Program Współpracy Międzynarodowej

Międzynarodowe konferencje

We współpracy z Niemieckim Instytutem Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa Fundacji Nauki i Polityki (SWP) z Berlina oraz Centrum Studiów Europejskich, St Antony’s College Uniwersytetu Oksfordzkiego zorganizowaliśmy w Warszawie w dniach 7–8 maja 2004 międzynarodową konferencję z udziałem wybitnych intelektualistów, ekspertów, obecnych i byłych polityków oraz wysokich urzędników Unii Europejskiej.

Podczas czterech dyskusji panelowych szukano odpowiedzi na pytania: Jakie są tradycje intelektualne i polityczne oraz historyczne identyfikacje Europy Środkowej i Wschodniej w kontekście jej geopolitycznego położenia pomiędzy Rosją a Niemcami? Czy USA są zainteresowane dalszą integracją Europy? Jaka jest rola „Nowej Europy” w europejskiej strategii USA i w amerykańskiej polityce wobec Rosji, Ukrainy, Białorusi i Mołdowy? W jakim kierunku powinno ewoluować NATO? Jakie jest podejście do relacji euroatlantyckich w Europie Zachodniej, a jakie w Europie Środkowo-Wschodniej? Czy, i o jakie kraje, powinna się rozszerzać Unia Europejska w najbliższych latach? Jakie są interesy, aspiracje i oczekiwania krajów Europy Środkowej i Wschodniej w Unii Europejskiej.

Drugiego dnia konferencji wykład specjalny Ameryka i Europa wobec nowych wyzwań wygłosił były Sekretarz Stanu USA, Henry Kissinger.

W konferencji udział wzięli: Christoph Bertram (dyrektor Fundacji Nauki i Polityki, Berlin), David P. Calleo (Uniwersytet Johns Hopkins, Waszyngton), Robert Cooper (dyrektor generalny ds. zagranicznych i polityczno-wojskowych, Sekretariat Generalny Rady Unii Europejskiej, Bruksela), Timothy Garton-Ash (dyrektor Centrum Studiów Europejskich, St Antony’s College, Uniwerstytet Oksfordzki), Bronisław Geremek (były minister spraw zagranicznych RP, kierownik Katedry Cywilizacji Europejskiej, Kolegium Europejskie w Natolinie), Heather Grabbe (dyrektor ds. badań, Centrum ds. Reform Europejskich, Londyn), Elemér Hankiss (dyrektor ds. badań, Instytut Nauk Politycznych, Węgierska Akademia Nauk, Budapeszt), Pierre Hassner (Centrum Międzynarodowych Studiów i Badań CERI, Paryż), Danuta Hübner (członek Komisji Europejskiej, Bruksela), Ken Jowitt (Uniwersytet Kalifornijski, Berkeley), Ivan Krastev (dyrektor Centrum Strategii Liberalnych, Sofia), Marcin Król (dziekan Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji, Uniwersytet Warszawski), Dominique Możsi (wicedyrektor Francuskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych IFRI, Paryż), Andrzej Olechowski (były minister spraw zagranicznych RP, dyrektor Studium Generale Europa), Adam D. Rotfeld (Sekretarz Stanu w MSZ), Jacques Rupnik (dyrektor ds. badań, Centurm Międzynarodowych Studiów i Badań CERI, Paryż), Anne-Marie Slaughter (dziekan Woodrow Wilson School of Public and International Affairs, Uniwersytet Princeton), Timothy Snyder (Uniwersytet Yale) oraz liczni dyskutanci z Europy Środkowo-Wschodniej: Bułgarii, Czech, Estonii, Litwy, Rumunii, Słowacji i Węgier.

Po konferencji wydaliśmy publikację w języku angielskim New Geopolitics of Central and Eastern Europe. Between European Union and United States, zawierającą teksty wszystkich wystąpień wygłoszonych w czasie sesji. Miesięcznik „Przegląd Polityczny” opublikował wersję polskojęzyczną materiałów konferencyjnych.

Nowa Unia Europejska i Ukraina

Realizację tego projektu rozpoczęliśmy w 2002 roku. Jego celem jest ocena stosunków między Unią Europejską a Ukrainą, analiza wpływu, jaki na te stosunki będzie miało rozszerzenie Unii oraz opracowanie możliwych strategii i konkretnych rozwiązań dotyczących relacji między poszerzoną Unią a Ukrainą, która w 2004 roku stałą się jej bezpośrednim sąsiadem. W 2004 roku nasze działania dotyczyły relacji między rozszerzoną Unia Europejską i Ukrainą oraz wyborów prezydenckich na Ukrainie.

