Debaty Fundacji Batorego

Debaty Fundacji są próbą stworzenia niezależnego miejsca spotkań i dyskusji przedstawicieli świata polityki, ekspertów i dziennikarzy. Od wielu lat organizujemy konferencje i dyskusje poświęcone przemianom w Polsce, problematyce międzynarodowej, polityce zagranicznej naszego kraju oraz sytuacji w Europie Środkowo-Wschodniej. Naszym celem było i jest inicjowanie publicznej debaty na tematy istotne dla przyszłości naszego państwa i przyszłości regionu.

Cykl debat Czy Unia Europejska zbawi Polskę?

W przededniu wejścia Polski do Unii Europejskiej nastroje towarzyszące temu wydarzeniu zmieniły się dramatycznie. Po pogodnej, pełnej optymizmu atmosferze poprzedzającej referendum, nastąpił czas wahań, momentami niechęci czy wrogości w stosunku do Unii. W tej sytuacji w kwietniu 2004 rozpoczęliśmy cykl debat Czy Unia Europejska zbawi Polskę? Naszym celem było przywrócenie równowagi w ocenach korzyści i ewentualnych zagrożeń wynikających z przystąpienia do Unii dla naszych interesów, rozpatrywanie ich na różnych poziomach: szans rozwoju, ucywilizowania instytucji państwa i prawa, otwartości granic i masowego przypływu kapitału, otwartości Europy dla pracowników, dla studentów, dla myśli i twórczości. W gronie wybitnych polityków, specjalistów, uczestników życia publicznego dyskutowaliśmy nad różnymi „za” i „przeciw” wejścia do Unii.

Państwo, prawo, społeczeństwo
5 kwietnia 2004
Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Michał Boni, b. minister pracy i polityki socjalnej, Ludwik Dorn, poseł na Sejm RP, Prawo i Sprawiedliwość, Michał Kleiber, minister nauki i przewodniczący Komitetu Badań Naukowych, Ewa Łętowska, Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, b. rzecznik praw obywatelskich, Mirosława Marody, socjolog, pracownik Instytutu Socjologii PAN, Marek Safjan, Prezes Trybunału Konstytucyjnego.

Dyskusja dotyczyła wpływu Unii na nasze instytucje pozagospodarcze: na państwo, na prawo i – w konsekwencji – na nasze społeczeństwo. Dyskutanci w swoich wypowiedziach odnosili się do następujących kwestii: Jak przekazywanie Unii części suwerenności państwowej wpłynie na sposób działania państw członkowskich? Czy funkcjonowanie instytucji unijnych stanowi zagrożenie dla państw narodowych, czy też przeciwnie, będzie sprzyjało ich umocnieniu? Jaki wpływ ma obecnie Unia i jaki będzie miała w przyszłości na kształt prawa i jego stosowanie: na obronę praw obywateli, na gwarancje praw jednostek i mniejszości? Jak prawo europejskie i unijne instytucje będą wymuszać większą sprawność, przejrzystość naszego sądownictwa, policji, administracji?

Szanse gospodarcze
26 kwietnia 2004
Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Leszek Balcerowicz, prezes Narodowego Banku Polskiego, Janusz Lewandowski, poseł na Sejm RP, Platforma Obywatelska, Dariusz Rosati, b. minister spraw zagranicznych RP, b. członek Rady Polityki Pieniężnej, Włodzimierz Grudziński, prezes Banku BISE S.A., prof. Jan Winiecki, ekonomista.

Dyskutanci odpowiadali na pytania: Czy przystąpienie do Unii Europejskiej stwarza dla polskiej gospodarki szanse, czy jest dla niej zagrożeniem? Czy polskie przedsiębiorstwa podołają unijnej konkurencji, czy damy sobie radę na rynku unijnym i jakie korzyści mogą wyniknąć z przystąpienia do UE? Rozmówcy byli zgodni co do tego, że samo przystąpienie do UE nie daje gwarancji sukcesu i że wiele zależy od nas samych, od pomyślnego przeprowadzenia niezbędnych reform i racjonalnego wykorzystania pomocy unijnej. Silnie uregulowana gospodarka UE stwarza niekiedy bariery wzrostu gospodarczego, jednak Polska, już jako kraj członkowski, będzie miała wpływ na przyjęte w Unii reguły gospodarowania, powinna być aktywnym partnerem, inicjatorem zmian i reform. Większa konkurencja na unijnym rynku, zdaniem dyskutantów, jest korzystna zarówno dla konsumentów, jak i dla przedsiębiorstw. Polscy przedsiębiorcy wiedzą jak działać w nowych warunkach, są do zmian przyzwyczajeni, potrafią ocenić swoje szanse i stawić czoło wyzwaniom na rynku europejskim.

