• O Fundacji
• Nasi darczyńcy
• Debaty Fundacji Batorego
• Masz Głos, Masz Wybór
• Instytucje Obywatelskie
• Równe Szanse
• Dla Tolerancji
• Działania Strażnicze
• Program Edukacji Prawnej
• Program Przeciw Korupcji
• Partnerstwo Inicjatyw Społecznych
• Memoria
• Wschód-Wschód
• Inicjatywy Obywatelskie w Europie Wschodniej
• Współpraca Międzynarodowa
• Przeciwdziałanie Uzależnieniom
• Skrócone sprawozdanie finansowe

Strona główna

Sprawozdanie 2007

Debaty Fundacji Batorego

Debaty Fundacji Batorego są próbą stworzenia niezależnego miejsca spotkań i dyskusji przedstawicieli świata polityki, ekspertów i dziennikarzy. Od wielu lat organizujemy konferencje i dyskusje poświęcone przemianom w Polsce, problematyce międzynarodowej, polityce zagranicznej naszego kraju oraz sytuacji w Europie Środkowo-Wschodniej. Naszym celem było i jest inicjowanie publicznej debaty na tematy istotne dla przyszłości naszego państwa i przyszłości regionu. W 2007 roku ważnym tematem spotkań był stan polskiego państwa i demokracji, podejmowaliśmy kwestie wywołujące ostre polemiki i spory, jak uchwalenie tzw. ustawy lustracyjnej. Kontynuowaliśmy też organizowane przez nas od lat dyskusje poświęcone polskiej polityce zagranicznej.

O polskiej demokracji

Dziennikarze i lustracja

Paneliści: Bogusław Chrabota (dyrektor-redaktor naczelny, Telewizja Polsat), Igor Janke (Rzeczpospolita), prof. Marek Safjan (były prezes Trybunału Konstytucyjnego), Piotr Zaremba („Dziennik”), Mariusz Ziomecki (redaktor naczelny Przekroju), Jacek Żakowski (Polityka). Prowadzenie: dr hab. Mirosława Grabowska (Instytut Socjologii UW, członek Zarządu Fundacji Batorego) i prof. Marcin Król (dziekan Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji UW, członek Rady Fundacji Batorego).
Debata dotyczyła wprowadzonego tzw. ustawą lustracyjną wymogu podpisania oświadczeń lustracyjnych przez dziennikarzy, redaktorów naczelnych oraz wydawców prasy i mediów elektronicznych. Podczas spotkania dyskutowano o tym, czy dziennikarze powinni podlegać lustracji i czy status zawodu zaufania publicznego wymaga jawności ich biografii. Część uczestników debaty podkreślała, że czytelnicy, słuchacze i widzowie mają prawo znać przeszłość osób, które wpływają na opinię publiczną. Zastanawiano się nad potrzebą rozliczenia dziennikarzy z ich działalności w czasach PRL-u. Jednym z zasadniczych punktów sporu była kwestia, czy ustawodawca może pozbawiać prawa do wykonywania zawodu tych dziennikarzy, którzy odmówią złożenia oświadczenia, oraz czy ustawodawca może narzucać wymóg lustracyjny mediom prywatnym. Wreszcie zajęto się fundamentalnym zagadnieniem relacji między wymogami ustawy a prawem do wolności wypowiedzi.

Lustracja po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego

Paneliści: prof. Wiktor Osiatyński (Komitet Nauk Politycznych PAN), prof. Andrzej Rzepliński (Helsińska Fundacja Praw Człowieka), prof. Marek Zubik (Wydział Prawa i Administracji UW), Zbigniew Romaszewski (senator RP). Prowadzenie: prof. Jacek Kochanowicz (Wydział Nauk Ekonomicznych UW, członek Zarządu Fundacji Batorego).
Debata była poświęcona sytuacji powstałej po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 roku, kwestionującego konstytucyjność niektórych zapisów tzw. ustawy lustracyjnej. Większość uczestników dyskusji zgadzała się z opinią, że werdykt Trybunału nie podważa całej ustawy, a jedynie część najbardziej kontrowersyjnych zapisów (jak poddanie lustracji dziennikarzy). Dyskutowano również na temat wyznaczanego przez to orzeczenie obszaru możliwej lustracji i dopuszczalnych przez nią rozwiązań. Poruszano podczas dyskusji kwestie zasadnicze, jaki ma być cel lustracji i jej charakter (czy jest to rozwiązanie służące zapewnieniu bezpieczeństwa i jawności życia publicznego, czy też forma rozliczenia się z przeszłością), jakie są relacje między lustracją a prawami jednostki, jakie grupy zawodowe i społeczne mogą jej podlegać, jaki jest dopuszczalny czas jej funkcjonowania, a także kwestie szczegółowe, np. wzór formularza lustracyjnego. Podjęto także problem, na ile zgłaszane propozycje nowych rozwiązań (jak np. pełne udostępnienie archiwów IPN) mieszczą się w ramach wyznaczonych przez orzeczenie, wcześniejsze wypowiedzi Trybunału, konstytucję i zobowiązania międzynarodowe.

