Fundacja im. Stefana Batorego

Debaty Fundacji Batorego

Debaty Fundacji Batorego są próbą stworzenia niezależnego miejsca spotkań i dyskusji przedstawicieli świata polityki, ekspertów i dziennikarzy. Od wielu lat organizujemy konferencje i dyskusje poświęcone przemianom w Polsce, problematyce międzynarodowej, polityce zagranicznej naszego kraju oraz sytuacji w Europie Środkowo-Wschodniej. Naszym celem było i jest inicjowanie publicznej debaty na tematy istotne dla przyszłości naszego państwa i przyszłości regionu.

W 2006 roku rozpoczęliśmy cykl debat o Polskiej demokracji liberalnej. Kontynuowaliśmy też dyskusje o polskiej polityce zagranicznej.

Cykl debat Polska demokracja liberalna

Władza mediów, władza nad mediami

13 kwietnia 2006

Paneliści: Kamil Durczok (dziennikarz, były prezenter Wiadomości), Robert Krasowski (dziennikarz, redaktor naczelny Dziennik Polska Europa Świat), prof. Andrzej Rzepiński (prawnik, Uniwersytet Warszawski, Helsińska Fundacja Praw Człowieka), Jarosław Sellin (sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego), Jacek Żakowski (publicysta, tygodnik Polityka). Prowadzenie: Krzysztof Skowroński (dziennikarz, TVP 1), Aleksander Smolar (prezes Fundacji im. Stefana Batorego).

Przez wiele lat podkreślano znaczenie mediów w budowaniu demokracji w Polsce. Przypisywanie im funkcji „czwartej władzy” nie było pozbawione racji, a rola, jaką odegrały w odkryciu rozmaitych afer i nieprawidłowości walnie przyczyniła się nie tylko do przemian na scenie politycznej, ale też do przekonania, iż III RP potrzebuje naprawy. Jednak przynajmniej cześć z mediów jest oskarżana o psucie państwa, a nie o dbałość o interes społeczny. Pojawił się problem miejsca mediów w polskiej demokracji. Czy wypowiedzi przywódców koalicji rządzącej, podejmowane lub zapowiadane zmiany ustawodawcze, wreszcie decyzje KRRiT przyczynią się wzmocnienia roli mediów, ich obszaru wolności (w tym wolności samych dziennikarzy), czy też do ograniczenia ich swobody i niezależności? Czy media w Polsce pełnią dzisiaj funkcję kontrolną, czy też są przede wszystkim reprezentantami rozmaitych interesów politycznych, gospodarczych, wreszcie służb specjalnych? Na ile przyczyniają się do wzmocnienia demokracji, a na ile realizują partykularne interesy swych wydawców czy mocodawców politycznych? Na ile reprezentują realne interesy społeczne, a na ile kreują naszą rzeczywistość? Na ile stawiają tamę populizmowi polskiej sceny politycznej, a na ile same przyczyniają się do jego wzrostu, wraz postępującą tabloizacją mediów, podporządkowaniem polityki redakcyjnej walce o odbiorców i wymogom reklamodawców? Na pytania te próbowali odpowiedzieć uczestniczący w debacie goście.

Debata transmitowana była przez Program 1 TVP.

Konstytucja, prawo, sprawiedliwość. Wykład prof. Marka Safjana, prezesa Trybunału Konstytucyjnego

