Fundacja im. Stefana Batorego

Współpraca Międzynarodowa

Celem programu jest wspieranie demokratycznych przemian w Europie Wschodniej, kształtowanie przyjaznej polityki Polski i Unii Europejskiej wobec sąsiadów na Wschodzie oraz inicjowanie dyskusji publicznej i udział w debacie na temat spraw międzynarodowych w Polsce i na forum europejskim.

Przyjazna granica

W ramach projektu od 2002 roku prowadzimy działania na rzecz liberalizacji polityki wizowej Polski i pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej wobec obywateli krajów Europy Wschodniej oraz na rzecz podniesienia standardów obsługi cudzoziemców na przejściach granicznych na wschodniej granicy Unii. Wspólnie z grupą organizacji pozarządowych z Polski, Rosji, Ukrainy i Białorusi prowadziliśmy monitoring polskich przejść granicznych pod kątem zachowania służb wobec przekraczających je cudzoziemców ze Wschodu (2002-2003), monitoring polskiej polityki wizowej (2003-2004), monitoring procedur wydawania wiz przez kraje Unii Europejskiej obywatelom Europy Wschodniej (2005-2006) oraz monitoring lądowych przejść granicznych Unii Europejskiej (2007). Raporty i wynikające z monitoringu rekomendacje wykorzystujemy w podejmowanej na forum unijnym kampanii na rzecz wprowadzania przyjaznych rozwiązań wizowych i granicznych wobec wschodnich sąsiadów Unii Europejskiej.

W 2008 roku posumowaliśmy wyniki przeprowadzonego rok wcześniej monitoringu 19 przejść granicznych w siedmiu krajach: Bułgarii, Estonii, Finlandii, Polsce, Rumunii, na Węgrzech i na Słowacji. Opracowano siedem raportów krajowych oraz raport końcowy pt. Monitoring przejść granicznych Unii Europejskiej autorstwa Marty Kindler i Ewy Matejko z Ośrodka Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego, przygotowany we współpracy z przedstawicielami instytucji, które prowadziły badania w poszczególnych krajach. Z naszych badań wynika, że sposób obsługi podróżnych i warunki, w jakich podróżni oczekują, wymagają większej uwagi i zmian. Najważniejsze problemy dotyczą: infrastruktury przejść granicznych, komunikacji (dostęp do informacji na temat procedur granicznych i komunikacja między podróżnymi a funkcjonariuszami granicznymi), współpracy między instytucjami zarządzającymi granicą, władzami lokalnymi i centralnymi. Konsekwencjami tych problemów są m.in. tworzenie się kolejek, niedostateczne stosowanie reguł niedyskryminacji, praktyki korupcyjne.

Raport prezentowany był: w maju w Warszawie podczas konferencji „Co się dzieje na granicach Unii?”, w Brukseli (czerwiec) — na spotkaniu zorganizowanym we współpracy z Ośrodkiem Studiów nad Polityką Europejską (CEPS) i brukselskim biurem Instytutu Społeczeństwa Otwartego (OSI), w Kijowie (czerwiec) — na seminarium zorganizowanym wspólnie z Centrum Pokoju, Konwersji i Polityki Zagranicznej Ukrainy (CPCFPU) i Międzynarodową Fundacją Odrodzenie, w Budapeszcie (lipiec) — na dorocznej konferencji programu „Wyzwanie” oraz w Helsinkach (wrzesień) — na konferencji zorganizowanej we współpracy z Fińskim Instytutem Spraw Międzynarodowych. Przedstawione w raporcie wyniki badań i wnioski były także omawiane w trakcie mniej oficjalnych spotkań z przedstawicielami władz krajów członkowskich UE oraz instytucji unijnych.

Podejmowaliśmy też działania na rzecz liberalizacji procedur wizowych. W styczniu, wspólnie z czeskim Stowarzyszeniem Spraw Międzynarodowych (AMO), wystosowaliśmy apel „Jak zapobiec tworzeniu żelaznej kurtyny między UE a Białorusią?”, postulujący obniżenie cen wiz schengeńskich dla obywateli Białorusi z 60 do 35 euro. Apel podpisali m.in. byli prezydenci Czech i Polski: Václav Havel, Lech Wałęsa i Aleksander Kwaśniewski, przedstawiciele polskiego i czeskiego parlamentu oraz polskie i czeskie organizacje pozarządowe. W czerwcu opublikowaliśmy analizę Co można zmienić w sprawie wiz? Polityka wizowa po wejściu Polski do Schengen, w której zaprezentowaliśmy wpływ zaostrzenia polityki wizowej UE na sytuację wschodnich sąsiadów Polski, a także działania, które należy podjąć, by złagodzić jej skutki na Wschodzie. Problematykę tę podejmowaliśmy także w trakcie spotkań z przedstawicielami Departamentu Konsularnego MSZ, na konferencjach oraz w artykułach i wypowiedziach dla mediów.