We współpracy z partnerami z Ukrainy, Polski i innych krajów przygotowaliśmy szereg analiz politycznych, społecznych i gospodarczych, które zostały wykorzystane w dwóch wydanych przez nas publikacjach: Więcej niż sąsiedztwo. Rozszerzona Unia Europejska i Ukraina – nowe relacje. Raport końcowy oraz Więcej niż sąsiedztwo. Rozszerzona Unia Europejska i Ukraina – nowe relacje. Rekomendacje. Obie publikacje spotkały się z dużym zainteresowaniem polityków, ekspertów oraz dziennikarzy z Ukrainy, Polski i innych państw członkowskich UE.

13 lutego 2004 w Brukseli w Centre for European Policy Studies zorganizowaliśmy prezentację Raportu końcowego. W spotkaniu uczestniczyli: komisarz UE ds. rozszerzenia Günter Verheugen. oraz wiceministrowie spraw zagranicznych Polski i Ukrainy Jan Truszczyński i Ołeh Szamszur. Jako paneliści wystąpili: Olexiy Haran (Szkoła Analiz Politycznych, Akademia Kijewsko-Mohyleńska, Kijów), Małgorzata Jakubiak (Centrum Analiz Spoleczno-Ekonomicznych, Warszawa), Kataryna Wolczuk (Centrum Studiów Rosyjskich i Wschodnioeuropejskich, Uniwersytet w Birmingham), Alexander Duleba (Słowackie Stowarzyszenie Polityki Zagranicznej, Bratysława), Marius Vahl (Centrum Studiów Polityki Europejskiej, Bruksela), Igor Burakovsky (Instytut Badań Ekonomicznych i Doradztwa Politycznego, Kijów), Oleksandr Sushko (Centrum ds. Pokoju, Konwersji i Ukraińskiej Polityki Zagranicznej, Kijów), Jakub Boratyński i Grzegorz Gromadzki (Fundacja Batorego, Warszawa). W spotkaniu wzięło udział około 130 osób, wśród nich pracownicy Rady Europejskiej, Komisji Europejskiej, dyplomaci, eksperci, przedstawiciele organizacji pozarządowych i dziennikarze.

W dniach 26–27 marca 2004 w Bratysławie odbyła się konferencja „EU Relations with Ukraine: A Visegrad Perspective”, zorganizowana przez Słowackie Stowarzyszenie Polityki Zagranicznej (SFPA) i Fundację Batorego. W pierwszym dniu konferencji wystąpili: Peter Ptassek (przedstawiciel Komisji Europejskiej), osoby zaangażowane w projekty dotyczące relacji UE z Ukrainą: Jakub Boratyński, Grzegorz Gromadzki i Marius Vahl (projekt Fundacji Batorego), Iryna Sołonenko (projekt East-West Institute), Iris Kempe (projekt Center for Applied Policy Research) i Alexander Duleba (Słowackie Stowarzyszenie Polityki Zagranicznej). Rezultaty rozszerzenia Unii dla Euroregionu Karpackiego przedstawił Vladimir Bilcik (Słowackie Stowarzyszenie Polityki Zagranicznej). W drugim dniu konferencji odbyła się dyskusja prowadzona przez Pavola Demeša (German Marshall Fund), dotycząca możliwych form współpracy i pomocy, jakie mogą zaproponować Ukrainie państwa wyszehradzkie.

31 marca w Rzeszowie, 1 kwietnia w Lublinie i 2 kwietnia w Warszawie zorganizowaliśmy serię prezentacji raportu Więcej niż sąsiedztwo z udziałem niektórych autorów raportu (Jakub Boratyński, Grzegorz Gromadzki, Ołeksij Harań, Iryna Krawczuk, Ołeksandr Suszko, Marius Vahl, Kataryna Wolczuk, Przemysław Żurawski vel Grajewski). Każda z prezentacji składała się z czterech sesji, poświęconych głównym tezom raportu: ukraińska strategia integracji z UE, polityka Unii Europejskiej wobec Ukrainy, rola nowych państw członkowskich w relacjach UE–Ukraina, główne obszary integracji. W Lublinie i Rzeszowie odbyły się dodatkowe sesje prezentujące wyniki badań dotyczących relacji polsko-ukraińskich i oczekiwań związanych z wstąpieniem Polski do UE (wyniki badań prezentowali Anna Gąsior-Niemiec i Mirosław Bieniecki z Polskiej Akademii Nauk oraz Joanna Konieczna z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego). Prezentacja w Rzeszowie przygotowana była we współpracy z Wyższą Szkołą Informatyki i Zarządzania, a w Lublinie przez Instytut Europy Środkowo-Wschodniej. W spotkaniach uczestniczyło ok. 200 przedstawicieli polskich instytucji państwowych i władz lokalnych, środowisk akademickich, organizacji pozarządowych, eksperci zajmujący się problematyką unijną i ukraińską, a także przedstawiciele polskiej i zagranicznej prasy

13 maja w Chatham House (Royal Institute of International Affairs) w Londynie podczas seminarium „The Enlarged European Union and Ukraine: New Relations”, na które zaproszono ekspertów z instytucji zajmujących się stosunkami międzynarodowymi, naukowców, dyplomatów i dziennikarzy, raport Więcej niż sąsiedztwo prezentowała trójka jego autorów: Jakub Boratyński, Grzegorz Gromadzki i Kataryna Wolczuk. W spotkaniu wzięło udział ponad 30 osób.