16 maja 2006

Profesor Safjan w swoim wykładzie mówił o słabej kulturze prawnej i konstytucyjnej w Polsce, postawach elit wobec konstytucji, sporze o sądownictwo konstytucyjne i mankamentach publicznej debaty konstytucyjnej. Jego zdaniem ta ostatnia ograniczona do stereotypów i sprowadzona do haseł budowy IV Rzeczypospolitej i wprowadzania nowego ładu moralnego nie angażuje szerszych warstw społeczeństwa lub chociaż jego zróżnicowanych elit. W Polsce nie ma debaty konstytucyjnej angażującej społeczeństwo, nie toczy się także żadna autentyczna batalia o zmianę ustawy zasadniczej. Co najwyżej mamy do czynienia ze sporami na jej temat w zamkniętych gremiach elit politycznych, przekonywał. W tak prowadzonej debacie znikają z pola widzenia problemy rzeczywiste, te do których należałoby się odnieść w pierwszym rzędzie i uczynić z nich oś sporu o kształt państwa: kształt i rola samorządu terytorialnego, kwestia ordynacji wyborczej, system prawa, zakres, intensywność i skala gwarancji państwa wobec obywatela, wypracowanie mechanizmów określających relacje z instytucjami UE, sposoby reformy wymiaru sprawiedliwości, systemu opieki zdrowotnej, zakres gwarancji ochrony zdrowia, model edukacji na poziomie szkół wyższych. Zanim zaczniemy mówić o zmianach w konstytucji, należy — zdaniem prof. Safjana — przesądzić o tym, czy i co konkretnie w państwie wymaga zmiany, a dopiero potem o tym, czy dla tych zmian potrzebna jest nowa Konstytucja i odmieniona aksjologia. Większość problemów w opinii Prezesa Trybunału Konstytucyjnego można rozwiązać przez respektowanie kanonów dobrej wiary, dobrych obyczajów kultury konstytucyjnej, a nie zmian w konstytucji. Zapis wykładu na stronie www.batory.org.pl w zakładce Konferencje i debaty.

Sprawiedliwość przeciw prawu

7 czerwca 2006

Paneliści: prof. Marian Filar (Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń), dr Janusz Kochanowski (Rzecznik Praw Obywatelskich), prof. Wojciech Sadurski (Dziekan Wydziału Prawa, Uniwersytet Europejski, Florencja), prof. Andrzej Siemaszko (dyrektor Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości), prof. Andrzej Zoll (profesor prawa, Uniwersytet Jagielloński, były Rzecznik Praw Obywatelskich). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji im. Stefana Batorego).

Wraz z powołaniem rządu Kazimierza Marcinkiewicza z PiS prawo, jego rola i miejsce w państwie stały się jednym z podstawowych tematów debaty publicznej. W tej dyskusji szczególne miejsce zdaje się zajmować problem relacji między prawem a sprawiedliwością. Pojawia się pytanie, na ile w pragnieniu zapewnienia sprawiedliwości proponuje się rozwiązania sprzeczne z zasadami praworządności obowiązującymi w systemie europejskim, a na ile obrona obowiązującego obecnie prawa i procedur jest tworzeniem alibi dla praktyk sprzecznych z społecznym poczuciem sprawiedliwości. Paneliści, wybitni profesorowie prawa, dyskutowali o napięciu między sprawiedliwością i prawem, o tym, czy prawo jest instrumentem dla sprawowania władzy, czy jej ogranicznikiem, a także kiedy staje się ustawowym bezprawiem. Zastanawiali się, czy prawo karne i polityka kryminalna mogą się rozmijać z tym, co ludzie uważają za sprawiedliwe i jaka jest rola sędziego w demokratycznym państwie.

Jaka Polska? Czyja Polska?

28 czerwca 2006

Paneliści: prof. Henryk Romański (dyrektor Instytutu Filozofii i Socjologii PAN), dr Dariusz Gawin (zastępca dyrektora Muzeum Powstania Warszawskiego), prof. Mirosława Marody (Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego), prof. Karol Modzelewski (Uniwersytet Wrocławski), prof. Jacek Rostowski (Central European University, Budapeszt), Sławomir Sierakowski (redaktor naczelny Krytyki Politycznej), prof. Jerzy Szacki (członek Polskiej Akademii Nauk), prof. Piotr Wieczorek (Uniwersytet Warszawski), dr Artur Wołek (Wyższa Szkoła Biznesu-NLU, Nowy Sącz). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji im. Stefana Batorego).

