylosowanych spośród wszystkich obwodów na terytorium Polski, a dodatkowe 300 - spośród wszystkich obwodów na terytorium województwa mazowieckiego. Próba dla woj. mazowieckiego została dobrana oddzielnie dla dokładniejszego porównania z wynikami z 2010 roku, kiedy w woj. mazowieckim - jako jedynym - zastosowano zbroszurowane karty wyborcze. W pierwszym etapie badania przeanalizowane zostały wyłącznie karty wyborcze z wyborów do sejmików województw z podpróby 100 obwodów, wylosowanej z próby „krajowej” 700 obwodów.
 
Uzasadnienie projektu
W wyborach samorządowych w 2014 r. padła wyjątkowo duża, niespotykana wcześniej w Polsce, liczba głosów uznanych za nieważne. W wyborach do sejmików województw oddanych zostało ponad 2,5 miliona głosów nieważnych, co stanowi ok. 18% wszystkich oddanych głosów. Zjawisko, które w większości krajów ma charakter marginalny – na tyle marginalny, że badań poświęconych głosom nieważnym nie robi się zbyt wiele – po wyborach z 16 listopada 2014 r. znalazło się w centrum zainteresowania polityków, publicystów, badaczy i milionów zwykłych obywateli. Duży odsetek głosów nieważnych, w połączeniu z innymi kontrowersjami związanymi z organizacją wyborów, stał się jedną z przyczyn kwestionowania ich wyników i trwale podważył zaufanie części obywateli do wyborów, będących kluczowym mechanizmem demokracji przedstawicielskiej.
 
Dodatkowych kłopotów przysporzył fakt, że obowiązujący od 2011 r. Kodeks wyborczy zniósł istniejący wcześniej obowiązek podawania w protokołach obwodowych komisji wyborczych informacji o przyczynach nieważności głosów (pozostał on jedynie w przypadku wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast). Nie wiadomo, z jakich powodów głosy
w 2014 r. były uznawane za nieważne, w szczególności – jaką część głosów nieważnych stanowiły głosy puste, a jaką głosy z wieloma skreśleniami. Nie można porównać tej proporcji ze znanymi z wcześniejszych wyborów samorządowych. Bez dokładniejszej wiedzy o przyczynach uznania głosów za nieważne, nie sposób odnieść się m.in. do kwestii, jaki wpływ na odsetek głosów nieważnych miał projekt karty do głosowania (w 2014 r. zastosowano kartę zbroszurowaną we wszystkich wyborach odbywających się wg reguły proporcjonalnej) oraz treść instrukcji dla wyborców przygotowanych przez Państwową Komisję Wyborczą.
 
Bez analizy pojedynczych kart wyborczych nie sposób również ocenić, czy zastosowanie zbroszurowanych kart wyborczych mogło wpływać na wynik komitetu umieszczonego na pierwszej stronie karty w ten sposób, że część głosów nieważnych z powodu postawienia wielu znaków „X” (na różnych stronach) była omyłkowo kwalifikowana przez komisje obwodowe jako głos oddany na ów komitet z pierwszej strony. W obliczu planowanych prac nad nowelizacją Kodeksu Wyborczego niezwykle potrzebne są dane empiryczne, pokazujące na ile powszechne jest wśród polskich wyborców przedstawianie swojej preferencji na karcie do głosowania za pomocą innych znaków graficznych niż „X”. Od kilku lat eksperci postulują liberalizację zapisów Kodeksu wyborczego w odniesieniu do tej kwestii, tak by również głosy oddawane za pomocą innych znaków graficznych w odpowiedniej kratce były uznawane za ważne, jeśli wskazują jednoznacznie na treść woli wyborcy.
 
Geneza projektu
Po wyborach samorządowych z inicjatywy grupy badaczy (socjologów i politologów) zajmujących się problematyką wyborczą podjęliśmy starania o uzyskanie dostępu do kart z losowo wybranych obwodów w celu zbadania wysokiego odsetka głosów nieważnych, a także znaczenia, jakie na oddanie głosów w wyborach miał fakt zbroszurowania karty do głosowania.  Zwróciliśmy się do Sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach z prośbą o zmianę art. 79 Kodeksu wyborczego w kierunku umożliwiającym dostęp do kart z wyborów nie tylko policji, sądom i prokuraturze, ale również badaczom.
Po odmowie Komisji, zwróciliśmy się do Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych   z prośbą o przyjęcie do narodowych zasobów archiwalnych kart wyborczych z wylosowanych przez specjalistów obwodów, aby zapobiec ich niszczeniu List do przewodniczącego Komisji  [PDF 199 KB] (zazwyczaj archiwa państwowe przejmują z delegatur Krajowego Biura Wyborczego jedynie protokoły z komisji obwodowych, jednak prof. Władysław Stępniak, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych zgodził się, że sytuacja jest nadzwyczajna i wymaga nadzwyczajnego rozwiązań). W maju podpisaliśmy z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych porozumienie o współpracy [PDF 216 KB], na mocy którego Archiwa Państwowe przejmą karty (ważne i nieważne) od delegatur Krajowego Biura Wyborczego, uporządkują je, a następnie udostępnią badaczom, którzy przeanalizują je na potrzeby badania.


Copyright © Fundacja Batorego
Drukuj stronę
Do góry