Jesienią — we współpracy z Centrum Carnegie z Moskwy, Centrum Innowacji Socjalnych (CIS) z Mińska, CPCFPU z Kijowa i Instytutem na rzecz Polityki Publicznej z Kiszyniowa — przeprowadziliśmy w Kijowie, Kiszyniowie, Mińsku i Moskwie monitoring konsulatów 9 państw UE: Czech, Litwy, Łotwy, Finlandii, Francji, Niemiec, Polski, Wielkiej Brytanii i Włoch. Badaliśmy zmiany w zakresie procedur wizowych i jakości obsługi osób ubiegających się o legalny pobyt w UE w stosunku do sytuacji sprzed trzech lat, kiedy przeprowadziliśmy podobne badania przy zastosowaniu tej samej metodologii. W grudniu na konferencji „Polityka wizowa rok po Schengen” Leszek Chajewski (socjolog) przedstawił wstępne wyniki i wnioski z badań. W dyskusji wzięli udział: Leonid Kalicenia (CIS, Mińsk), Ołeksandr Suszko (CPCFPU, Kijów) i Krzysztof Lisek (przewodniczący Sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych).

Więcej niż sąsiedztwo

Celem projektu jest promowanie integracji krajów objętych Europejską Polityką Sąsiedztwa (EPS) z Unią Europejską. W polu naszego zainteresowania obok Białorusi i Ukrainy znajdują się także Mołdawia i kraje Kaukazu Południowego (Armenia, Azerbejdżan i Gruzja), które również są adresatami EPS.

W 2008 roku byliśmy partnerem, zainicjowanych przez czeskie AMO, czterech spotkań „Od wzmocnienia ENP do czeskiej prezydencji w UE”, które miały na celu przygotowanie czeskich władz do objęcia prezydencji UE w 2009 roku. Na spotkaniach omawiano: sprawy energetyczne, w tym kwestię budowy gazociągów północnego i południowego (maj), politykę UE w regionie Morza Czarnego (wrzesień), możliwości rozwiązywania tzw. „zamrożonych konfliktów” w rejonie Morza Czarnego (listopad) i unijną politykę wizową wobec wschodnich sąsiadów strefy Schengen (grudzień).

W październiku wydaliśmy w wersji elektronicznej publikację Pięć tez o Europejskiej Polityce Sąsiedztwa, w której znalazły się m.in. krytyka dotychczasowych działań Unii i konkluzja, że EPS w coraz większym stopniu dzieli się na dwie części — politykę wobec wschodnich sąsiadów i politykę wobec sąsiadów południowych. Nawiązując do zgłoszonego na forum UE przez Polskę i Szwecję w czerwcu 2008 roku dokumentu „Partnerstwo Wschodnie”, przygotowaliśmy w październiku publikację internetową Partnerstwo Wschodnie — komentarz, w której — oceniając pozytywnie wstępną koncepcję Partnerstwa — przedstawiono propozycje zmian dotyczących m.in. włączenia do Partnerstwa kwestii związanych z bezpieczeństwem energetycznym.

Kwestie współpracy Unii Europejskiej z jej wschodnimi sąsiadami były tematem polsko-niemieckiego spotkania, zorganizowanego w listopadzie w Berlinie we współpracy z Niemieckim Instytutem do spraw Polityki i Bezpieczeństwa, z udziałem m.in. Jarosława Bratkiewicza (polski MSZ), Johannesa Junga (członek Bundestagu), Hansa-Dietera Lucasa (Specjalny Wysłannik Rządu Niemieckiego ds. Europy Wschodniej, Kaukazu i Azji Środkowej), Alexandra Schönfeldera (niemiecki MSZ) i Pawła Zalewskiego (poseł na Sejm RP). Uczestniczyliśmy także w konferencjach na ten temat: w Bratysławie, zorganizowanej przez Słowackie Stowarzyszenie Spraw Międzynarodowych (SFPA), oraz w Tallinie, przygotowanej przez Estońską Akademię Dyplomatyczną (listopad).

Fundacja Batorego — wraz ze szwedzkim Międzynarodowym Centrum Liberalnym — jest partnerem litewskiego Centrum Studiów Wschodnioeuropejskich w finansowanym przez Radę Nordycką projekcie „Wspieranie działań białoruskich ośrodków badawczych”. Pierwsze spotkanie dziewięciu ekspertów z białoruskich ośrodków analitycznych z przedstawicielami trzech partnerskich organizacji odbyło się w październiku w Wilnie.

We współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych przygotowaliśmy grupę polskich obserwatorów do misji OBWE na wybory parlamentarne na Białorusi. Po wyborach zorganizowaliśmy dyskusję „Co się dzieje na Białorusi?” (listopad), w której udział wzięli eksperci Białoruskiego Instytutu Studiów Strategicznych: Aleksander Czubrik, Kirył Hajduk i Witalij Silicki oraz Jelena Tonkaczewa — prawniczka od lat zajmująca się problemami organizacji pozarządowych na Białorusi. Spotkanie stanowiło próbę odpowiedzi na pytania o genezę i źródło fenomenu poparcia Białorusinów dla Aleksandra Łukaszenki, o ich stosunek do Unii Europejskiej, a także o kondycję białoruskiej gospodarki.

Dzięki dotacji uzyskanej z MSZ w ramach programu Polska Pomoc, kontynuowaliśmy — we współpracy z Międzynarodową Fundacją Odrodzenie z Kijowa — projekt „Ukraina na drodze do UE”, który w 2008 roku adresowany był do ukraińskich organizacji zajmujących się imigrantami i uchodźcami. Przedstawiciele dziewięciu, wybranych na podstawie konkursu, organizacji z siedmiu miast, położonych w różnych obwodach Ukrainy (Czernihów, Drohobycz, Cherson, Kijów, Kirowohrad, Lwów, Winnica), uczestniczyli w wizycie studyjnej oraz odbyli staże w polskich organizacjach o największym doświadczeniu w pracy na rzecz migrantów i uchodźców: Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć, Regionalnym Centrum Wolontariatu w Lublinie, Polskiej Akcji Humanitarnej, Stowarzyszeniu Interwencji Prawnej i Stowarzyszeniu Jeden Świat (22 lipca — 9 sierpnia i 31 sierpnia — 20 września). Po powrocie na Ukrainę stażyści przygotowali w swoich miastach spotkania z udziałem przedstawicieli władz lokalnych i instytucji państwowych, dziennikarzy i reprezentantów innych organizacji pozarządowych zajmujących się podobną problematyką. Spotkania te miały na celu poprawę współpracy ukraińskiego trzeciego sektora z administracją państwową oraz zainicjowanie debaty na temat pomocy migrantom i uchodźcom. W ramach projektu wydaliśmy także w języku ukraińskim przewodnik Pomagamy cudzoziemcom, przedstawiający doświadczenia polskiego trzeciego sektora w pracy z migrantami i uchodźcami.

Rosja w Europie

W ramach tego projektu podejmujemy kwestie dotyczące polskiej oraz europejskiej dyskusji o przemianach zachodzących w Rosji i o polityce UE wobec Federacji Rosyjskiej.

W czerwcu, we współpracy z moskiewskim Centrum Carnegie, zorganizowaliśmy konferencję „Rosyjski gaz w Europie”, w której udział wzięli eksperci od spraw energetycznych z Rosji i Unii Europejskiej: Sławomir Dębski (Polski Instytut Spraw Międzynarodowych), Agata Łoskot-Strachota (Ośrodek Studiów Wschodnich), Jakub Godzimirski (Norweski Instytut Spraw Międzynarodowych), Roland Götz (Niemiecki Instytut do spraw Polityki i Bezpieczeństwa), Samuel Greene (Moskiewskie Centrum Carnegie), Tatiana Mitrowa (Instytut Badań nad Energetyką, Rosyjska Akademia Nauk), Jens Müller (Nord Stream AG), Andris Spruds (Łotewski Instytut Spraw Międzynarodowych), Frank Umbach (Niemiecka Rada do spraw Międzynarodowych), Piotr Woźniak (były Minister Gospodarki), Ernest Wyciszkiewicz (Polski Instytut Spraw Międzynarodowych) oraz Jean-Arnold Vinois (Komisja Europejska). Dyskusja dotyczyła trzech głównych problemów związanych z eksportem rosyjskiego gazu: wielkości wydobycia i rosyjskich możliwości eksportowych przy wzrastającym zużyciu surowca na rosyjskim rynku wewnętrznym, głównych czynników politycznych i ekonomicznych, decydujących o budowie nowych gazociągów i wykorzystaniu starych szlaków dostaw rosyjskiego gazu do UE, a także obecności Gazpromu i spółek z rosyjskim kapitałem na unijnym rynku wewnętrznym. W spotkaniu wzięło udział około 100 osób.

W ramach Grupy Roboczej do spraw Polityki Wschodniej UE, którą prowadzimy wraz z Ośrodkiem Studiów Wschodnich, zorganizowaliśmy dwa spotkania: w styczniu — dotyczące polskiej polityki wobec Rosji i we wrześniu — o konsekwencjach rosyjskiej interwencji zbrojnej w Gruzji. Przedstawiciel Fundacji brał udział w pracach zajmującego się Rosją Task Force, działającego przy unijnym Instytucie Studiów nad Bezpieczeństwem w Paryżu.