W maju i czerwcu 2004 zorganizowaliśmy we wschodniej i zachodniej Ukrainie cykl prezentacji Raportu Końcowego i Rekomendacji z udziałem niektórych autorów raportu (Jakub Boratyński, Grzegorz Gromadzki, Ołeksij Harań, Iryna Krawczuk, Ołeksandr Suszko, Marius Vahl, Katarzyna Wolczuk, Przemysław Żurawski vel Grajewski): w Kijowie (26 maja), Doniecku (27 maja), Dniepropietrowsku (28 maja), Charkowie (29 maja), Iwanofrankiwsku (24 czerwca), Użhorodzie (25 czerwca) i we Lwowie (26 czerwca). W spotkaniach wzięło udział ok. 550 osób: ukraińscy politycy i urzędnicy państwowi, przedstawiciele administracji, samorządu, organizacji pozarządowych i środowisk akademickich, dziennikarze i studenci. Współorganizatorem prezentacji w Charkowie – najbardziej udanej ze wszystkich we Wschodniej Ukrainie – była ukraińska Fundacja Odrodzenie. Prezentacja we Lwowie odbyła się podczas konferencji dotyczącej relacji Ukraina–UE, organizowanej przez magazyn „Ji”.

Przygotowaliśmy dwa raporty: Ukraine at the Crossroads. The Presidential Elections 2004 zawierający możliwe scenariusze rozwoju Ukrainy po wyborach oraz Ukraine and the EU after the Orange Revolution, który powstał w gorącym okresie Pomarańczowej Rewolucji i był kolejną próbą analizy przyszłości Ukrainy w świetle aktualnych wydarzeń. Raporty przygotował międzynarodowy zespół: Grzegorz Gromadzki (Fundacja Batorego), Kataryna Wolczuk (Uniwersytet w Birmingham), Roman Wolczuk (Uniwersytet w Wolverhampton), Oleksandra Suszko (Centrum ds. Pokoju, Konwersji i Ukraińskiej Polityki Zagranicznej w Kijowie) i Marius Vahl (Centrum Studiów Polityki Europejskiej w Brukseli).

20 maja 2004, wspólnie z Ośrodkiem Studiów Wschodnich, zorganizowaliśmy spotkanie eksperckie z udziałem przedstawicieli MSZ, Kancelarii Prezydenta i Premiera, na którym dyskutowaliśmy o tym, co Polska jako członek UE może zrobić na rzecz Ukrainy. Jednym z rezultatów tego spotkania był projekt deklaracji wspierającej europejskie aspiracje Ukrainy i wzywającej władze tego kraju do respektowania zasad demokratycznych wyborów. Ponadto od października do końca roku, wspólnie z Ośrodkiem Studiów Wschodnich, zorganizowaliśmy 5 seminariów z udziałem ekspertów i przedstawicieli MSZ, służących dyskusji na temat stanowiska Polski w UE w sprawach polityki wschodniej. Dominującym tematem były wybory na Ukrainie.

10 września 2004 na Forum Ekonomicznym w Krynicy przygotowaliśmy panel dyskusyjny Plan Działania Unia Europejska – Ukraina: działania przełomowe czy pozorne? Wzięli w nim udział: Borys Tarasiuk (Przewodniczący Komisji Integracji Europejskiej Rady Najwyższej Ukrainy), Kai-Olaf Lang (ekspert berlińskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa Fundacji Nauki i Polityki) oraz Grzegorz Gromadzki (Fundacja Batorego). W panelu moderowanym przez Jakuba Boratyńskiego z Fundacji Batorego wzięło udział około 100 osób.

12 października 2004 w Brukseli – we współpracy z Januszem Onyszkiewiczem, wiceprzewodniczącym Parlamentu Europejskiego i Bogdanem Klichem, eurodeputowanym, oraz Centrum Studiów Międzynarodowych i Instytutem Studiów Strategicznych – zorganizowaliśmy seminarium, na którym Ołeksandr Suszko, Kataryna Wolczuk, Roman Wolczuk i Grzegorz Gromadzki prezentowali tezy raportu Ukraine at the Crossroads. The Presidential Elections2004. W dyskusji, w której uczestniczył Ołeh Rybaczuk, poseł Parlamentu Ukraińskiego, jeden z najbliższych współpracowników Wiktora Juszczenki, zastanawiano się nad możliwymi scenariuszami reform na Ukrainie oraz przyszłością polityki zagranicznej, a przede wszystkim nad tym, jak rozwiną się stosunki Ukrainy z UE, jeżeli wybory wygra Wiktor Juszczenko.