Konferencja była próbą odpowiedzi na istotne pytania dotyczące oblicza Polski po wyborach prezydenckich i parlamentarnych 2005. Polski zdominowanej politycznie przez PiS, a rządzonej przez — trudną do wyobrażenia jeszcze przed rokiem — koalicję tej partii z LPR i Samoobroną. Zaproszeni do dyskusji goście skupili się na istocie dokonujących się przemian, na pytaniach o to, jaka wspólnota polityczna i jaki system instytucji się z nich wyłania? Czyim politycznym, społecznym i ekonomicznym interesom służą obecne rządy. Jak ład panujący w naszym kraju ma się do celów i doświadczeń Polski po 1989 roku i ideałów sił, które przewodziły transformacji? Wybór materiałów z debaty wydany został w formie książkowej. Dostępny jest również w wersji elektronicznej na stronach www.batory.org.pl

Pieniądz i demokracja. Wykład prof. Leszka Balcerowicza

29 czerwca 2006

W swoim wykładzie profesor Balcerowicz mówił o relacji między pieniądzem, demokracją i praworządnością, a także o ograniczeniach, jakie narzuca dobry pieniądz na woluntaryzm społeczny. To czy pieniądz jest wymienialny czy nie, ma znaczenie polityczne, stwierdził profesor Balcerowicz. Pieniądz wymienialny zmniejsza kontrolę polityków nad ludźmi. Ale oprócz tego jest problem wartości pieniądza, czy pieniądz zachowuje swoją wartość w czasie, czy też jest psuty wskutek nadmiernej inflacji. Jeżeli pieniądz jest psuty, to znaczy, że ludzie płacą podatek inflacyjny. Jednym z mierników praworządności jest to, z jaką swobodą rządzący mogą nakładać na ludzi najgorszy podatek — podatek inflacyjny, bez ich zgody, bez zgody ich reprezentacji. Warunkiem ochrony stabilności wartości nowoczesnego pieniądza są według profesora: po pierwsze, przyjęcie stabilnego pieniądza zewnętrznego (np. dolara czy euro). Po drugie, wprowadzenie wspólnego pieniądza, o którym są podstawy sądzić, że będzie stabilny. Takim pieniądzem dla Polski jest euro, oznajmił Balcerowicz. Po trzecie, wprowadzenie niezależnego i fachowego strażnika stabilności pieniądza, którym jest niezależny bank centralny. Zachowanie faktycznej niezależności banku centralnego jest, przy założeniu fachowego postępowania banku, gwarancją ochrony ludzi przed psuciem pieniądza przez polityków.

Cykl debat Polityka zagraniczna

Polskie wojny. Irak, Afganistan...

4 grudnia 2006

Paneliści: Stanisław Koziej (generał w stanie spoczynku, były wiceminister minister obrony narodowej), Jan Rokita (poseł PO), Radosław Sikorki (minister obrony narodowej), Adam Daniel Rotfeld (były minister spraw zagranicznych), Jerzy Szmajdziński (poseł SLD, były minister obrony narodowej). Prowadzenie: Aleksander Smolar (prezes Fundacji im. Stefana Batorego).

Przedmiotem debaty były kwestie strategiczne, polityczne i moralne militarnego zaangażowania Polski w świecie, szczególnie w Iraku i Afganistanie. Paneliści zastanawiali się, jak nasze zaangażowanie wpisuje się w długofalową strategię polskiej obecności w Europie i w świecie. Jak decyzje o wysłaniu żołnierzy mają się do naszej wizji integracji europejskiej i euroatlantyckiej i jak wpisują się w wizję bardziej bezpiecznego świata, respektującego prawa człowieka i zmierzającego ku demokratycznym formom organizacji życia zbiorowego? Jak zapewnić kontrolę demokratyczną nad samymi decyzjami, przebiegiem i formami naszego zaangażowania poza granicami kraju? Jak wygląda problem prawomocności zagranicznych operacji wojskowych, które nie były przedmiotem decyzji Rady Bezpieczeństwa ONZ (Irak)?