• O Fundacji
• Nasi darczyńcy
• Debaty Fundacji Batorego
• Masz Głos, Masz Wybór
• Instytucje Obywatelskie
• Równe Szanse
• Dla Tolerancji
• Działania Strażnicze
• Edukacja Prawna
• Przeciw Korupcji
• Partnerstwo Inicjatyw Społecznych
• Memoria
• Wschód-Wschód
• Inicjatywy Obywatelskie w Europie Wschodniej
• Współpraca Międzynarodowa
• Przeciwdziałanie Uzależnieniom
• Skrócone sprawozdanie finansowe

Strona główna

Sprawozdanie 2008

Debaty Fundacji Batorego

Debaty Fundacji Batorego są próbą stworzenia niezależnego miejsca spotkań i dyskusji przedstawicieli świata polityki, ekspertów i dziennikarzy. Od wielu lat organizujemy konferencje i dyskusje poświęcone przemianom w Polsce, problematyce międzynarodowej, polityce zagranicznej naszego kraju oraz sytuacji w Europie Środkowo-Wschodniej. Naszym celem było i jest inicjowanie publicznej debaty na tematy istotne dla przyszłości naszego państwa i przyszłości regionu.

W 2008 roku debaty koncentrowały się wokół stanu polskiej demokracji, sceny politycznej, programu i działań rządu oraz potrzebnych reform związanych m.in. ze światowym kryzysem gospodarczym. Kontynuowaliśmy też prowadzone od lat dyskusje poświęcone polskiej polityce zagranicznej.

O polskiej demokracji i polskich reformach

Jaka polityka dla kultury?

Paneliści: Andrzej Celiński (poseł na Sejm RP, były minister kultury RP), Izabella Cywińska (były minister kultury RP), Bogdan Zdrojewski (minister kultury i dziedzictwa narodowego RP). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).

Dyskusja, poświęcona wyzwaniom stojącym przed Ministerstwem Kultury, poprzedzona była wystąpieniem ministra Bogdana Zdrojewskiego, który przedstawił aktualne priorytety polityki kulturalnej. Za najważniejsze uznał weryfikację inwestycji realizowanych przez administrację publiczną pod kątem przywrócenia równowagi między nakładami na budynki i nakładami na działalność w nich prowadzoną, pozyskanie nowych odbiorców dla twórczości artystycznej (zmiana systemu edukacji szkolnej) oraz zrównoważenie wydatków na projekty poświęcone historii oraz te dotyczące kultury współczesnej. W ostatnich latach — jak podkreślał — zwracano uwagę przede wszystkich na pierwszą z tych sfer, co groziło przemianą Polski w państwo nekropolii i muzeów (ten wątek wzbudził najgorętszą dyskusję, kontynuowaną później w mediach). Minister zapowiedział wspieranie wybitnych artystów współczesnych i zagwarantowanie im warsztatu pracy w kraju. Podczas dyskusji wskazywano także inne problemy: konieczność reform instytucjonalnych i sposobu zarządzania instytucjami kultury, potrzebę zmiany systemu finansowania kultury (np. ustanowienie funduszy wieczystych), złą kondycję szkolnictwa artystycznego, brak polityki audiowizualnej czy nieuporządkowane kwestie własnościowe dóbr kultury.

Jak zabrać media politykom?

Paneliści: Robert Krasowski (redaktor naczelny „Dziennika. Polska. Europa. Świat”), Paweł Lisicki (redaktor naczelny „Rzeczpospolitej”), Adam Pieczyński (członek zarządu TVN), Mariusz Ziomecki (redaktor naczelny telewizji Superstacja), Jacek Żakowski („Polityka”). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).

Debata była poświęcona relacjom między mediami a polityką oraz kwestiom upolitycznienia mediów publicznych. Uczestnicy zastanawiali się nad tym, jak ograniczyć wpływ polityków na media, ale wskazywali także na problem wpływania mediów na politykę, padały nawet zarzuty o jej destabilizowanie. Jako przykład wymieniano Leszka Millera i Jarosława Kaczyńskiego, polityków, którzy wskutek ataków mediów stracili władzę. Zgodzono się, że na rynku powinny istnieć media reprezentujące różne poglądy polityczne i że tylko wydawcy silni ekonomicznie potrafią zapewnić polityczną niezależność. Zastanawiano się nad tym, jak zapewnić niezależność mediów publicznych, gdyż do tej pory nie udało się tego zrobić. Wskazywano m.in. na konieczność reformy Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz na potrzebę ograniczenia uprzywilejowanej pozycji Telewizji Publicznej (abonament, a jednocześnie możliwość nadawania reklam), co umożliwia jej dyktowanie warunków na rynku mediów. Ograniczenie tej pozycji może zniechęcić polityków do bezpośredniego ingerowania w jej pracę.