8 listopada 2004 w Warszawie zorganizowaliśmy dyskusję publiczną Ukraińskie wybory. Spotkanie przypadło na gorący okres po pierwszej turze wyborów prezydenckich. Do udziału w dyskusji zaprosiliśmy ekspertów z Ukrainy: Kostę Bondarenko (dyrektor Centrum Badań Procesów Społecznych Ekspert z Kijowa), Wiktorię Seredę (socjolog, Uniwersytet Lwowski) oraz Ołeksandra Suszko (dyrektor Centrum ds. Pokoju, Konwersji i Ukraińskiej Polityki Zagranicznej w Kijowie). Dyskusję poprowadził Jakub Boratyński z Fundacji Batorego. Prelegenci w swoich wypowiedziach skomentowali przebieg kampanii wyborczej w poszczególnych regionach Ukrainy oraz przedstawili scenariusze rozwoju sytuacji na Ukrainie. W spotkaniu wzięło udział około 80 osób.

Europejski wybór dla Białorusi

W 2002 roku rozpoczęliśmy projekt, którego celem jest zainicjowanie wspólnej pracy środowisk niezależnych białoruskich ekspertów nad zbiorem rekomendacji dotyczących kierunków przemian na Białorusi i upowszechnienie ich wśród elit białoruskich i środowisk opiniotwórczych w UE. Rezultaty prac ekspertów zawarte zostały w publikacji Białoruś: scenariusze reform prezentującej możliwe scenariusze przyszłych demokratycznych i proeuropejskich reform na Białorusi. Publikacja ukazała się w trzech językach: białoruskim, rosyjskim i angielskim.

Jesienią 2003 roku publikacja była prezentowana w Mińsku i w Warszawie. W 2004 roku skupiliśmy się na upowszechnieniu publikacji na Białorusi oraz wśród środowisk opiniotwórczych w Unii Europejskiej.

We współpracy z Białoruskim Stowarzyszeniem Schumanowskim przygotowaliśmy 10 spotkań w 4 obwodach Białorusi (obwód miński: Wilejka, Borysów, Maładeczno; obwód witebski: Witebsk, Haradok; obwód brzeski: Biaroza, Brześć, Łuniniec; obwód mohylewski: Mohylew, Babrujsk). W spotkaniach tych wzięło udział prawie 300 osób – przedstawicieli lokalnych władz, partii politycznych, organizacji pozarządowych, nauczycieli, dziennikarzy, przedsiębiorców. Relacje ze spotkań znalazły się w 12 artykułach prasy lokalnej.

15 listopada 2004 w Brukseli, we współpracy z Fundacją Bertelsmanna oraz biurem Open Society Institute w Brukseli, zorganizowaliśmy dyskusję A Place for Belarus in Europe: Challenges and Opportunities within the European Neighbourhood Policy. Oprócz ekspertów i przedstawicieli instytucji europejskich i krajów członkowskich (m.in. Hans Georg Wieck, były przedstawiciel OBWE w Mińsku) w spotkaniu wzięli udział politycy i eksperci białoruscy: Wincuk Wiaczorka (przewodniczący Białoruskiego Frontu Narodowego), Wital Silicki (niezależny politolog, współautor publikacji Białoruś: scenariusze reform), Uładzisłau Wialiczka (przedstawiciel Zjednoczenia Prodemokratycznych Białoruskich Organizacji Pozarządowych) oraz Olga Karacz (niezależna przedstawicielka w radzie miejskiej Witebska). Efektem dyskusji było wypracowanie rekomendacji dotyczących m.in. powołania specjalnego funduszu wspierającego demokrację na Białorusi. Rekomendacje zostały przesłane do Komisji Europejskiej, Rady Unii Europejskiej, Parlamentu Europejskiego oraz przedstawicieli krajów członkowskich UE. Część z nich została uwzględniona podczas posiedzenia Komisji Europejskiej 22 listopada 2004 roku.

8 grudnia 2004, przy współpracy niemieckiej Fundacji Nauki i Polityki zorganizowaliśmy w Berlinie spotkanie na temat przyszłej polityki Unii Europejskiej wobec Ukrainy oraz Białorusi w świetle aktualnych wydarzeń politycznych w tych krajach: wyborów prezydenckich na Ukrainie i wyborów parlamentarnych oraz referendum konstytucyjnego na Białorusi. Głównym założeniem spotkania było znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak Unia Europejska powinna zareagować na rozwój wydarzeń za swoją wschodnią granicą. W spotkaniu wzięło udział 40 ekspertów, analityków i decydentów z kręgów unijnych.