Bliżej Azji Centralnej

Celem tego projektu jest rozszerzenie współpracy między organizacjami z Polski i Azji Centralnej oraz upowszechnienie w naszym kraju wiedzy o tym regionie.

W 2008 roku zorganizowaliśmy dwa seminaria na temat rozwoju lokalnego i problemów społecznych w Azji Centralnej. W seminarium „Problemy społeczne i społeczeństwo obywatelskie w Azji Centralnej” (maj) uczestniczyło blisko 60 osób z Polski i Europy Środkowej, m.in. Walentyn Bogatyriew (Fundacja Programu Wsparcia Rozwoju, Kirgistan), Marina Głuszkowa (Instytut Projektowania Humanitarnego, Kirgistan), Goczmurad Kutlijew (niezależny ekspert, Turkmenistan), Ojbek Machmudow (Narodowy Uniwersytet Uzbekistanu) i Jewgeni Żowtis (Kazachstańskie Międzynarodowe Biuro Praw Człowieka i Praworządności). W seminarium „Administracja terytorialna i rozwój lokalny w Azji Centralnej” (grudzień) wzięło udział około 30 osób, w tym Marina Głuszkowa (Instytut Projektowania Humanitarnego, Kirgistan) i Rachmoil Safarow (były działacz samorządowy i analityk grupy Tajikconsult, Tadżykistan).

Projekt Wyzwanie

Od listopada 2004 roku Fundacja uczestniczy w międzynarodowym projekcie „Wyzwanie. Zmieniające się uwarunkowania dla swobód obywatelskich i polityki bezpieczeństwa w Europie”, finansowanym ze środków 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej. Projekt — koordynowany przez CEPS — realizowany jest przez konsorcjum 21 instytucji partnerskich współpracujących w 17 obszarach tematycznych, poświęconych różnym aspektom polityki bezpieczeństwa oraz analizie jej wpływu na swobody obywatelskie. W 2008 roku naszym wkładem w realizację projektu był raport z monitoringu przejść granicznych Unii Europejskiej, który prezentowaliśmy na dorocznej konferencji w Budapeszcie (3-5 lipca).

Grupa Zagranica

Od 2001 roku Fundacja uczestniczy w pracach koalicji polskich organizacji pozarządowych działających poza granicami naszego kraju. Celami Grupy Zagranica są: wymiana informacji, współpraca z administracją publiczną, udział w formułowaniu i realizowaniu polskiej polityki pomocowej, współpraca z pokrewnymi porozumieniami w innych krajach, a także upowszechnianie informacji o działaniach polskich organizacji pozarządowych poza granicami kraju i zabieganie o poparcie dla ich działań ze strony opinii publicznej. Przedstawiciel Fundacji — Wojciech Tworkowski — jest członkiem 6-osobowego Komitetu Wykonawczego (organu zarządzającego) Grupy Zagranica. W 2008 roku w skład Grupy wchodziło blisko 50 organizacji.

W 2008 roku Grupa Zagranica współpracowała z Ministerstwem Spraw Zagranicznych oraz parlamentem RP nad wdrożeniem rozwiązań na rzecz skuteczniejszego zaangażowania Polski we współpracę rozwojową, przede wszystkim poprzez promowanie przyjęcia ustawy o polskiej pomocy zagranicznej. Grupa konsultowała także założenia programu Polska Pomoc na rok 2009 oraz współpracowała z Departamentem Współpracy Rozwojowej MSZ przy przygotowaniu dokumentu pomocniczego na temat zaangażowania polskich instytucji w Gruzji. Ponadto Grupa pośredniczyła w wymianie informacji i podwyższaniu potencjału uczestniczących w niej organizacji członkowskich poprzez organizację seminariów oraz pracy szeregu grup roboczych.

W ramach naszych działań w Grupie Zagranica przygotowaliśmy w listopadzie prezentację raportu O europejską przyszłość Gruzji. Czas na działanie dla polskich organizacji pozarządowych autorstwa Wojciecha Tworkowskiego z Fundacji Batorego i Witolda Hebanowskiego z Fundacji Inna Przestrzeń. Raport stanowi próbę diagnozy sytuacji w Gruzji po konflikcie osetyjskim i określenia możliwości polskiego zaangażowania się w tym rejonie, przede wszystkim poprzez działanie polskich organizacji pozarządowych. Raport powstał na zlecenie Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności przy współpracy grupy roboczej Kaukaz Plus Grupy Zagranica.

W 2008 roku program finansowany był ze środków Instytutu Społeczeństwa Otwartego, Ministerstwa Spraw Zagranicznych (111 031,57 zł) oraz Centrum Studiów nad Polityką Europejską CEPS (29 255,65 zł).

Razem koszty programu: 736 987,66 zł