Polska Tuska

Wprowadzenia: dr Dariusz Gawin (Instytut Filozofii i Socjologii PAN), Sławomir Sierakowski (redaktor naczelny „Krytyki Politycznej”), Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego). Prowadzenie: prof. Jacek Kochanowicz (Wydział Nauk Ekonomicznych UW, członek Zarządu Fundacji Batorego).

Na konferencji zastanawiano się, jakie cele realizuje rząd Donalda Tuska, jakie przedstawia wizje przyszłości i przeszłości. Część dyskutantów podkreślała, że rząd Platformy Obywatelskiej — wyciągając wnioski z lat 2005-2007 — stara się przede wszystkim stabilizować sytuację i unikać radykalnych działań, ograniczając się do sprawnego administrowania państwem. Diagnozowano, że nadszedł czas antypolityki, demobilizacji społecznej i politycznej. Krytycy rządzącej ekipy argumentowali natomiast, iż zaniedbuje ona reformy, które Polsce są nadal potrzebne, wytykali brak przygotowania do sprawowania władzy, nieprzejrzystość programową i ideową, amorficzność, uleganie presji opinii publicznej i skupianie się gabinetu na działaniach PR oraz na marketingu politycznym. Zastanawiano się także nad rolą opozycji. Pojawiły się głosy podkreślające niebezpieczeństwo trwałej dominacji Platformy Obywatelskiej na polskiej scenie politycznej i sprowadzenia innych sił politycznych do roli bezsilnej opozycji.

Zapis całości dyskusji został wydany w formie książkowej pod tytułem Polska Tuska (Warszawa 2008). Jest też dostępny na stronie internetowej Fundacji.

Państwo prawa i poczucie sprawiedliwości

Paneliści: dr hab. Zbigniew Ćwiąkalski (minister sprawiedliwości RP), Ryszard Kalisz (poseł na Sejm RP), prof. Wiktor Osiatyński (Komitet Nauk Politycznych PAN), prof. Marek Safjan (Wydział Prawa UW, były prezes Trybunału Konstytucyjnego). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).

Dyskusja koncentrowała się na problemach dotyczących funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, politycznych manipulacji związanych z prawem oraz podstawowych zadań stojących przed Ministerstwem Sprawiedliwości. Za jeden z najpoważniejszych problemów uznano zjawisko „inflacji prawa”, czyli przekonanie, że jeśli coś w państwie źle funkcjonuje, to rozwiązaniem jest zmiana prawa. W ten sposób powstają nieprzemyślane i wadliwe ustawy (dotyczące na przykład sądów 24-godzinnych), a przecież wiele zmian można wprowadzić, bazując na istniejących aktach prawnych. Za najważniejsze uznano stworzenie trwałych i powszechnie obowiązujących procedur prawnych. Dużo uwagi poświęcono nieskutecznej pracy organów ścigania i potrzebie reformy wymiaru sprawiedliwości. Mówiono również o konieczności przywrócenia właściwej rangi zawodowi sędziego. Ważnym wątkiem rozmowy były relacje między poczuciem sprawiedliwości a zasadami państwa prawa — mówiono m.in. o przypadkach, kiedy społeczne poczucie sprawiedliwości bywa sprzeczne z regułami prawa (przykładem mogą być kłopoty z osądzeniem sprawców tragedii w kopalni „Wujek”). Większość dyskutantów ostrzegała przed nadmiernym zaostrzaniem prawa, traktowanym jako lekarstwo na problem przestępczości. Mówiono też o niebezpieczeństwie wiążącym się z wykorzystywaniem aparatu sprawiedliwości do niezgodnych z prawem działań przeciwko obywatelom (takich jak poddawanie ich bez uzasadnienia czynnościom operacyjnym) czy do porachunków politycznych oraz o karygodnych przypadkach wypowiadania przez polityków opinii na temat winy różnych osób przed rozstrzygnięciem sądu. W przekonaniu części uczestników debaty możliwe jest połączenie poczucia bezpieczeństwa z nierepresyjnym systemem prawnym.