Polskie społeczeństwo i transformacja: zakończony proces?

Paneliści: Piotr Frączak (Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego), Jos van Gennip (senator, przewodniczący Krajowego Komitetu Współpracy Międzynarodowej i Zrównoważonego Rozwoju, Amsterdam), Tomasz Merta (wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego), dr Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek (Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan), Irena Wóycicka (Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową). Prowadzenie: prof. Andrzej Rychard (dyrektor Szkoły Nauk Społecznych/Ośrodka Studiów Społecznych, Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, członek Zarządu Fundacji Batorego).
Debata zorganizowana wspólnie z Ambasadą Królestwa Niderlandów w Polsce z okazji zakończenia 15-letniej działalności w Polsce Programu Matra Rządu Królestwa Niderlandów. Spotkanie było poświęcone próbie bilansu polskich przemian po 1989 roku w kilku wybranych obszarach: budowanie społeczeństwa obywatelskiego, polityka społeczna, społeczne zaangażowanie biznesu oraz kultura. Mówiono o osiągnięciach w tych dziedzinach, a także o podstawowych niepowodzeniach i zaniedbaniach. Wśród tych ostatnich wymieniano m.in.: umacnianie wykluczenia społecznego przez błędną politykę społeczną i doprowadzenie do zaniku solidaryzmu społecznego oraz poczucia wspólnoty (np. sposób wprowadzenia reformy emerytalnej), wyalienowanie organizacji pozarządowych ze środowiska, w którym działają, nieumiejętność reprezentowania przez organizacje pozarządowe interesów ich beneficjentów, brak reform w sferze kultury. Rozmawiano także o tym, na ile nasze doświadczenia mogą być pomocne dla innych krajów przechodzących podobne procesy.

Państwo i społeczeństwo wedle Prawa i Sprawiedliwości

Wprowadzenia: prof. Henryk Domański (dyrektor Instytutu Filozofii i Socjologii PAN), prof. Antoni Kamiński (Instytut Studiów Politycznych PAN), prof. Lena Kolarska-Bobińska (dyrektor Instytutu Spraw Publicznych), prof. Zdzisław Krasnodębski (Uniwersytet w Bremie), prof. Andrzej Rychard (dyrektor Szkoły Nauk Społecznych/Ośrodka Studiów Społecznych, Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, członek Zarządu Fundacji Batorego), dr Wiesław Staśkiewicz (Wydział Prawa i Administracji UW). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).
Konferencja z udziałem politologów, socjologów, prawników, historyków idei i publicystów poświęcona była dokonaniom rządu Prawa i Sprawiedliwości w latach 2005-2007. Spotkanie dotyczyło dwóch obszarów: naprawy państwa oraz społeczeństwa. W pierwszej części konferencji rozmawiano o wizji państwa i prawa według PiS-u, o projektach reform instytucjonalnych zapowiadanych przez rząd oraz o zakresie i sposobie ich realizacji. Szczególną uwagę zwrócono na zmiany w funkcjonowaniu prawa i wymiaru sprawiedliwości oraz na problem walki z korupcją. Spierano się o bilans działań PiS-u w tym zakresie, o ich skutki i głębokość dokonanych zmian (czy były one prowadzone jedynie w sferze propagandy i ograniczały się do wpływania na świadomość społeczną, czy wprowadzono w tym czasie także istotne rozwiązania instytucjonalne). Druga część spotkania dotyczyła relacji między polityką a społeczeństwem, w tym roli i miejsca elit według PiS-u. Ważnym tematem rozmowy był zarysowany w latach 2005-2007 spór między indywidualistycznym wzorem społeczeństwa formowanym pod wpływem idei liberalnych i przyjętym modelem transformacji ustrojowej a przedstawionym przez Prawo i Sprawiedliwość projektem IV RP. Dyskutowano również o innych podziałach zaistniałych w tym czasie (m.in. o stosunku do przeszłości i sposobie rozliczania się z dziedzictwem PRL-u) oraz o języku debaty publicznej.

