Od demokracji konsocjonalnej do państwa o wybieralnym systemie jednopartyjnym: doświadczenia Malezji

21 czerwca 2010

Dyskusja z udziałem Chin Huat Wongiem (Stowarzyszenie Dziennikarzy na Rzecz Niezależnych Mediów) poświęcona obecnej sytuacji politycznej i społecznej Malezji, roli tamtejszego społeczeństwa obywatelskiego oraz mediów.

Spotkanie poprowadził Piotr Balcerowicz (Wyższa Szkoła Psychologii Społecznej).

Współorganizatorzy: Europejski Instytut na Rzecz Demokracji oraz Grupa Zagranica.

Zapis dźwiękowy dyskusji, czas trwania: 1 godz. 40 min. [MP3 29MB] Wypowiedzi w języku angielskim.


Relacja z debaty:


fot. Marek Peda


Malezja przeszła po uzyskaniu niepodległości zaskakującą ewolucję – od demokracji do wybieralnego autorytaryzmu. Obecnie wybory są manipulowane, opozycja dławiona, a różnica między państwem i partią coraz bardziej się zaciera – uważa Chin Huat Wong.

Jego zdaniem, na obecną sytuację polityczną istotny wpływ ma skład społeczny mieszkańców kraju. Chin Huat Wong przypomniał, że kiedy Malezja w 1957 roku uzyskiwała niepodległość, zasadniczo była społeczeństwem bipolarnym, którego bieguny stanowili z jednej strony Malaje, a z drugiej Chińczycy i Hindusi, będący stosunkowo nowymi przybyszami w tym kraju. Malaje mieszkali głównie na wsi i opowiadali się za interwencjonizmem państwowym oraz protekcjonizmem, natomiast Chińczycy i Hindusi stanowili zasadniczo nowoczesną ludność miejską i byli zwolennikami autonomii kulturalnej oraz – pod pewnymi warunkami - akcji afirmatywnej.

Jeszcze przed uzyskaniem niepodległości, w 1955 roku zawiązała się w Malezji wielopartyjna koalicja stworzona na zasadzie kompromisu międzyetnicznego. Zasadzał się on na uznaniu malajskiego za język państwowy przy zaakceptowaniu wolności językowej dla wszystkich, a islamu za oficjalną religię przy wprowadzeniu ograniczonej wolności religijnej dla wyznawców innych religii. Malajom przyznano uprzywilejowany status i polityczną nadreprezentację.

Ta szeroka koalicja stanowiła jeden z elementów demokracji konsensualnej, w której było możliwe wzajemne kontrowanie się uczestników kompromisu. Obowiązywała zasada proporcjonalności, a poszczególne regiony cieszyły się autonomią. Zagrożeniem dla tej formuły była jednakże komunistyczna partyzantka poza granicami kraju oraz wewnętrzna opozycja ze strony etnicznych nacjonalizmów i ruchów lewicowych. Presję na członków koalicji wywierały z jednej strony lewicowe partie islamsko-malajskie, które opowiadały się za dominującą pozycją języka malajskiego, a z drugiej lewicowe partie wywodzące się ze społeczności chińskiej, które domagały się równości językowej. Te pierwsze postulowały złagodzenie kapitalizmu poprzez wsparcie biedoty wiejskiej, te drugie zaś – poprzez ochronę robotników i rolników.

Z czasem okazało się, że kompromis międzyetniczny doprowadził do wyobcowania zarówno Malajów, jak i pozostałych narodowości. Spowodowało to utratę przez sojusz w wyborach powszechnych z 1969 roku władzy w czterech stanach i większości 2/3 miejsc w parlamencie oraz powiększenie stanu posiadania przez partie chińskie. Wybuchły krwawe zamieszki chińsko-malajskie, w których zginęło 196 osób. Państwo zareagowało na to konsolidacją władzy i zabiegami o wzmocnienie etniczno-religijnej jedności, głównie poprzez promowanie języka malajskiego i islamu.

Pod wpływem lęku przed przemocą, a jednocześnie przed wykluczeniem zaczęło się kształtować państwo jednopartyjne, które Chin Huat Wong rozumie jako takie, gdzie władzę sprawuje nieprzerwanie jedna partia. Władze coraz bardziej ograniczały wolność polityczną, narastały manipulacje wyborcze, a szeroka koalicja jeszcze się powiększyła, wchłaniając partie opozycyjne. Wyłoniona z Sojuszu koalicja Barisan Nastional (Front Narodowy) aż do 2008 roku wygrywała osiem kolejnych wyborów powszechnych większością 2/3 głosów.

„Wybory z 2008 roku stanowiły polityczne tsunami. Partia Barisan Nastional straciła większość 2/3 miejsc w parlamencie i pięć stanów. Rozpoczęła się demokratyzacja. Nie doszło jednak do jej umocnienia” – podkreślił Chin Huat Wong, wskazując, że przywódca opozycji Anwar Ibrahim, były wicepremier powszechnie typowany na nowego szefa rządu, został oskarżony o pederastię.