Jakich reform potrzebuje Polska?

Paneliści: dr Henryka Bochniarz (prezydent Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan, prezes Boeing International na Europę Środkową i Wschodnią), prof. Stanisław Gomułka (główny ekonomista Business Center Club, były wiceminister finansów RP), dr Krzysztof Rybiński (Ernst & Young Polska, były wiceprezes Narodowego Banku Polskiego). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).

Dyskusja dotyczyła problemu reform w Polsce. Podstawowy spór przebiegał między zwolennikami poglądu o konieczności wprowadzania dalszych zmian oraz tymi, którzy uważają, że najważniejsze reformy zostały już przeprowadzone i potrzebne są jedynie korekty systemu. Podkreślano, że rząd Donalda Tuska opowiada się za tym ostatnim poglądem. Chwalono podejmowane przez rząd inicjatywy, m.in.: znoszenie barier dla przedsiębiorców (działania sejmowej komisji „Przyjazne państwo”), przygotowanie reformy emerytur pomostowych, prace nad programami „50+” (mającymi zwiększyć zatrudnienie wśród osób starszych) i nad ułatwieniami dla osób pracujących za granicą, które planują powrót do Polski. Jednak część dyskutantów wskazywała na konieczność dalej idących reform, takich jak: podwyższenie wieku emerytalnego i reforma systemu emerytalnego (w tym emerytur mundurowych), reformy służby zdrowia i szkolnictwa oraz dokończenie prywatyzacji. Zwracano też uwagę na problemy energetyczne, zwłaszcza że Polsce może grozić niedobór energii, co jest związane zarówno z dziedzictwem poprzedniego systemu (np. nieefektywne budownictwo mieszkaniowe), jak i z rozwojem przemysłu, budową nowych fabryk oraz wzrostem zużycia energii przez gospodarstwa domowe. Konieczne jest w tej dziedzinie opracowanie długookresowej strategii rządu. Innymi problemami są emisja dwutlenku węgla i sposoby walki z globalnym ociepleniem. Jako wyzwanie wymieniano też kwestię kapitału intelektualnego — podkreślano, że Polska nie tylko nie pracuje nad jego zwiększeniem, ale także bardzo słabo wykorzystuje istniejący już potencjał, który mógłby uczynić polską gospodarkę bardziej innowacyjną. Podkreślano wreszcie konieczność usprawnienia administracji publicznej, w tym — kwestię zmiany mentalności urzędników.

Partie i zmiany granic polityki

Wprowadzenia: Andrzej Celiński (poseł na Sejm RP, były minister kultury RP), dr Marek A. Cichocki (dyrektor programowy Centrum Europejskiego Natolin, doradca społeczny prezydenta Lecha Kaczyńskiego), Ludwik Dorn (poseł na Sejm RP, były marszałek Sejmu RP), prof. Lena Kolarska-Bobińska (dyrektor Instytutu Spraw Publicznych), prof. Zdzisław Krasnodębski (Uniwersytet w Bremie), Robert Krasowski (redaktor naczelny „Dziennika. Polska. Europa. Świat”), prof. Ireneusz Krzemiński (Instytut Socjologii UW), dr hab. Janusz A. Majcherek (Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej, Kraków), dr Rafał Matyja (Wyższa Szkoła Biznesu — National-Louis University w Nowym Sączu), prof. Andrzej Mencwel (Instytut Kultury Polskiej UW), prof. Janusz Reykowski (Szkoła Wyższej Psychologii Społecznej), prof. Jerzy Szacki (Polska Akademia Nauk), dr hab. Paweł Śpiewak (Instytut Socjologii UW), Jacek Żakowski („Polityka”). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).

Poszczególne sesje konferencji, dotyczącej sytuacji na polskiej scenie politycznej, poświęcone były lewicy, prawicy oraz liberalnemu centrum.

Lewicy zarzucano brak programu i lewicowego języka, a także instytucjonalnej reprezentacji, zarówno partyjnej, jak i w postaci innych organizacji społecznych. Zwracano uwagę na brak tożsamości Sojuszu Lewicy Demokratycznej, najważniejszego ugrupowania sytuującego się po tej stronie sceny politycznej. Niektórzy podważali nawet lewicowość tej partii. Zastanawiano się także nad tym, dlaczego po 1989 roku nie udało się stworzyć silnej partii lewicowej bez postkomunistycznych korzeni.