Cele Unii, cele Polski
17 maja 2004
Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Tadeusz Mazowiecki, b. premier RP, Krzysztof Michalski, filozof, dyrektor Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu, Zbigniew Nosowski, redaktor naczelny miesięcznika „Więź”, Wiktor Osiatyński, prawnik, konstytucjonalista, Sławomir Sierakowski, redaktor naczelny kwartalnika „Krytyka Polityczna”.

W kontekście toczącej się w mediach dyskusji o preambule Konstytucji Europejskiej, prowadzący debatę Aleksander Smolar postawił dyskutantom pytanie: Na ile ważne jest odniesienie do wartości chrześcijańskich w politycznej konstytucji wspólnoty, w której mieszkają przecież ludzie odlegli od chrześcijaństwa czy też wyznawcy innych religii? Czy może powinno być jednak tak, że wspólnota państw Europy tworzona będzie w oparciu o formalne reguły rynku i prawa? Problemem najważniejszym dla wszystkich rozmówców było to, jak „tchnąć ducha” w budowaną wspólnotę europejską, jak sprawić, by społeczeństwa poczuły się tą wspólnotą, jak zaangażować ludzi, by czuli się częścią ważnej i żywej społeczności, by wszystkie negocjowane dokumenty były dokumentami istotnymi dla obywateli państw członkowskich Unii.

Problemy bezpieczeństwa
24 czerwca 2004
Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Bolesław Balcerowicz, generał dywizji w stanie spoczynku, Akademia Obrony Narodowej, Antoni Podolski, Centrum Stosunków Międzynarodowych, b. doradca Sejmowej Komisji ds. Kontroli Służb Specjalnych, Adam Rotfeld, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP, Zbigniew Siemiątkowski, b. szef Agencji Wywiadu, poseł na Sejm RP, Sojusz Lewicy Demokratycznej.

Problemy bezpieczeństwa w dzisiejszym świecie wykraczają daleko poza kwestię ochrony przed możliwą agresją zewnętrzną. To także kwestie bezpieczeństwa wewnętrznego. Uczestnicy debaty próbowali odpowiedzieć na pytanie, czy w obu tych wymiarach – zarówno wewnętrznym jak i zewnętrznym – członkostwo w Unii będzie naszemu bezpieczeństwu sprzyjać. Wszyscy zgadzali się, że rozszerzenie Unii Europejskiej postawiło kraje członkowskie przed nowymi wyzwaniami w sferze ochrony bezpieczeństwa ich obywateli: terroryzmem międzynarodowym, słabością aparatów państwowych w krajach biednych, a także niekontrolowanym rozprzestrzenianiem broni masowego rażenia. Uznali też, że wypracowanie mechanizmów współpracy w zapewnieniu bezpieczeństwa w Europie jest niezbędne wobec nowych, globalnych zagrożeń. I choć w poszerzonej Unii Europejskiej działa już wiele instytucji współpracy międzynarodowej mających zapewnić bezpieczeństwo, konieczna jest jednak także współpraca z NATO. Ważne jest, by – po zakwestionowaniu przywództwa Stanów Zjednoczonych w Sojuszu Północnoatlantyckim – Unia Europejska i NATO wypracowały nowy model partnerstwa.

Cykl debat Kryzys państwa i drogi wyjścia

W roku 2004 kontynuowaliśmy cykl debat o kryzysie państwa.
Wyrazem kryzysu państwa jest narastający negatywny stosunek do przemian ustrojowych po 1989 roku. Nie ulega wątpliwości, że pogłębia się nieufność społeczeństwa wobec elit politycznych, a także autorytetów poza polityką. Poczucie kryzysu ma różne źródła, przede wszystkim tkwią one jednak w sposobie funkcjonowania instytucji państwa, partii politycznych, prawa, w związkach sfery polityki i sfery biznesu, w powiązaniach i napięciach występujących między polityką a mediami. Ważną rolę odgrywa stosunek partii i polityków do państwa i społeczeństwa, proces selekcji klasy politycznej, słabość mechanizmów kontroli, którym poddana jest nasza polityka etc. W gronie polityków rożnych orientacji, ludzi nauki, biznesu i dziennikarzy, tych, którzy podzielają niepokój, szukaliśmy odpowiedzi na pytanie o drogi wyjścia z kryzysu.

