Fundacja im. Stefana Batorego

Fundacja w roku 2006

Podobnie jak w latach poprzednich nasza działalność w roku minionym koncentrowała się przede wszystkim na wzmacnianiu roli i poszerzaniu możliwości działania organizacji pozarządowych traktowanych przez nas jako istotny element silnego i prężnego społeczeństwa obywatelskiego niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania demokracji. Szczególny nacisk położyliśmy na rozwój i zwiększenie efektywności działania organizacji, zwłaszcza tych zajmujących się rzecznictwem interesów społecznych i proponowaniem zmian systemowych. Dużo w tym względzie udało się osiągnąć dzięki zakończonemu w 2006 roku programowi Trzeci Sektor, finansowanemu przez Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe, w ramach którego przez cztery lata wspomagaliśmy działania zmierzające do tworzenia przyjaznych warunków rozwoju sektora pozarządowego, zawiązywania współpracy organizacji z sektorem publicznym i prywatnym oraz budowy finansowych podstaw stabilności instytucji społeczeństwa obywatelskiego. W efekcie projektów prowadzonych przez organizacje partnerskie wypracowany został profesjonalny mechanizm badań sektora pozarządowego i monitoringu zmian prawnych wpływających na jego funkcjonowanie. Program przyczynił się też do upowszechnienia dobrych praktyk współpracy samorządu z organizacjami pozarządowymi i pomógł w stworzeniu kilkunastu regionalnych i branżowych reprezentacji trzeciego sektora prowadzących działania na rzecz organizacji członkowskich i ich klientów. Umożliwił zakorzenienie i rozwój dwóch modeli finansowania inicjatyw lokalnych: funduszy lokalnych i grup partnerskich (koalicji biznesu, instytucji publicznych i społecznych). Oba modele wykazały skuteczność w angażowaniu różnych aktorów społecznych w życie wspólnot lokalnych i pozyskiwaniu środków finansowych: w ciągu trzech lat sieć 20 funduszy lokalnych i 17 grup partnerskich zgromadziła w sumie prawie 42 miliony złotych na działania lokalne. Oferowane w ramach programu dotacje na rozwój instytucjonalny i tworzenie funduszy wieczystych pozwoliły 18 instytucjom o kluczowym znaczeniu dla sektora pozarządowego w Polsce wejść na drogę stabilności finansowej.

Wobec dalszego wycofywania się obywateli z życia publicznego i utrzymującego się braku zaufania do instytucji demokratycznych, manifestujących się między innymi najniższą od czasu transformacji frekwencją w wyborach parlamentarnych i prezydenckich, a także szeroko rozpowszechnionym przekonaniem, że zwykły obywatel nie ma wpływu na decyzje rządzących elit, nasze działania w roku 2006 skierowaliśmy na wspieranie i prowadzenie inicjatyw na rzecz zwiększenia zaangażowania obywateli w życie publiczne, włączenia ich w kształtowanie polityk lokalnych i branżowych oraz w przedsięwzięcia zmierzające do zapewnienia przejrzystości procesów decyzyjnych i odpowiedzialności władz wobec rządzonych. Taki cel przyświecał prowadzonej przez nas przed wyborami samorządowymi kampanii Masz głos masz wybór, w której z pomocą 339 organizacji z 224 miejscowości staraliśmy się zainteresować wyborców problemami ich społeczności i zachęcić do świadomego wyboru swoich reprezentantów do władz lokalnych. Temu służyły realizowane przez nas projekty monitoringu obietnic wyborczych oraz finansowania kampanii wyborczej kandydatów do władz samorządowych, a także dotacje dla organizacji strażniczych na projekty monitorowania i upowszechniania informacji o planowaniu, wydatkowaniu i rozliczaniu publicznych pieniędzy. W innym projekcie monitoringowym prowadzonym przy okazji wyborów samorządowych badaliśmy niezależność i obiektywność programów informacyjnych telewizji publicznej, a w związku z zakończeniem kadencji sześciu sędziów Trybunału Konstytucyjnego wraz z polską sekcją Międzynarodowej Komisji Prawników i Helsińską Fundacją Obrony Praw Człowieka prowadziliśmy projekt społecznego monitoringu kandydatów na sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

W dalszym ciągu kontynuowaliśmy wsparcie dla organizacji prowadzących działania na rzecz zwiększenia dostępu obywateli do prawa i wymiaru sprawiedliwości, zarówno tych świadczących bezpłatną pomoc prawną dla obywateli (Biura Porad Prawnych) jak i upowszechniających edukację prawną wśród młodzieży szkół średnich Młodzieżowe Wszechnica Praw Obywatelskich.

Dodatkowym problemem, jaki podjęliśmy w minionym roku, o szczególnym znaczeniu w obliczu spodziewanego napływu imigrantów różnych ras i religii w związku z naszą przynależnością do UE, było przeciwdziałanie nietolerancji i niechęci wobec obcych. W ramach nowouruchomionego trzyletniego Programu dla Tolerancji finansowanego przez Fundację Forda oferowaliśmy dotacje dla organizacji społecznych i lokalnych środowisk na działania dotyczące kształtowania postaw otwartości wobec różnic rasowych, etnicznych i religijnych, obalania uprzedzeń i stereotypów.