Zgodzono się, że polską scenę polityczną zdominowała prawica, która narzuciła kształt obecnego dyskursu publicznego. Spierano się o to, czy konieczne są zmiany programowe i organizacyjne w dwóch największych partiach uznawanych za prawicowe: Platformie Obywatelskiej (postrzeganej przez niektórych raczej jako polityczne centrum) oraz Prawie i Sprawiedliwości. Krytycy zwracali uwagę na zanik dyskusji wewnątrzpartyjnej, wodzowski charakter obu partii, wypychanie poza ich obręb silnych indywidualności. Dyskutowano także o stosunku PO i PiS-u do modernizacji Polski oraz jej usytuowania w Unii Europejskiej.

Na sesji poświęconej liberalnemu centrum zastanawiano się, czy w Polsce liberalizm może być uznany za postawę centrową. Przyznano, że obecnie nie ma partii w pełni utożsamiającej się z takim programem (inaczej jest w przypadku liberalizmu ekonomicznego). Dyskutanci podkreślali, że Platformy Obywatelskiej nie można uznać za reprezentanta liberalnego centrum, chociaż wielu jej ważnych polityków wywodzi się z Kongresu Liberalnego-Demokratycznego. Jednak dziś PO nie odwołuje się bezpośrednio do dorobku myśli liberalnej i przesunęło się na prawo. Niektórzy z mówców twierdzili, że zmiany kulturowe i demograficzne sprawią, iż liberalizm będzie odgrywał coraz większą rolę w Polsce. Inni podkreślali, że myśl liberalna nie musi odnajdować swojego reprezentanta politycznego, stała się bowiem częścią etosu demokratycznego, stałym elementem systemu liberalnej demokracji, i jej wartości są podzielane przez wielu różnych uczestników sceny politycznej.

Zapis całości dyskusji został wydany w formie książkowej pod tytułem Partie i zmiany granic polityki (Warszawa 2009). Jest też dostępny na stronie internetowej Fundacji.

Polska między realem a wirtualem. Granice politycznej manipulacji

Paneliści: Ludwik Dorn (poseł na Sejm RP, były marszałek Sejmu RP), dr Kinga Dunin („Krytyka Polityczna”), Jan Rokita („Dziennik. Polska. Europa. Świat”), dr hab. Paweł Śpiewak (Instytut Socjologii UW). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).

Debata była poświęcona manipulacji obywatelami oraz roli marketingu politycznego w polskiej polityce. Podczas dyskusji podkreślano rolę, jaką w ostatnich latach w naszym życiu politycznym ogrywają specjaliści od PR. To oni zaczęli nadawać kierunek debacie publicznej, wyznaczać podstawowe tematy dyskusji, ale też zastępować realne problemy tematami wygodnymi dla danej partii. Działalność polityków została w znacznej mierze podporządkowana presji kolejnych sondaży. Podkreślano, że problem ten dotyka wszystkich głównych partii politycznych, jednak szczególne widoczny był w pierwszym roku rządów Platformy Obywatelskiej (choć niektórzy dyskutanci zwracali uwagę, że metody marketingu politycznego stosowano już w latach 90.). W dyskusji zastanawiano się także nad znaczeniem, jakie dla kształtu polityki miało pojawienie się tabloidów oraz telewizyjnych kanałów informacyjnych. Czy w ślad za tabloidyzacją mass mediów postępuje tabloidyzacja polityki? Dyskutowano też o systemie finansowania partii politycznych. Część mówców podkreślała, że daje on nadmierną władzę przywódcom partyjnym, ogranicza rolę debaty wewnętrznej, a także pozwala — dzięki otrzymywaniu znacznych środków finansowych — na kosztowne kampanie reklamowe, które uprzywilejowują dotychczasowych zwycięzców, zamiast dynamizować debatę publiczną.

Kryzys: diagnoza i odpowiedź

Paneliści: dr Henryka Bochniarz (prezydent Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan, prezes Boeing International na Europę Środkową i Wschodnią), prof. Stanisław Gomułka (główny ekonomista Business Center Club, były wiceminister finansów RP), Stefan Kawalec (prezes Capital Strategy, były wiceminister finansów RP), Ryszard Petru (Szkoła Główna Handlowa), prof. Dariusz Rosati (poseł do Parlamentu Europejskiego, były minister spraw zagranicznych RP). Prowadzenie: prof. Jacek Kochanowicz (Wydział Nauk Ekonomicznych UW, członek Zarządu Fundacji Batorego).