Przyjazna granica

Projekt, który Fundacja Batorego prowadzi wspólnie z Helsińską Fundacją Praw Człowieka od 2002 roku, ma na celu promowanie idei przyjaznej i otwartej wschodniej granicy Unii Europejskiej. W 2004 roku zakończyliśmy rozpoczęty rok wcześniej monitoring polskiej polityki wizowej, którego celem była ocena efektywności procedur wydawania polskich wiz oraz zgodności z oficjalnymi deklaracjami, zapowiadającymi uproszczone procedury przyznawania wiz dla sąsiadów ze wschodu. Obok Collegium Civitas, które koordynowało badania socjologiczne, w projekcie uczestniczyły organizacje partnerskie z miast, w których znajdują się polskie konsulaty: Centrum Pokoju, Konwersji i Polityki Zagranicznej Ukrainy (Kijów), Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Obywatelskich Kowczeg (Odessa), Charkowska Grupa Obrony Praw (Charków), Dialog Europejski (Lwów), Stowarzyszenie Obrony Praw Młodzieży Wołynia(Łuck), Kaliningradzka Regionalna Organizacja Społeczna Regiomonti, Moskiewska Grupa Helsińska, Petersburskie Centrum Studiów Humanistycznych i Politologicznych Strategia oraz trzy organizacje z Białorusi.

Na początku roku przeprowadzono szkolenia dla organizacji partnerskich i ankieterów we Lwowie, Brześciu, Kaliningradzie, Moskwie i Petersburgu. W lutym i marcu przeszkoleni ankieterzy prowadzili badania sondażowe wśród osób ubiegających się o polskie wizy, a także wywiady z pracownikami placówek konsularnych na Ukrainie, Białorusi i w europejskiej części Rosji (organizacje partnerskie otrzymały od nas dotacje na szkolenia i badania). W kwietniu odbyło się w Warszawie spotkanie z udziałem przedstawicieli wszystkich organizacji partnerskich, na którym przedstawiliśmy wstępne wyniki badań, rekomendacje oraz ocenę dotychczasowej współpracy. W czerwcu opublikowaliśmy raport z badań pt. Monitoring polskiej polityki wizowej.

30 czerwca 2004 w Warszawie odbyła się publiczna prezentacja raportu, w której uczestniczyli m.in. Danuta Przywara i Bartłomiej Tokarz (Helsińska Fundacja Praw Człowieka), Leszek Chajewski (Collegium Civitas), Denis Torhow (Petersburskie Centrum Studiów Humanistycznych i Politologicznych Strategia), Leonid Kalicenia (Centrum Innowacji Społecznych, Mińsk), dr Ołeksandr Suszko (Centrum Pokoju, Reform i Polityki Zagranicznej Ukrainy, Kijów), prof. Edmund WnukLipiński (Instytut Studiów Politycznych PAN) oraz Maciej Szymański (wicedyrektor Departamentu Konsularnego i Polonii Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP).
Raport przedstawiono również na organizowanych przez MSZ konferencjach na temat bilansu wprowadzenia wiz przez Polskę (10 sierpnia we Lwowie oraz 15 listopada w Moskwie).
17 listopada 2004 zorganizowaliśmy wspólnie z Centrum Polityki Europejskiej w Brukseli seminarium poświęcone przyszłości europejskiej polityki wizowej. Wzięli w nim udział członkowie grupy roboczej ds. polityki wizowej UE, w skład której wchodzą przedstawiciele państw członkowskich. Na seminarium przedstawiliśmy wyniki monitoringu i rekomendacje dotyczące usprawnienia polityki wizowej wobec wschodnich sąsiadów Unii.

W ramach projektu Monitoring otwartości wschodnich granic Polski ogłosiliśmy konkurs na publikacje prasowe i audycje radiowe poświęcone sytuacji na wschodnich granicach Polski po wprowadzeniu wiz. Kapituła konkursu w składzie: prof. dr hab. Irena Rzeplińska (Helsińska Fundacja Praw Człowieka), Jacek Fuglewicz (dyrektor Programu I PR), dr Gerhard Gnauck (korespondent Die Welt, Przewodniczący Kapituły), Jarosław Kurski (Gazeta Wyborcza), dr Stanisław Mocek (Collegium Civitas) oraz Volodimir Pavliv (sekcja ukraińska Radia Wolna Europa) przyznała nagrody dla następujących dziennikarzy:
Katarzyna Michalak – nagroda za audycję „Eden za wąską rzeką” wyemitowany przez Rozgłośnię Regionalną Polskiego Radia w Lublinie (3 000 zł),
Marek Cynkar – nagroda za reportaż „Powstrzymanie zazdrości” wyemitowany przez Radio Rzeszów (2000 zł),
Jagienka Wilczak – nagroda za artykuł „Wizy za dewizy” opublikowany w
tygodniku „Polityka” (2500 zł), Tadeusz Szewczyk – nagroda za reportaż „Cienie nad przejściem” oraz cykl artykułów o sytuacji na przejściach granicznych z Ukrainą, opublikowanych w „Gazecie Bieszczadzkiej” (2500 zł),
Jan Płaskoń – wyróżnienie za artykuł „Jutro pod gwiazdkami” opublikowany w „Panoramie Opolskiej”,
Monika Karpowicz – wyróżnienie za artykuł „Ostatni Białorusin” opublikowany z dwutygodniku „Przegląd Sejneński”,
Dariusz Chajewski – wyróżnienie za artykuł „Tuż przed Zachodem” opublikowany w „Gazecie Lubuskiej”,
Jarosław Iwaniuk i Jerzy Leszczyński – wyróżnienie za reportaż „Pod różnymi sosnami” nadany w Polskim Radiu Białystok.