Stan państwa i demokracji 1989-2007. Bilans i perspektywy

Paneliści: prof. Wiesław Chrzanowski (były marszałek Sejmu RP), prof. Lena Kolarska-Bobińska (dyrektor Instytutu Spraw Publicznych), Tadeusz Mazowiecki (były premier RP), prof. Marek Safjan (były prezes Trybunału Konstytucyjnego), prof. Piotr Winczorek (Wydział Prawa i Administracji UW). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).
Debata poświęcona była ocenie polskich przemian po 1989 roku, ze szczególnym uwzględnieniem problemu funkcjonowania państwa i jego instytucji. Paneliści wskazywali na osiągnięcia: reformy ekonomiczne z początku lat 90., rozwój gospodarczy, stworzenie podstaw państwa prawa, decentralizację państwa i wprowadzenie samorządu terytorialnego, zbudowanie dobrych relacji z sąsiadami, członkostwo w Unii Europejskiej i Pakcie Północnoatlantyckim. Mówiono również o wyzwaniach i problemach powstałych w tym czasie, m.in. o nierówności społecznej, nierównomierności rozwoju gospodarczego, słabości instytucji, wynaturzeniu systemu partyjnego, wynikającym m.in. z systemu finansowania partii politycznych z budżetu państwa. Ważnymi tematami rozmowy były także: podejmowana w latach 2005-2007 krytyka III RP, projekt stworzenia IV RP oraz rządy Prawa i Sprawiedliwości.

O naprawie państwa i demokracji

Paneliści: dr Rafał Matyja (Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu), Sławomir Sierakowski (redaktor naczelny Krytyki Politycznej), Jan Rokita (były poseł na Sejm RP), prof. Jan Widacki (poseł na Sejm RP). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).
Dyskusja została poprzedzona wykładem Jana Rokity na temat podstawowych problemów polskiego państwa i systemu demokratycznego. Większość uczestników dyskusji wskazywała na słabość władzy i niemożność realizacji zakładanych celów politycznych, na problem niedowładu instytucjonalnego oraz na kłopoty z funkcjonowaniem systemu partyjnego i słabą partycypację obywatelską. Mówiono o niewykorzystaniu przez Prawo i Sprawiedliwość przyzwolenia wyborców w 2005 roku na dokonanie sanacji państwa. Spierano się podczas debaty o możliwość i wolę przeprowadzenia dzisiaj poważnych reform. Część dyskutantów wskazywała na nową sytuację po wyborach parlamentarnych w 2007 roku, na proces demobilizacji społecznej i ujawnienie się innych oczekiwań wyborców (pragnących przede wszystkim dobrobytu i spokoju społecznego, a nie rewolucyjnych zmian). Dyskutowano też o tym, czy ten wynik wyborczy oznacza przyzwolenie na powrót do sposobu uprawiania polityki sprzed 2005 roku.

O ważnych kwestiach społecznych

Film Artura Żmijewskiego Polak w szafie jako głos w dyskusji o obrazach sandomierskich

Paneliści: dr Helena Datner (Żydowski Instytut Historyczny), dr Dariusz Karłowicz (rocznik Teologia Polityczna), dr hab. Stanisław Krajewski (współprzewodniczący Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów), Zbigniew Nosowski (redaktor naczelny miesięcznika Więź, współprzewodniczący Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów), prof. Joanna Tokarska-Bakir (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW), Leszek Tyboń (prezes Stowarzyszenia Ekosan), Artur Żmijewski (artysta). Prowadzenie: Agnieszka Sabor (Tygodnik Powszechny).
Dyskusja poświęcona była znajdującym się w katedrze i kościele św. Pawła w Sandomierzu obrazom, przedstawiającym tzw. mord rytualny, oraz wynikom badań terenowych, dotyczących obecności postaw antysemickich i tzw. legend o krwi na terenach Sandomierszczyzny. Badania zostały przeprowadzone przez grupę studentów Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych i kierunku antropologicznego Collegium Civitas pod kierunkiem prof. Joanny Tokarskiej-Bakir. Punktem wyjścia do rozmowy był premierowy pokaz filmu Artura Żmijewskiego Polak w szafie, będącego zapisem działań warsztatowych w Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie z udziałem studentów biorących udział w sandomierskich badaniach. Spierano się o to, co należy zrobić z obrazami (obecność tych obrazów w kościołach, i to bez umieszczenia przynajmniej komentarza wyjaśniającego fałszywość tych przedstawień, wszyscy dyskutanci uznali za skandaliczną).
Rozmawiano o tym, jak można poradzić sobie z funkcjonowaniem antysemickich przekonań, oraz o możliwościach, jakie dają edukacja i sztuka współczesna w radzeniu sobie z trudnym bagażem przeszłości. Zapis dyskusji ukazał się w Kwartalniku Literackim Kresy (2007, nr 4) oraz jest dostępny na stronie internetowej Fundacji.

