Prawne i finansowe aspekty tworzenia kapitału żelaznego

Seminarium, Warszawa, 6-7 czerwca 2002


W dniach 6-7 czerwca 2002 Fundacja im. Stefana Batorego, we współpracy z Fundacją Forda i przy wsparciu finansowym Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, Fundacji Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe i Ambasady Amerykańskiej zorganizowała międzynarodowe seminarium poświęcone prawnym i finansowym aspektom budowy kapitału żelaznego i efektywnego nim zarządzania. Seminarium – mimo swego specjalistycznego i wąskiego tematu – cieszyło się dużym zainteresowaniem wśród polskich organizacji pozarządowych, co pokazuje, jak wielu z nas myśli o tworzeniu stabilnych podstaw swojej działalności.

Uczestniczący w seminarium paneliści z USA, Europy Zachodniej i krajów grupy wyszehradzkiej: Barry Gaberman, wiceprezes Fundacji Forda, Carl Carstensen, dyrektor finansowy Fundacji Volkswagena z Niemiec, Nilda Bullain, ekspert Międzynarodowego Ośrodka Prawa Non-Profit z Budapesztu, Pavlina Kalousowa, dyrektor Czeskiego Forum Darczyńców i Milan Andrejkovic z Centrum Non-Profit w Słowacji oraz prof. Hubert Izdebski i mec. Tomasz Kacymirow przedstawili obowiązujące w ich państwach regulacje prawne i podatkowe dotyczące tworzenia kapitału wieczystego fundacji i zarządzania aktywami.

Swoimi doświadczeniami na temat zarządzania kapitałem żelaznym podzielili się Carl Carstensen z Fundacji Volkswagena, Livia Harringova ze słowackiej Fundacji Ekopolis, Sandor Koles z Fundacji Karpackiej, Tomasz Perkowski z Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej oraz Marcin Murawski z Banku Handlowego zarządzający aktywami Fundacji Kronenberga.

Podczas seminarium zastanawiano się nad tym, jakie warunki powinna spełnić fundacja, która myśli o budowie kapitału wieczystego i kiedy w ogóle warto myśleć o jego budowie. Otwierający seminarium Barry Gaberman z Fundacji Forda wskazał na – jak się wyraził - tyranię liczb, wyliczając, przy użyciu prostej formuły, że fundacja, która chce wydawać rocznie 1 mln USD na swoją działalność programową z przychodów od kapitału i wciąż zachować jego wartość, musi zgromadzić 25 mln USD. Gaberman stwierdził również, że choć nie ma uniwersalnych standardów określających minimalną wartość kapitału wieczystego, to w świecie fundacji uważa się, że warto podjąć wysiłek budowy kapitału, jeśli dochód z niego jest w stanie pokryć 15-20% budżetu organizacji. Do warunków podstawowych, jakie muszą zostać spełnione przez organizację zabiegająca o zdobycie środków na kapitał wieczysty, Gaberman zaliczył: wybitne osiągnięcia w dziedzinach, które leżą w polu działania fundacji, silne przywództwo i doświadczone kierownictwo, co najmniej jedną udaną zmianę dyrekcji i zarządu, aktywny i zróżnicowany zarząd faktycznie kierujący fundacją, stabilność i przejrzystość finansową na przestrzeń kilku ostatnich lat, prowadzenie audytu wyników finansowych, zróżnicowaną bazę źródeł finansowania. Niezbędne jest też wypracowanie klarownego planu zebrania środków na kapitał, powołanie komisji finansowej i przyjęcie strategii inwestowania pozyskanych środków oraz polityki wydawania przychodów z kapitału.

Seminarium pokazało, że jeśli chodzi o uwarunkowania prawne dotyczące budowy kapitału wieczystego, Polska pozostaje w tyle nie tylko za Stanami Zjednoczonymi i Europą Zachodnią, ale też za krajami grupy wyszehradzkiej. We wszystkich tych krajach - z wyjątkiem Słowacji, w której właśnie przygotowywane są zmiany istniejących przepisów - zwolnione od podatkowania są dochody z kapitału fundacji inwestowane w papiery wartościowe, zarówno bony, obligacje, jak i akcje i papiery komercyjne, a także pożytki czerpane z wynajmu nieruchomości. W Stanach Zjednoczonych i w Europie Zachodniej nie ma żadnych ograniczeń w inwestowaniu w akcje, udziały spółek itd. Jedynym zaleceniem ustawodawcy jest tzw. prudent management, czyli rozsądne zarządzanie, tzn. takie inwestowanie kapitału wieczystego, aby z przychodów z niego można było finansować działalność statutową. W tym celu fundacje starają się kapitał ten pomnażać, ale pomnażać bezpiecznie - czyli tak, by nie pomniejszyć realnej wartości kapitału wieczystego.