W 2004 roku we współpracy z Programem Wschód-Wschód zorganizowaliśmy konkurs Przyjazna granica, którego celem było wsparcie lokalnych koalicji podejmujących działania na rzecz powstawania nowych przejść granicznych, podwyższania standardów obsługi podróżnych przez służby graniczne, poprawy infrastruktury technicznej oraz wyposażenia istniejących przejść granicznych. Dotacje otrzymały trzy projekty, w których zaplanowano sporządzenie analiz dotyczących przejść granicznych, organizowanie publicznych dyskusji oraz imprez kulturalnych i turystycznych nagłaśniających postulaty koalicji i popularyzujących ideę przyjaznej granicy.

Współpraca sąsiedzka

Projekt adresowany do dziennikarzy prasy regionalnej z Białorusi, Polski i Ukrainy obejmuje cykl wizyt studyjno-warsztatowych, które mają służyć nawiązaniu kontaktów, wymianie informacji, zwiększeniu liczby publikacji prasowych poświęconych sytuacji w krajach regionu i – w konsekwencji – przełamywaniu istniejących uprzedzeń i stereotypów. Klub działa od 2001 roku.

W 2004 roku odbyły się dwa spotkania dziennikarzy. Pierwsze z nich (Szczecin, Frankfurt n. Odrą, 8–13 sierpnia) poświęcone było problemom społecznym w polsko-niemieckim rejonie przygranicznym. Omawiano stan współpracy władz samorządowych, przedsiębiorców, służb granicznych i policji obu państw, a także konkretne inicjatywy służące zacieśnianiu współpracy dwustronnej w różnych dziedzinach, np. Uniwersytet Viadrina czy dialog z niemieckimi wypędzonymi. Współorganizatorem wizyty był po raz pierwszy Polsko-Niemiecki Klub Pod Stereotypami. Na drugim spotkaniu (Odessa, 8–10 grudnia) przedstawiono problemy gospodarcze i społeczne regionu oraz organizacje działające na rzecz ich zwalczania, takie jak „Droga do domu” (walka z bezdomnością dzieci), „Wiara, nadzieja, miłość” (walka z handlem żywym towarem) czy „Biały Anioł” (integracja niepełnosprawnych). Zapoznano się również z problemami uchodźców.

Głównym organizatorem spotkań było Centrum Badań Informacyjnych Meridian ze Lwowa, którym kieruje jeden z członków klubu dziennikarzy, Ołeksandr Ławrynowicz. W spotkaniach uczestniczyli dziennikarze z redakcji białoruskich – „Birża Informacii” (Grodno), „Brestskij Kurier” (Brześć), „Info-Kurier” (Słuck), „Inform-Progułka” (Łuniniec), „Intex-Press” (Baranowicze), „Kurier iz Borisowa” (Borysów), „Witebskij Kurier” (Witebsk); polskich – „Nowiny” (Rzeszów), „Tygodnik Powszechny” (Kraków), Polsko-Niemiecki Magazyn „Dialog” (Szczecin); ukraińskich – „Dełowaja Odessa” (Odessa), „Hałyczyna” (Iwano-Frankiwsk), „Iliczewiec” (Mariupol), Interfax-Ukraina (Odessa), „Naddniprianska Prawda” (Cherson), „Nova Ternopilska Hazeta” (Tarnopol), Radio Swoboda (Donieck), „Staryj Zamok” (Użhorod), „Territoria” (Odessa), „Urjadowyj Kurier” (Równe), „Wikno” (Czernichów), „Wilne Słowo” (Żytomierz), „Wriemia Cze” (Odessa), „Wysokij Zamok” (Lwów).

Od 2000 roku w ramach projektu Forum Przyjaznego Sąsiedztwa prowadzimy działania na rzecz rozwoju współpracy między różnymi środowiskami z Obwodu Kaliningradzkiego, Polski i Litwy. Głównymi partnerami w projekcie są: Elbląskie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Pozarządowych i Stowarzyszenie Wspólnota Kulturowa Borussia. W ramach programu powstała nieformalna koalicja różnych środowisk (samorządu, instytucji kulturalnych i naukowych, organizacji pozarządowych i stowarzyszeń gospodarczych) z województw warmińsko-mazurskiego i pomorskiego, zainteresowana współpracą z Obwodem Kaliningradzkim. Siedem grup roboczych złożonych z przedstawicieli strony polskiej i rosyjskiej pracowało nad wspólnymi stanowiskami i propozycjami rozwiązań systemowych służących rozwojowi wzajemnej współpracy. Grupy zajmowały się następującymi dziedzinami: młodzież, przedsiębiorczość transgraniczna, organizacje obywatelskie, kultura, turystyka i hotelarstwo, współpraca samorządów lokalnych oraz ochrona środowiska. W ramach projektu odbyło się wiele spotkań, seminariów, wydawano biuletyn Forum, ukazały się wkładki do regionalnych gazet.