Demokracja delegowana – szansa czy zagrożenie dla demokracji?
22 stycznia 2004
Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Leszek Balcerowicz, Prezes Narodowego Banku Polskiego, Marcin Król, redaktor naczelny miesięcznika „Res Publica Nowa”, Mirosław Wyrzykowski, Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, Andrzej Zoll, Rzecznik Praw Obywatelskich.

Demokracja delegowana to tworzenie instytucji, które choć powstały w wyniku procesu demokratycznego, w swoim działaniu są od niego izolowane. Instytucje takie są podporządkowane wyłącznie celom i zadaniom sobie właściwym, ustalonym w konstytucyjnym akcie ich powołania. Ich mnożenie wynika z przekonania, że skuteczne działanie demokracji wymaga rygorystycznego wyznaczenia granic dla procesu demokratycznego, wyłączenia pewnych ważnych sfer życia zbiorowego z walki politycznej. Takich instytucji w Polsce jest kilka: Trybunał Konstytucyjny, Rada Polityki Pieniężnej, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Problem delegowania pewnych obszarów demokracji budzi jednak liczne wątpliwości – zarówno natury filozoficznej – co do samych zasad demokracji i jej ograniczeń, jak i praktycznej, jeżeli chodzi o skutki działania instytucji nie podporządkowanych na co dzień „woli ludu” wyrażonej przez parlament. Wątpliwości te uczyniliśmy przedmiotem naszej dyskusji.

Jak naprawić politykę?
13 września 2004
Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Marek Borowski, marszałek Sejmu RP, Jacek Kurczewski, socjolog, Uniwersytet Warszawski, Radosław Markowski, dyrektor Instytutu Nauk Politycznych, Donald Tusk, wicemarszałek Sejmu RP, Platforma Obywatelska, Jacek Żakowski, publicysta, tygodnik „Polityka”.

W społeczeństwie zdaje się dominować nieufność, poczucie oddalenia, wyobcowania elit rządzących, mamy też kłopoty z szacunkiem dla polityków, dla procesów i procedur demokratycznych. Źródłem tego stanu rzeczy jest niska ocena zarówno skuteczności polityki, jak i kwalifikacji fachowych i moralnych klasy politycznej. Uczestnicy debaty dyskutowali o tym, co ten Sejm i obecny rząd mogą i powinny jeszcze uczynić dla naprawiania naszej polityki i dla odbudowania zaufania społecznego, o granicach polityki: Jakie powinny być, by nie odbierać obywatelom prawa głosu i nie ograniczać wolności? Jak zapewnić efektywność, przejrzystość i konieczną kontrolę w podstawowych instytucjach państwa? Jaka powinna być ordynacja wyborcza.

Media i demokracja
25 października 2004
Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Jerzy Baczyński, redaktor naczelny tygodnika „Polityka”, Jan Dworak, Prezes Zarządu Telewizji Polskiej, Helena Łuczywo, zastępca redaktora naczelnego „Gazety Wyborczej”, Jan Skórzyński, zastępca redaktora naczelnego „Rzeczpospolitej”.

Wobec słabości władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, media w Polsce odgrywają olbrzymią rolę w dochodzeniu prawdy o funkcjonowaniu sfery polityki i instytucji państwa. Zastanawialiśmy się więc, jaki jest bilans ich dokonań i szukaliśmy odpowiedzi na inne ważne pytania: Czy media nie ulegają manipulacji ze strony środowisk politycznych, służb specjalnych czy lobbystów? Czy mają ambicje wpływania na proces polityczny albo nawet na instytucjonalny kształt demokracji w naszym kraju, promując pewne koncepcje, osobistości polityczne lub partie? Czy nie sprzyjają wzrostowi populizmu w polityce?

Cykl wykładów O naprawie Rzeczpospolitej

Obywatele nisko oceniają skuteczność polityki, zła jest opinia o kwalifikacjach fachowych i moralnych klasy politycznej, chociaż są oczywiście wielkie różnice w popularności i w szansach wyborczych różnych formacji. Sondaże wskazują na wysoki poziom nieufności, poczucie oddalenia, wyobcowania elit rządzących. Ta sytuacja rodzi poważne zagrożenia – nie tylko kwestionuje się autorytet polityków, ale duża część obywateli zdaje się żywić wątpliwości co do procedur i instytucji demokratycznych.