Pamięć jako przedmiot władzy

Paneliści: dr Marek Cichocki (Centrum Europejskie Natolin), dr hab. Maciej Janowski (Instytut Historii PAN), prof. Zdzisław Krasnodębski (Uniwersytet w Bremie), prof. Marcin Król (dziekan Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji UW, członek Rady Fundacji Batorego), prof. Joanna Tokarska-Bakir (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW). Prowadzenie: Jarosław Kurski (zastępca redaktora naczelnego Gazety Wyborczej, członek Zarządu Fundacji Batorego).
Dyskusja poświęcona była polskim sporom o rolę państwa w budowaniu i kultywowaniu pamięci historycznej. Rozmawiano o tym, na ile zasadne są ambicje polityków, by wpływać na to, co i jak pamiętają obywatele, o polityce historycznej prowadzonej przez państwo i jego agendy oraz o tym, jak wyglądają nasze doświadczenia w porównaniu z innymi krajami (przede wszystkim z Francją, Niemcami i Rosją). Pytano o rolę państwa we wzmacnianiu wspólnoty politycznej i obywatelskiej, o to, na ile państwo może i powinno brać na siebie ciężar kształtowania pamięci narodowej. Jednym z punktów debaty były relacje między polityką pamięci a sferą praw i wolności osobistych. Wskazywano na niebezpieczeństwa, jakie mogą wyniknąć z zaangażowania władzy w sferę pamięci: na pokusę manipulacji przeszłością, narzucanie jednej, wygodnej dla polityków wizji, ograniczenie swobody badań historycznych. Zwolennicy prowadzenia polityki pamięci podkreślali jej znaczenie dla zachowania tożsamości i tradycji oraz dla funkcjonowania wspólnoty narodowej obywateli. Ważnym punktem rozmowy było znaczenie polityki historycznej dla relacji z naszymi sąsiadami.
Skrót dyskusji opublikowała Gazeta Wyborcza, a zapis całości został wydany w formie książkowej pod tytułem Pamięć jako przedmiot władzy (Warszawa 2007). Jest też dostępny na stronie internetowej Fundacji.

Podróżować, aby zrozumieć siebie

Paneliści: prof. Zdzisław Krasnodębski (Uniwersytet w Bremie), Cezary Michalski (zastępca redaktora naczelnego „Dziennika”), Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego), Joanna Szczęsna (Gazeta Wyborcza). Prowadzenie: Jarosław Kurski (zastępca redaktora naczelnego Gazety Wyborczej, członek Zarządu Fundacji Batorego).
Rozmowa była poświęcona podróży jako okazji do konfrontacji własnych doświadczeń i wyobrażeń. Mówiono o szansach, jakie dają wyjazdy: o możliwości poznania siebie oraz zobaczenia innych ludzi i społeczności w odmiennym niż dotychczas świetle. Rozmówcy porównywali własne doświadczenia z długich, czasami wieloletnich pobytów w innych krajach (Francja, Niemcy, Stany Zjednoczone). Były to w ich przypadku wyjazdy dobrowolne, niewynikające z przyczyn politycznych (stypendium, atrakcyjna propozycja pracy), ale także emigranckie. Dyskutanci zastanawiali się, jak pod wpływem tych doświadczeń zmieniło się ich spojrzenie na Polskę oraz jakie ma to znaczenie dla ich dzisiejszego patrzenia na naszą politykę, na nasze spory cywilizacyjne i kulturowe. Próbowali odpowiedzieć na pytanie, czy i w jaki sposób dawne podróże oddziałują na ferowane przez nich opinie i sposób opisywania oraz wyjaśniania dzisiejszej Polski.
Debata towarzyszyła uroczystości wręczenia Nagrody im. Beaty Pawlak. Z tej okazji zorganizowano również wystawę fotografii Elżbiety Piekacz Spotkanie. Okruch Zwierciadła.

Nagroda im. Beaty Pawlak

Nagroda im. Beaty Pawlak, ustanowiona zgodnie z ostatnią wolą dziennikarki i pisarki, która 12 października 2002 roku zginęła w zamachu terrorystycznym na indonezyjskiej wyspie Bali, przyznawana jest corocznie za artykuł lub cykl artykułów na temat innych kultur, religii i cywilizacji. Nagroda wypłacana jest z Funduszu powierzonego w zarządzanie Fundacji.
W 2007 roku laureatem czwartej edycji Nagrody został Mariusz Szczygieł, nagrodzony za książkę Gottland (Wydawnictwo Czarne, 2006).