W dniach 14–15 października 2004 w Elblągu zorganizowana została międzynarodowa konferencja Forum W stronę przyszłości z udziałem przedstawicieli władz regionalnych i lokalnych, władz Obwodu Kaliningradzkiego, konsula RP w Kaliningradzie, ambasadora Litwy w Polsce oraz ambasadora RP w Wilnie, a także działaczy organizacji pozarządowych, przedstawicieli instytucji oświatowych i biznesu z Polski i z Obwodu. Podczas konferencji, w której uczestniczyło ok. 300 osób, dyskutowano o dotychczasowych doświadczeniach współpracy i oczekiwaniach na przyszłość. Prezentowany był m.in. kompleksowy raport o współpracy z Obwodem, sfinansowany z dotacji Fundacji i przygotowany przez Stowarzyszenie Borussia. Podczas konferencji odbyło się 11 warsztatów tematycznych, w tym 7 przygotowanych przez grupy robocze, z których wnioski i postulaty były przedstawione następnie na konferencji plenarnej.

Przemieszczone dobra kultury

Od 2002 roku prowadzimy projekt poświęcony problemowi zaginionych lub przemieszczonych dóbr kultury, które w wyniku wojen i zmian granic znalazły się na obszarze innych państw. Jego celem jest ożywienie publicznej debaty na ten kontrowersyjny i przez lata przemilczany temat oraz doprowadzenie do wypracowania w tej kwestii wspólnego stanowiska krajów Europy Środkowej i Wschodniej.

W dniach 28–29 maja 2004 zorganizowaliśmy seminarium Własność a dobra kultury. Spotkanie było poświęcone sytuacji własnościowej dóbr kultury w Polsce po 1989 roku (własność prywatna, problem reprywatyzacji, własność instytucji społecznych i kościołów).

Wśród referentów znaleźli się: Andrzej Dąbrowski (biblitekoznawca, Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Kielcach), Nawojka Cieślińska-Lobkowicz (historyk sztuki, Forum ds. Rozproszonych Dóbr Kultury, Warszawa), Dorota Folga-Januszewska (historyk sztuki, Muzeum Narodowe, Warszawa), Dariusz Grot (archiwista, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa), Urszula Grygiel (biblitekoznawca, Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa), Agnieszka Jaskanis (historyk sztuki, Państwowe Muzeum Archeologiczne, Warszawa), Paweł Jaskanis (historyk sztuki, Muzeum-Pałac w Wilanowie, Warszawa), Adolf Juzwenko (historyk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław), Edyta Kotyńska (biblitekoznawca, Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego), Krzysztof Kornacki (muzealnik, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce), Hanna Łaskarzewska (biblitekoznawca, Biblioteka Narodowa, Warszawa), Zbigniew Pietrzyk (historyk, Biblioteka Jagiellońska, Kraków), Andrzej Rottermund (historyk sztuki, Zamek Królewski w Warszawie), Władysław Stępniak (historyk, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa), Wojciech Suchocki (historyk sztuki, Muzeum Narodowe, Poznań), Mirosław Supruniuk (historyk literatury, Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu), Magdalena Tarnowska (historyk, Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa), Stanisław Waltoś (prawnik, Uniwersytet Jagielloński, Kraków), Krzysztof Zamorski (historyk, Uniwersytet Jagielloński, Kraków).

We współpracy z Wydawnictwem Trio wydaliśmy w języku polskim i angielskim wybór tekstów poświęconych problemom dóbr kultury zagrabionych lub przemieszczonych podczas drugiej wojny światowej: Przemieszczone dobra kultury. Przypadek Europy Zachodniej i problemy państw Europy Środkowej i Wschodniej w XX wieku. Ich autorzy – prawnicy, historycy i historycy sztuki z Niemiec, Litwy, Polski, Rosji, Ukrainy i Węgier – przedstawili sytuację w krajach Europy Środkowej i Wschodniej po 1989 roku, międzynarodowe uregulowania prawne problemu oraz dyskusje publiczne prowadzone wokół przemieszczonych dóbr kultury.

Grupa Zagranica

Od wiosny 2001 roku Fundacja uczestniczy w pracach zainicjowanej przy naszym udziale koalicji polskich organizacji pozarządowych pracujących poza granicami. Celami Grupy Zagranica są: wymiana informacji między organizacjami pozarządowymi działającymi poza granicami kraju, współpraca z administracją publiczną, udział w formułowaniu i realizowaniu polskiej polityki pomocowej, współpraca z pokrewnymi porozumieniami w innych krajach, a także upowszechnianie informacji o działalności polskich organizacji pozarządowych poza granicami kraju i zabieganie o poparcie dla ich działań ze strony opinii publicznej. O swoich działaniach oraz o pracy polskich organizacji pozarządowych poza granicami kraju Grupa Zagranica informuje na stronie internetowej www.zagranica.ngo.pl. W roku 2004 Grupa sformalizowała swoje działania, przekształcając się w związek stowarzyszeń, do którego przystąpiły 23 organizacje.