Debata była poświęcona kryzysowi gospodarczemu na świecie i jego następstwom dla Polski. W dyskusji dominowały dwa wątki: zastanawiano się, na ile sytuacja w innych krajach wpłynie na naszą gospodarkę i o jakiej skali kryzysu można mówić w przypadku Polski, a także czy dotychczasowa reakcja władz oraz zaproponowane przez nią działania antykryzysowe są adekwatne do zagrożeń i jakie inne kroki w tym zakresie powinny zostać podjęte. Zgodzono się, że Polska znajduje się w stosunkowo dobrej sytuacji gospodarczej, a nasz system bankowy nie jest tak zagrożony, jak w innych krajach. Jednak istnieje wiele niebezpieczeństw, związanych z globalną sytuacją: banki ograniczyły dostęp do kredytów dla przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, podwyższeniu uległ koszt obsługi długu publicznego oraz osłabił się kurs złotówki. Za szczególnie ważny uznano pierwszy z tych punktów. Podkreślano, że obecna polityka banków prowadzi do obniżenia poziomu inwestycji w kraju oraz zahamowania wzrostu gospodarczego. Zwracano również uwagę, że 2/3 aktywów polskich banków należy do międzynarodowych grup bankowych, które mają swoje centrale w krajach dotkniętych głębokim kryzysem. Jeżeli na ich rynku macierzystym jest recesja, to, mimo wzrostu gospodarczego w Polsce, można się spodziewać, że będą dążyły do zaostrzenia polityki kredytowej w naszym kraju. Przewidywano także, że nastąpią ograniczenie konsumpcji i wzrost bezrobocia. W tej sytuacji nie można oczekiwać wzrostu gospodarczego na założonym przez rząd poziomie i konieczne będzie obniżenie wydatków państwa bądź nowelizacja budżetu. Większość uczestników zgodziła się, że w obecnej sytuacji najważniejsze są oszczędności w wydatkach publicznych i lepsze wykorzystanie środków unijnych. Konieczna jest też poprawa współdziałania rządu, Narodowego Banku Polskiego oraz Komisji Nadzoru Finansowego, której politykę w ostatnich miesiącach oceniono jako niewłaściwą i nie dość aktywną. Wśród innych potrzebnych działań wymieniano m.in. objęcie rządowymi gwarancjami wszystkich depozytów bankowych, dalszą obniżkę stóp procentowych i zmniejszanie podatków.

O polskiej polityce zagranicznej

Polska i Europa po Irlandii

Paneliści: Krzysztof Bobiński (prezes Fundacji „Unia i Polska”), prof. Lena Kolarska-Bobińska (dyrektor Instytutu Spraw Publicznych), Eugeniusz Smolar (prezes Centrum Stosunków Międzynarodowych), Paweł Świeboda (prezes demosEUROPA — Centrum Strategii Europejskiej). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).

Debata była poświęcona konsekwencjom irlandzkiego referendum w sprawie ratyfikacji traktatu z Lizbony dla przyszłości integracji europejskiej. Dyskutanci twierdzili, że negatywny wynik referendum zahamuje proces reformowania Unii, utrudni dalsze jej rozszerzanie i tworzenie wspólnej polityki zagranicznej oraz europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony; ponadto uznano, że bez nowego traktatu nie uda się nadać Wspólnocie większej spójności. Podkreślano też, że traktat lizboński jest korzystny dla Polski. Zwracano uwagę, że po odrzuceniu traktatu konstytucyjnego, a następnie lizbońskiego Unii grozi rozpad, zastąpienie jej przez inną, mniejszą wspólnotę lub powstanie Unii dwóch prędkości. Przedstawiano różne możliwe scenariusze dalszego integrowania się Europy, np.: tworzenie przez grupy państw polityk w obszarach będących w polu ich zainteresowania, reformowanie Unii obszar po obszarze, czyli rezygnacja z przygotowywania traktatów obejmujących wszystkie aspekty funkcjonowania Unii i skupienie się na porozumieniach sektorowych, np. dotyczących wymiaru sprawiedliwości czy polityki zagranicznej. Ważny wątek dyskusji dotyczył przyczyn, dla których Irlandczycy odrzucili traktat. Wymieniano negatywny stosunek do przeprowadzonego w latach 2004-2007 rozszerzenia Unii, poczucie braku demokratycznych mechanizmów w obrębie Unii i małego wpływu obywateli na jej funkcjonowanie, kryzys zaufania między społeczeństwami oraz wewnątrz nich, zwłaszcza między niższymi warstwami a klasą rządzącą.