Dzięki hojności darczyńców indywidualnych, w tym osób, które przekazały nam 1% swojego podatku dochodowego za rok 2005, a także darczyńców komercyjnych z Polski i zagranicy, kontynuowaliśmy pomoc dla lokalnych organizacji pozarządowych prowadzących programy stypendialne dla dzieci i młodzieży z małych miejscowości oraz projekty integracyjne dla dzieci niepełnosprawnych. W roku 2006 wpłaty 1% na kwotę 338 060,87 zł przekazało nam 1680 osób. Organizacje prowadzące programy lokalne otrzymały również od nas dotacje na rozwój i wzmocnienie instytucji.

W ramach rozwijania współpracy międzynarodowej angażowaliśmy się w inicjatywy mające na celu wzmacnianie prodemokratycznych i proeuropejskich tendencji u naszych wschodnich sąsiadów: Białorusi i Ukrainy oraz działania na rzecz wspólnej polityki unijnej wobec tych krajów, odwołującej się do idei przyjaznej granicy i dobrego sąsiedztwa. Służyły temu projekty wymiany doświadczeń z ukraińskimi centrami informacji europejskiej i przedstawicielami ukraińskiej administracji publicznej oraz szereg spotkań konferencji i dyskusji, na których przedstawialiśmy propozycje wspólnej polityki Unii wobec Białorusi. Wspieraliśmy białoruskie i ukraińskie organizacje pozarządowe prowadzące konkursy małych grantów na lokalne inicjatywy obywatelskie, projekty edukacji i informacji prawnej dla obywateli, obrony i egzekwowania praw jednostki, edukacji obywatelskiej młodzieży, tworzenia lokalnych ośrodków aktywności obywatelskiej, dostępu do informacji, przejrzystości rządzenia, rozwoju filantropii. Kontynuowaliśmy też działania na rzecz liberalizacji polityki wizowej Wspólnoty wobec obywateli Europy Wschodniej, przedstawiając propozycje zmian procedur i praktyk wizowych krajów Unii wynikające z przeprowadzonego przez nas monitoringu granic UE i europejskiej polityki wizowej wybranych państw Wspólnoty. Uzupełnieniem naszych wysiłków na rzecz wzmacniania demokracji i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Europie Wschodniej były prowadzone przez nas w minionym roku rekrutacje niezależnych obserwatorów i monitoring wyborów na Białorusi, Ukrainie i w Tadżykistanie. W ramach wspierania współpracy transgranicznej przyznawaliśmy dotacje polskim organizacjom prowadzącym projekty współpracy z partnerami z państw Europy Wschodniej (Program Wschód-Wschód) oraz organizacjom prowadzącym trójstronne projekty partnerskie z Niemcami, Ukrainą i Białorusią i Okręgiem Kaliningradzkim w Rosji.

Zaniepokojeni stanem oficjalnych relacji Polski i Rosji oraz znacznym spadkiem nieformalnych kontaktów i współpracy społeczeństw obu państw podjęliśmy działania zmierzające do ożywienia zainteresowania Rosją w szerszych kręgach polskiego społeczeństwa i odwrócenia groźby powrotu dawnych uprzedzeń i stereotypów. W tym celu zorganizowaliśmy dwie międzynarodowe konferencje: o współczesnej Rosji, z udziałem wybitnych rosyjskich i zachodnich ekspertów od spraw rosyjskich, oraz na temat stosunków rosyjsko-ukraińskich i ich wpływu na politykę Ukrainy wobec Unii z udziałem polityków i ekspertów z Rosji, Polski i Ukrainy, a także wizytę studyjną dla rosyjskich organizacji pozarządowych zainteresowanych podjęciem współpracy z polskimi partnerami.

W roku 2006 w ramach naszej działalności grantodawczej przekazaliśmy w sumie 325 dotacji dla instytucji i organizacji, 42 dotacji indywidualnych i grupowych na koszty podróży 154 osób uczestniczących w przedsięwzięciach poza granicami naszego kraju, oraz 6 nagród — na łączną kwotę 12,1 miliona złotych. Na działania prowadzone przez nas samodzielnie lub we współpracy z partnerami wydaliśmy 3,7 miliony złotych. Ponadto, w roku 2006, ze środków przekazanych w ubiegłych latach innym organizacjom, realizowane były następujące długofalowe projekty:

Fundusz dla Kobiet — program dotacji na inicjatywy kobiece, współfinansowany przez Fundację Forda i przekazany Ośrodkowi Informacji Środowisk Kobiecych OŚKA (fundusze w wysokości 800 000 zł przyznane na lata 2003-2006);
Historia bliska — konkurs historyczny dla młodzieży prowadzony przez Fundację Ośrodka Karta (fundusze w wysokości 760 000 zł przyznane na lata 2003-2006).

Podsumowanie prowadzonych przez nas programów wraz z listą wszystkich udzielonych dotacji zamieszczamy w dalszej części sprawozdania.