Poprosiliśmy znaczące postaci polskiego życia politycznego o odpowiedź na pytania jaka jest dzisiaj Rzeczpospolita, jak ją naprawić, jakie działania są najpilniejsze?

Wykład Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego
13 grudnia 2004
Prezydent wezwał do umiarkowania w ocenach, przypomniał, że choć mamy do czynienia z patologią w polskim życiu publicznym, zjawiskami niedobrymi i niebezpiecznymi, to faktem jest także dobre tempo rozwoju gospodarczego, obecność Polski w Unii Europejskiej, międzynarodowe uznanie dla naszego kraju, bezpieczne miejsce w systemie sojuszy, a w końcu pełna i niekwestionowana niepodległość. Prezydent przyjmuje opinie, że państwo przeżywa kryzys, uważa, że trzeba zastanowić się nad strategią naprawczą, ale zwraca uwagę, że demokracja ma mechanizmy samonaprawy, nie wolno jej ograniczać, stosować prawa na skróty, powoływać nadzwyczajnych instytucji kontrolnych czy permanentnych komisji śledczych. Wśród instytucji, które należy wzmocnić, prezydent wymienił wymiar sprawiedliwości, wskazał też na potrzebę dyskusji o roli mediów w demokracji. Przyznał, że tym, co się nie udało Polsce w trakcie przemian ostatnich lat jest budowa społeczeństwa obywatelskiego – świadomego swych praw, biorącego udział w życiu publicznym, zaangażowanego.

Polska polityka zagraniczna – kontynuacja czy zerwanie?

5 lutego 2004

Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Lena Kolarska-Bobińska, dyrektor Instytutu Spraw Publicznych, Tadeusz Mazowiecki, b. premier RP, Andrzej Olechowski, b. minister spraw zagranicznych RP, Dariusz Rosati, b. minister spraw zagranicznych RP. Debatę podsumował Włodzimierz Cimoszewicz, minister spraw zagranicznych RP.

Po przystąpieniu do NATO w 1999 roku, w maju 2004 roku uzyskaliśmy pełne prawa członkowskie w Unii Europejskiej. Nasze zdecydowane opowiedzenie się po stronie Stanów Zjednoczonych w kryzysie irackim nagle i dość niespodziewanie uczyniło z Polski uczestnika polityki nie tylko regionalnej i europejskiej, ale również globalnej. Stanowisko w sprawie wojny w Iraku, zaangażowanie militarne w trakcie i po zwycięskiej operacji wojskowej, doprowadziło do wyraźnego ochłodzenia stosunków z dotychczas najbliższymi sojusznikami Polski w Europie. Wielkim osiągnięciem polityki po 1989 roku było ułożenie dobrych relacji z naszymi sąsiadami. Obecny nienajlepszy stan stosunków z Niemcami zdaje się mieć swoje źródła, chociaż nie wyłącznie, w wyżej wspomnianych czynnikach. Pilnej refleksji wymaga również stan naszych stosunków z innymi państwami regionu, w tym z członkami Grupy Wyszehradzkiej, zwłaszcza w świetle polskich aspiracji do przewodzenia w regionie. Uczestnicy debaty rozmawiali o tym, jak zmiana międzynarodowego usytuowania Polski może wpłynąć na nasz udział w kształtowaniu przyszłej polityki zagranicznej Unii, w tym przede wszystkim jej wschodniego wymiaru.

Polska samorządowa. Bilans nadziei, obaw i wątpliwości

29 listopada 2004

Debatę prowadził Aleksander Smolar, prezes zarządu Fundacji Batorego.

Paneliści: Witold Gintowt-Dziewałtowski, poseł na Sejm RP, Sojusz Lewicy Demokratycznej, Lech Kaczyński, Prezydent m.st. Warszawy, Marek Kuchciński, poseł na Sejm RP, Prawo i Sprawiedliwość, Michał Kulesza, b. Pełnomocnik Rządu ds. Reformy Administracji Publicznej, Jerzy Regulski, prezes Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej.

Przekazanie znacznej części władzy samorządom terytorialnym było jedną z wielkich nadziei polskich przemian po roku 1989, dzisiaj jednak problemy związane z ich funkcjonowaniem znalazły się w cieniu. Jaka jest ocena ich dokonań na półmetku kadencji? Jak obecna sytuacja ma się do oczekiwań? Na ile możemy mówić o osiągnięciach? To garść pytań, na które próbowali odpowiedzieć dyskutanci.

Szczegółowe relacje z debat zamieszczone są na naszej stronie internetowej.