Zdaniem China Huata Wonga, obecny system polityczny w Malezji rodzi cykliczne napięcia etniczne, bo po okresie umacniania władzy jednopartyjnej następuje bunt wymuszający rozluźnienie polityki w celu zaspokojenia żądań mniejszości etnicznych i religijnych, co z kolei zwiększa popularność koalicji itd.

Jako przykłady napięć po wyborach 2008 roku podał protest ludności malajskiej i muzułmańskiej przeciwko budowie świątyni hinduistycznej w zamieszkanej przez nich okolicy oraz palenie kościołów po uznaniu przez sąd prawa chrześcijan do używania słowa Allah. „Państwo nie jest w stanie zapewnić prawa i porządku” - podsumował Chin Huat Wong.

Jak wskazał, przykład Malezji pokazuje, że reżim autorytarny może przebierać bardzo wyrafinowane formy i cieszyć się poparciem obywateli. Jego zdaniem, to nie brak wolności jest w takich państwach problemem, tylko bezkarność aktów przemocy.

Malezyjskiego prelegenta pytano o organizacje pozarządowe i media w jego kraju. Ocenił on, że ngo’s-y są w Malezji równie podzielone jak państwo. Większość z nich powstała na bazie lokalnych społeczności i trudno znaleźć wspólny dla nich mianownik. „Próbujemy go znaleźć w podstawowych sprawach, na przykład zgody co do zasady nieużywania przemocy” - powiedział Chin Huat Wong. Jeśli natomiast chodzi o media, to są one kontrolowane pod względem treści i dostępu do rynku, a trzymanie ich w szachu ułatwia wymóg corocznego uzyskania zgody na wydawanie każdego tytuły. Najlepszym środkiem masowego przekazu jest obecna od kilku lat na rynku Al-Jazeera.

Piotr Balcerowicz wskazał, że problemy wielu krajów Azji Południowo-Wschodniej mają swoje źródło między innymi w tym, że państwa te zostały sztucznie stworzone przez potęgi kolonialne, a ich granice są rezultatem kalkulacji. „Birma to około 40 grup etnicznych połączonych przez Brytyjczyków. Jak te wieloetniczne państwa mają funkcjonować?” - mówił. Ten stan rzeczy sprawia, że trudno znaleźć wspólny mianownik, który byłby łącznikiem spajającym mieszkańców w naród. Właśnie po to, by stworzyć tożsamość malezyjską, rząd Malezji usiłuje dowieść, że jest ona państwem muzułmańskim. Tymczasem wielu muzułmanów spoza Malezji twierdzi, że nie jest to państwo „czysto” muzułmańskie.

Balcerowicz wyraził także przekonanie, że ostatnie konflikty wokół świątyń nie wynikają z przyczyn religijnych, tylko są skutkiem manipulowania ludźmi przez polityków, którzy potęgują poczucie, że ich tożsamość jest zagrożona. Z uwagami tymi zgodził się malezyjski prelegent.

Noty o panelistach

Chin Huat Wong – malezyjski politolog, działacz społeczny, akademik, felietonista, dr. Od kilku lat zaangażowany w działalność Koalicji na rzecz Sprawiedliwych i Wolnych Wyborów (Berish). Przewodniczący Stowarzyszenia Dziennikarzy na Rzecz Niezależnych Mediów i wiceprzewodniczący Komitetu Praw Obywatelskich w Zgromadzeniu Chińczyków Malezji w Kuala Lumpur i Selangor (Kuala Lumpur and Selangor Chinese Assembly Hall). Felietonista malezyjskiego The Nut Graph. Współpracuje m.in. z singapurskim portalem Opinionasia.com, malezyjskim dziennikiem The Sun oraz hongkońskim Asia Times. Autor licznych publikacji, wśród nich m.in. Malaysia at 50 – An ‘Electoral One-Party State’?, Effectiveness of Advocacy in Malaysia – an Analysis of 13 Causes, Malaysia’s Electoral Upheaval.

Piotr Balcerowicz – filozof, orientalista i kulturoznawca, profesor SWPS, pracownik Wydziału Orientalistycznego UW, członek Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN, profesor wizytujący Uniwersytetu w Hamburgu. Prowadził wykłady na uniwersytetach zagranicznych m.in. w Niemczech, USA, Kanadzie, Szwajcarii, Austrii, Włoszech, Wielkiej Brytanii, Japonii, w Rosji, krajach Azji Środkowej i Kaukazu. Zajmuje się filozofią indyjską i zachodnią, kulturami i religiami Azji, klasycznymi językami Indii, religioznawstwem, kulturą i problemami społeczno-politycznymi Indii, Afganistanu i Azji Środkowej oraz Bliskiego Wschodu, a także problematyką wielokulturowości. Autor około 90. publikacji, zagranicznych i krajowych, w tym książek poświęconych filozofii indyjskiej, religiom Indii i historii Afganistanu.


Copyright © Fundacja Batorego
Drukuj stronę
Do góry