Program Współpracy Międzynarodowej

Międzynarodowe spotkania „Wspólna Europa”

W konferencji wzięli udział m.in. Dumitru Braghis (były premier Mołdawii), Paweł Danejko (prezes Instytutu Prywatyzacji i Zarządzania, Mińsk), Marek Dąbrowski (przewodniczący Rady Fundacji CASE, Warszawa), Alistair MacDonald (szef zespołu ds. Europy Wschodniej, Kaukazu, Republiki Azji Środkowej w Komisji Europejskiej), Bronisław Geremek (były minister spraw zagranicznych RP), Jurij Jechanurow (przewodniczący Komisji ds. polityki przemysłowej i przedsiębiorczości Rady Najwyższej Ukrainy), Christoph Jessen (komisarz ds. rozszerzenia UE w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RFN), Bronisław Komorowski (były minister obrony narodowej RP), Krzysztof Lis (prezes Instytutu Rozwoju Biznesu, Warszawa), Tadeusz Mazowiecki (były premier RP), Victor Martins (były sekretarz stanu ds. europejskich w Portugalii), Antonio Missiroli (analityk Instytutu ds. Studiów Bezpieczeństwa Unii Europejskiej, Paryż), Dominique Moďsi (dyrektor Francuskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, Paryż), Fernando Moran Lopez (były minister spraw zagranicznych Hiszpanii), Józef Oleksy (przewodniczący Komisji Europejskiej Sejmu RP), Sergiej Rogow (dyrektor Instytutu Studiów Amerykańskich i Kanadyjskich Rosyjskiej Akademii Nauk, Moskwa), Jacek Saryusz-Wolski (były sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej), Antti Satuli (wiceminister spraw zagranicznych Finlandii), Heather Grabbe (dyrektor badań w Centrum Reform Europejskich, Londyn), Borys Tarasiuk (przewodniczący Komisji Integracji Europejskiej Rady Najwyższej Ukrainy), Wincuk Wiaczorka (przewodniczący Białoruskiego Frontu Ludowego – BNF), Andriej Zagorski (dyrektor Instytutu Stosowanych Badań Międzynarodowych, Moskwa).

W związku z konferencją przygotowaliśmy dwie publikacje. W pierwszej, Polityka Unii Europejskiej wobec sąsiadów. Lekcje z historii (autorzy: Klaus Bachmann, Paweł J. Borkowski, Dorota Heidrich, Agnieszka Mazur–Barańska), omówiono wpływ niektórych państw członkowskich na dotychczasową politykę Unii wobec jej bliższych i dalszych sąsiadów. Zawiera ona także bibliografię polskiej literatury poświęconej wschodniej polityce Unii. Druga to sprawozdanie z konferencji zatytułowane Polityka rozszerzonej Unii Europejskiej wobec nowych sąsiadów (opracowane przez Agnieszkę Mazur-Barańską i Wojciecha Stanisławskiego), wydane po polsku i angielsku.