Debata zorganizowana przez Centrum Stosunków Międzynarodowych, Centrum Strategii Europejskiej demosEUROPA, Fundację im. Stefana Batorego, Fundację „Unia i Polska” oraz Instytut Spraw Publicznych.

Polska polityka zagraniczna wobec nowych wyzwań

Wprowadzenia: dr Marek A. Cichocki (dyrektor programowy Centrum Europejskiego Natolin, doradca społeczny prezydenta Lecha Kaczyńskiego), dr Andrzej Olechowski (były minister spraw zagranicznych RP, członek Rady Fundacji Batorego), Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego). Wystąpienie podsumowujące: Radosław Sikorski (minister spraw zagranicznych RP). Prowadzenie: prof. Adam Daniel Rotfeld (były minister spraw zagranicznych RP).

Debata była poświęcona polskiej polityce zagranicznej i stojącym przed nią wyzwaniom, związanym z wynikami wyborów w Stanach Zjednoczonych, wojną w Gruzji i nową strategią polityczną Rosji oraz kryzysem instytucjonalnym Unii Europejskiej, wynikającym z odrzucenia przez Irlandię traktatu lizbońskiego. Jako ważny czynnik wymieniano także kryzys gospodarczy i związane z tym niebezpieczeństwo wzrostu protekcjonizmu państwowego. Szczególną uwagę poświęcono relacjom Polski z Unią Europejską, miejscu naszego kraju we Wspólnocie i pytaniu o sposób uprawiania polityki unijnej: czy ma być ona oparta o stałe sojusze, czy też powinniśmy za każdym razem poszukiwać krajów, które zechcą poprzeć promowane przez nas rozwiązania. Istotnym punktem dyskusji były relacje ze Stanami Zjednoczonymi (w tym kwestie tarczy antyrakietowej oraz obecności polskich wojsk w Afganistanie), z Niemcami i Rosją. Zwracano także uwagę na inne problemy, jak rola Polski w NATO, polityka wobec wschodnich sąsiadów (zwłaszcza problem Białorusi) czy walka ze zmianami klimatycznymi. Dyskusję podsumował Radosław Sikorski. Wymienił on priorytety polskiego rządu: „Polska silna w Europie”, odgrywająca rolę patrona i promotora jej polityki wschodniej; Polska jako mocne ogniwo Sojuszu Północnoatlantyckiego; Polska jako atrakcyjna marka, kraj sukcesu, kochający wolność i umiejący się nią dzielić; Polska jako kraj wspierający swoją diasporę; a także polska dyplomacja jako skuteczna służba. Minister Sikorski odniósł się także do pytań szczegółowych, w tym do problemów polityki wschodniej UE (projekt „Partnerstwo Wschodnie”) i bezpieczeństwa energetycznego.

Rachunek sił w stosunkach Unia Europejska — Rosja

Polska wersja raportu Marka Leonarda i Nicu Popescu Rachunek sił w stosunkach Unia Europejska — Rosja, wydana przez Europejską Radę Spraw Zagranicznych oraz Fundację im. Stefana Batorego. Autorzy przedstawili ocenę polityki Unii Europejskiej wobec Rosji: jej atutów, możliwości i ograniczeń, a także różnice interesów i postaw poszczególnych krajów członkowskich wobec wschodniego sąsiada Wspólnoty oraz ich wpływ na kształt wspólnej polityki wschodniej UE.

Inne debaty

Ameryka polskim okiem widziana

Paneliści: dr hab. Agata Bielik-Robson (Instytut Filozofii i Socjologii PAN), Artur Domosławski („Gazeta Wyborcza”), Paweł Lisicki (redaktor naczelny „Rzeczpospolitej”), Cezary Michalski („Dziennik. Polska. Europa. Świat”). Prowadzenie: Jacek Żakowski („Polityka”).