Jak wskazują lata doświadczeń, optymalna struktura portfela aktywów fundacji, zapewniająca godziwy przychód i minimalizację ryzyka to: 60-65% akcji i 40-35% bonów i obligacji w USA, i 56-60% akcji i 44-40% bonów i obligacji w Niemczech. Tylko taka struktura jest w stanie zrekompensować inflację i zapewnić dochody na działalność statutową w wysokości ok. 5% wartości kapitału w USA i 3-6% w Niemczech.

W Republice Czeskiej, gdzie skarb państwa przekazał 1% z prywatyzacji kuponowej na kapitały żelazne (wieczyste) dla 102 fundacji (w sumie 90 mln USD), fundacje mogą inwestować, nie tracąc przywileju zwolnienia dochodu z opodatkowania, w szeroką gamę instrumentów finansowych: w instrumenty inwestycyjne emitowane przez kraje OECD w walucie czeskiej i obcej, w rynkowe instrumenty finansowe, bony i obligacje każdego z państw OECD, udziały w funduszach inwestycyjnych i akcje, przy zastrzeżeniu, że te ostatnie nie przekraczają 30% wartości portfela oraz w nieruchomości.

Zaproszeni przez nas goście: Jacek Wojnarowski, dyrektor Fundacji Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe, Robert Thomas, konsultant East-West Institute prowadzący badania warunków prawno-podatkowych dla tworzenia i zarządzania kapitałem żelaznym w Europie Środkowej, oraz przedstawiciele polskiego sektora finansowego: Banku Handlowego, firm asset management i funduszy inwestycyjnych zastanawiali się co należałoby zmienić, aby stworzyć bardziej sprzyjające warunki do tworzenia przez fundacje kapitału żelaznego i efektywnego nim zarządzania. Wszyscy wskazywali na konieczność współpracy sektora non-profit z sektorem finansowym, podniesienie kwalifikacji finansowych wśród pracowników organizacji pozarządowych, pozostawienia organizacjom wolności korzystania z wielu form inwestowania aktywów i nie ograniczania zwolnień podatkowych jedynie do inwestowania w bony i obligacje. Przedstawiciele sektora finansów stwierdzili, że inwestowanie jedynie w instrumenty dłużne nie daje możliwości wypracowania zysku, a tylko co najwyżej rekompensatę inflacji. Skrytykowali przepis w projekcie ustawy wprowadzającej do ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, ograniczający zwolnienia podatkowe do inwestycji w bony i obligacje, twierdząc, że nie daje on możliwości lokowania środków nawet w fundusze inwestycyjne, choć składają się na nie właśnie pakiety bonów i obligacji, i już dziś gromadzą one 7 % oszczędności osób fizycznych. Nie ma żadnego powodu, mówili bankowcy z Credit Suisse i Banku Handlowego, aby różnicować ryzyko inwestycyjne dla fundacji i funduszy emerytalnych, którym to ustawodawca zezwala na inwestowanie do 40% aktywów w akcje.

Program seminarium [DOC 24 KB]

Prezentacje:

  • Barry Gaberman, Endowment Grantmaking: Why and When?
  • Carl Carstensen, The Understanding of the Foundation in Economic Terms
  • Carl Carstensen, How to Maintain the Real Value of the Foundation's Capital [DOC 112 KB]
  • Pavlina Kalousova, Legal and Fiscal Conditions for Foundations in Czech Republic [PPT 91 KB]
  • Pavlina Kalousova, Professional Management of Foundation Assets in ®B - Trust, Investment Company [PPT 176 KB]
  • Nilda Bullain, Legal Environment for Endowments in Hungary [PPT 71 KB]
  • Jacek Wojnarowski Endowments. Any Chance? [PPT 29 KB]
  • Tomasz Kacymirow, Podatkowe aspekty działalności organizacji pozarządowych w Polsce na przykładzie fundacji. [PPT 176 KB]
  • Stanisław Markowski, Cezary Burzyński, Creduit Suisse Zarządzanie środkami organizacji pozarządowych [PPT 534 KB]
  • Grzegorz Krawczyk, Adam Dakowicz, BRE Asset Management Legal and Financial Aspects of Establishing and Managing Endowments [PPT 697 KB]


Materiały seminaryjne:

Zobacz także:



Copyright © Fundacja Batorego
Drukuj stronę
Do góry