O polskiej polityce zagranicznej

Polska i świat

Dyskusja z udziałem byłych ministrów spraw zagranicznych RP: dr. Włodzimierza Cimoszewicza, prof. Bronisława Geremka, dr. Andrzeja Olechowskiego, prof. Dariusza Rosatiego, prof. Adama Daniela Rotfelda oraz prof. Krzysztofa Skubiszewskiego.
Spotkanie poświęcone było próbie dokonania bilansu polskiej polityki zagranicznej po 1989 roku i wskazania wyzwań stojących obecnie przed polską dyplomacją. Dyskutanci podkreślali wielkie osiągnięcia polskiej dyplomacji: uznanie naszych granic i ułożenie poprawnych lub dobrych relacji z sąsiadami Polski, członkostwo w NATO i Unii Europejskiej, stworzenie sojuszniczych relacji ze Stanami Zjednoczonymi, powstanie profesjonalnej służby dyplomatycznej. Wymieniano także problemy, jakie pojawiły się w ostatnich latach: załamanie w Polsce konsensusu wokół polityki zagranicznej, kryzys w relacjach z Rosją, napięcia w stosunkach polsko-niemieckich oraz psucie wizerunku Polski w Unii Europejskiej. Zapis dyskusji został wydany w publikacji pt. Polska i świat (Warszawa 2007); w publikacji znalazły się także teksty prof. Władysława Bartoszewskiego i prof. Stefana Mellera.

Jaka polityka Unii wobec Rosji?

Wprowadzenia: dr Mark Leonard (dyrektor Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych, Londyn), prof. Adam Daniel Rotfeld (były minister spraw zagranicznych RP), Paweł Świeboda (dyrektor fundacji demosEUROPA - Centrum Strategii Europejskiej). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).
Seminarium poświęcone było relacjom Unii Europejskiej i Rosji oraz roli Polski w kreowaniu polityki Wspólnoty wobec jej wschodniego sąsiada. Zastanawiano się nad kształtem stosunków Polski z Rosją, nad tym, w jaki sposób nasza polityka powinna uwzględniać wymiar europejski oraz oczekiwania i interesy innych członków Unii, gdzie możemy szukać sojuszników, mogących zrozumieć racje Polski, jakimi narzędziami dysponuje nasza dyplomacja oraz jakie wyzwania stoją przed nowym rządem. Punktem wyjścia do dyskusji był raport Marka Leonarda i Nicu Popescu Rachunek sił w stosunkach Unia Europejska - Rosja [A Power Audit of EU-Russia Relations], wydany przez Europejską Radę Spraw Zagranicznych.

Nowa polska polityka zagraniczna

Paneliści: Paweł Kowal (poseł na Sejm RP, były wiceminister spraw zagranicznych RP), dr Andrzej Olechowski (były minister spraw zagranicznych RP, członek Rady Fundacji Batorego), prof. Dariusz Rosati (poseł do Parlamentu Europejskiego, były minister spraw zagranicznych RP), Radosław Sikorski (minister spraw zagranicznych RP). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji Batorego).
Debata została poświęcona polityce zagranicznej rządu Donalda Tuska. Rozmawiano o tym, jakie powinny być priorytety naszej polityki oraz czy i jak ma się ona różnić od prowadzonej przez poprzedni rząd. Szczególną uwagę poświęcono relacjom Polski z Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi (w tym kwestii obecności polskich wojsk w Afganistanie i Iraku). Tematem debaty były także nasze relacje z Niemcami oraz wschodnimi sąsiadami i zagrożenia, jakie niesie wejście Polski do układu Schengen dla stosunków Polski z Ukrainą. Odrębnym punktem dyskusji były zmiany w polityce Polski wobec Rosji, zapowiedziane przez rząd Donalda Tuska.

W 2007 roku program finansowany był ze środków Instytutu Społeczeństwa Otwartego, Ambasady Królestwa Niderlandów (5 365,24 zł) i Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (8 135,60 zł) oraz Funduszu Beaty Pawlak (10 000 zł).

Koszty programu

Nagroda im. Beaty Pawlak: 10 000,00 zł
Debaty i publikacje: 172 639,56 zł
Razem koszty programu: 182 639,56 zł

Copyright © Fundacja Batorego