W 2004 roku przedstawiciele Grupy brali udział w pracach Rady ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi przy Ministrze Spraw Zagranicznych RP. W ramach dialogu z MSZ Grupa konsultowała Ramowy plan działań pomocowych MSZ na rok 2004 oraz projekt Ustawy o polskiej współpracy na rzecz rozwoju, a jej przedstawiciel uczestniczył w charakterze obserwatora w obradach komisji konkursów na dofinansowanie projektów organizacji pozarządowych realizowanych w krajach będących w procesie transformacji i w krajach rozwijających się. Przedstawiciele Grupy uczestniczyli też po raz kolejny w dorocznym Forum Ekonomicznym w Krynicy, na którym zaprezentowali dokonania polskich organizacji pozarządowych działających w Europie Środkowo-Wschodniej i Azji Centralnej, a w styczniu i lutym 2004 w VII sesji Międzyrządowej Polsko-Ukraińskiej Konferencji Integracji Europejskiej.

W czerwcu, z inicjatywy Fundacji Batorego, Grupa Zagranica wystosowała list do władz RP z apelem, by Polska podjęła na forum UE aktywne starania o przyjęcie wspólnej deklaracji w sprawie Ukrainy. Listowi towarzyszył projekt deklaracji, która z jednej strony odpowiadała na europejskie aspiracje Ukrainy, z drugiej zaś podkreślała konieczność respektowania demokratycznych standardów podczas wyborów prezydenckich. Na początku września Grupa Zagranica wystosowała publiczny apel do władz, poparty przez Tadeusza Mazowieckiego i byłych ministrów spraw zagranicznych RP, wzywający do podjęcia niezwłocznych działań umożliwiających liczny udział Polaków w obserwacji wyborów na Ukrainie. Po sfałszowanej drugiej turze wyborów na Ukrainie Grupa Zagranica zaangażowała się, wraz z inicjatywą Wolna Ukraina i innymi organizacjami pozarządowymi, w stworzenie Polskiej Misji Obserwacyjnej, w ramach której ponad 200 osób obserwowało powtórzoną drugą turę w obwodzie charkowskim.

W dniach 24–26 czerwca 2004 odbyło się seminarium na temat działań pomocowych w obszarach pokonfliktowych organizowane wspólnie z Kanadyjską Agencją Rozwoju Międzynarodowego CIDA-ODACE. W seminarium wzięli udział przedstawiciele analogicznych koalicji z Węgier i Słowacji. We wrześniu we współpracy z projektem Trialog odbyły się trzydniowe warsztaty członków Grupy Zagranica na temat metod planowania projektów.

Przedstawicielstwo polskich organizacji pozarządowych w Brukseli

Zainicjowane i wspierane przez Fundację Batorego Przedstawicielstwo organizacji pozarządowych w Brukseli jest wspólnym przedsięwzięciem kilkunastu polskich organizacji. Głównym partnerem projektu jest Stowarzyszenie na Rzecz Forum Inicjatyw Pozarządowych. Celem Przedstawicielstwa jest pomoc organizacjom pozarządowym w aktywnym udziale w procesie integracji europejskiej, promowanie polskiego trzeciego sektora wśród instytucji europejskich oraz nawiązywanie współpracy z sieciami organizacji pozarządowych funkcjonującymi w Unii. W ramach Przedstawicielstwa działają biura w Brukseli i w Warszawie. Przedstawicielstwo współpracuje z członkami Europejskiego Komitetu Ekonomicznego i Społecznego z Polski i Czech oraz z członkami Rady Działalności Pożytku Publicznego.

W 2004 roku Przedstawicielstwo działało na rzecz zapewnienia organizacjom pozarządowym jak najszerszych możliwości finansowania z funduszy europejskich, m.in. promując ideę przekazania do dystrybucji organizacjom pozarządowym środków z funduszy strukturalnych (tzw. grantów globalnych) oraz wprowadzenia analogicznego rozwiązania w ramach funduszy norweskich i Europejskiej Organizacji Gospodarczej (tzw. grantów blokowych). Przedstawicielstwo rozpoczęło stałą wymianę informacji i doświadczeń z nowowybranymi eurodeputowanymi, w szczególności promując granty globalne oraz zasadę partnerstwa, jak i pracując na rzecz zmian w unijnych regulacjach finansowych, które zasadniczo utrudniają dostęp mniejszych organizacji do funduszy unijnych. W 2004 roku Przedstawicielstwo brało udział w pracach Europejskiego Biura Finansów Społecznych – inicjatywy banków gospodarki społecznej.

Dotacje na realizację programów partnerskich