Rozmowa była poświęcona wyborom prezydenckim w Stanach Zjednoczonych i polskiemu obrazowi Ameryki. Zastanawiano się, czy wybór Baracka Obamy stanowi rzeczywisty przełom i kres dominacji prawicowej w tym kraju, czy też wybór dokonany przez Amerykanów był jedynie odpowiedzą na klęskę polityki prowadzonej przez George'a W. Busha. Część uczestników debaty uważała, że wraz z wyborem Obamy zakończyła się dominacja neokonserwatystów w Stanach Zjednoczonych, ale też dobiegł końca czas wojen kulturowych wokół takich problemów jak aborcja, małżeństwa jednopłciowe czy teoria ewolucji. Ich zdaniem ostatnie lata pokazały, że skompromitowała się sama idea społecznego konserwatyzmu, co jednak nie musi oznaczać początku dominacji lewicowej. Podkreślano także, że zmieni się obraz Ameryki poza jej granicami. Zwolennicy przeciwnego stanowiska uznali natomiast wynik wyborów za konsekwencję słabości i błędów popełnionych przez odchodzącą ekipę rządową, co nie pozwala mówić przy ich okazji o głębokiej zmianie społecznej.

Debata towarzyszyła uroczystości wręczenia Nagrody im. Beaty Pawlak. Z tej okazji zorganizowano również pokaz zdjęć Roberta Stefanickiego Północ-Południe.

Nagroda im. Beaty Pawlak

Nagroda im. Beaty Pawlak, ustanowiona zgodnie z ostatnią wolą dziennikarki i pisarki, która 12 października 2002 roku zginęła w zamachu terrorystycznym na indonezyjskiej wyspie Bali, przyznawana jest corocznie za artykuł lub cykl artykułów na temat innych kultur, religii i cywilizacji. Nagroda wypłacana jest z Funduszu powierzonego w zarządzanie Fundacji.

Laureatami piątej edycji Nagrody w 2008 roku zostali Artur Domosławski, nagrodzony za książkę Zbuntowana Ameryka (Świat Książki, 2007), oraz Cezary Michalski — za cykl tekstów Listy z Ameryki, drukowany na łamach „Dziennika” w 2008 roku.

Sztuka jako rozmowa o przeszłości

Paneliści: Agnieszka Holland (reżyser), Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego), Adam Szymczyk (kurator i krytyk sztuki, dyrektor Kunsthalle w Bazylei), Krzysztof Warlikowski (reżyser, dyrektor Nowego Teatru). Prowadzenie: Marek Beylin („Gazeta Wyborcza”).

Dyskusja próbowała uchwycić podobieństwa i różnice między traktowaniem historii przez artystów a sposobem, w jaki o historii mówi się w „głównym nurcie” debaty publicznej. Tezę, że w sztuce wypowiadane są treści, które w inny sposób nie mogą pojawić się w sferze publicznej, zdaje się potwierdzać fakt, że w ostatnich latach to artyści — w teatrze, filmie i sztukach plastycznych — szczególnie często odnoszą się do przeszłości, krytycznie przyglądając się polskiej historii i pamięci oraz podejmując trudne wątki, takie jak sprawy polsko-żydowskie czy polsko-niemieckie. Ważnymi punktami odniesienia do rozmowy o sztuce były oficjalna polityka historyczna, a także stosunek do przeszłości polityków, którzy dążą raczej do zapewnienia spokoju społecznego, spójności i jedności niż do prawdy, której poszukiwanie jest domeną intelektualistów, historyków i artystów. Istotną kwestią była obecność historii w mediach masowych i przestrzeni publicznej (np. pomniki). Zastanawiano się, czy film, a zwłaszcza seriale telewizyjne mogą skutecznie przełamywać dominujące obecnie stereotypowe wyobrażenia o przeszłości. Spotkaniu towarzyszyły pokazy filmów Mary koszmary Yael Bartany oraz Nasz śpiewnik i Polak w szafie Artura Żmijewskiego, a także prezentacja rysunków Wilhelma Sasnala do Płomieni Stanisława Brzozowskiego.

Zapis całości dyskusji został wydany w formie książkowej pod tytułem Sztuka jako rozmowa o przeszłości (Warszawa 2009). Jest też dostępny na stronie internetowej Fundacji.

W 2008 roku program finansowany był ze środków Instytutu Społeczeństwa Otwartego, Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (5 789,94 zł) oraz Fundacji Agora (10 000 zł) i Spółdzielni Pracy „Polityka” (665,20 zł).

Nagroda im. Beaty Pawlak: 10 000,00 zł
Debaty i publikacje: 162 072,84 zł
Razem koszty programu: 172 072,84 zł

Copyright © Fundacja Batorego