W dyskusji głos zabrali: Stanisław Biernat (kierownik Katedry Prawa Europejskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego), Enrico Boaretto (szef Sekretariatu Komisji Odwoławczej Parlamentu Europejskiego), Jakub Boratyński (dyrektor programów międzynarodowych Fundacji im. Stefana Batorego), Annette Bosscher (b. urzędnik Komisji Europejskiej, przewodnicząca rady Euro Citizen Action Service, Bruksela), Filip Cornelis (Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Rozszerzenia), Sławomir Cybulski (Helsińska Fundacja Praw Człowieka), Siobhan Duffy (prawnik, Citizens Signpost Service, Dublin), Maciej Duszczyk (Urząd Komitetu Integracji Europejskiej), Marisol Garcia (Uniwersytet w Barcelonie), Hanna Gorska (prezes Związku Biur Porad Obywatelskich), Soren Haar (Biuro Porad Obywatelskich oraz Euro Citizen Action Service w Brukseli), Simon Hebditch (dyrektor w Charities Aid Foundation, Londyn), Gabor Halmai, (dyrektor Centrum Informacji i Dokumentacji Praw Człowieka, Budapeszt), Artur Janas (wicedyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Toruniu), Stanisław Konopacki (Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Łódzkiego), Julian Korman (prezes Stowarzyszenia Polskich Przedsiębiorstw Usługowych w RFN, Kolonia), Irena Lipowicz (ambasador RP w Austrii), Ewa Majdowska (wicedyrektor Biura Uznawalności Wykształcenia Wyższego i Wymiany Międzynarodowej, Warszawa), Witold Orłowski (doradca ds. gospodarczych w Kancelarii Prezydenta RP), Babis Papaioannou (Przedstawiciel Prezydencji Greckiej w UE), David Petrie (przewodniczący Stowarzyszenia Wykładowców Cudzoziemców we Włoszech – ALLSI), Andrzej Rudka (Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych, Warszawa), Salla Saastamoinen (Dyrekcja Generalna ds. Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, Komisja Europejska), Nicola Simpson (dyrektor Krajowego Związku Biur Porad Obywatelskich w Wielkiej Brytanii), Katarzyna Soboń (Komisja ds. Integracji Europejskiej, NSZZ Solidarność, Gdańsk), Jerzy Świątkiewicz (zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich), Paweł Świeboda (dyrektor Departamentu Unii Europejskiej i Obsługi Negocjacji Akcesyjnych, Ministerstwo Spraw Zagranicznych), Krystyna Tokarska-Biernacik (podsekretarz w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej), Richard Upson (doradca, Euro Citizen Action Service, Londyn), Tony Venables (dyrektor, Euro Citizen Action Service, Londyn), Roman Wieruszewski (kierownik Centrum Praw Człowieka PAN, Poznań), Mieczysława Zdanowicz (Rada ds. Uchodźców).

Konferencji towarzyszyły dwie publikacje: przewodnik po prawach wynikających z instytucji obywatelstwa europejskiego Obywatelstwo europejskie. Pytania i odpowiedzi (opracowanie: Karolina Stawicka) oraz wybór artykułów Obywatelstwo europejskie. Rozważania (opracowanie wersji polskiej: Maciej Duszczyk, Karolina Stawicka). Obie publikacje były oparte na opracowaniach Euro Citizen Action Service.

W dyskusji brali udział: Jozef Adamec (koordynator współpracy wyszehradzkiej MSZ, Bratysława), Piotr Bajda (Instytut Polski, Bratysława), Laszlo Csaba, (profesor Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego, Budapeszt), Michał Czyż (wicedyrektor Departamentu UE, MSZ, Warszawa), Pavol Demes (German Marshall Fund of the United States, Bratysława), Akos Engelmeyer (b. ambasador Węgier w Polsce), Bogdan Góralczyk (b. dyrektor Gabinetu Politycznego, MSZ, Warszawa), Andras Gyenge (dyrektor Departamentu Współpracy Regionalnej, koordynator współpracy wyszehradzkiej, MSZ, Budapeszt), Mihaly Gyor (ambasador Węgier w Polsce), Andrzej Jagodziński (b. dyrektor Instytytu Polskiego w Pradze), Zbigniew Janas (współzałożyciel Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej), Mirosław Jasiński (dyrektor Instytutu Polskiego, Praga), Marek Jeziorski (wicedyrektor Departamentu Europy, koordynator współpracy wyszehradzkiej, MSZ, Warszawa), Marek Jędrys (dyrektor Departamentu Europy, MSZ, Warszawa), Aleksander Kaczorowski (zastępca redaktora naczelnego „Newsweek Polska”), Dorota Komornicka (założyciel i prezes Wyszehradzkiej Sieci Funduszy Lokalnych, Wójtowice), Krzysztof Komornicki (Stowarzyszenie Zdanie), Bedrich Kopecky (ambasador Republiki Czeskiej w Polsce), Maciej Koźmiński (b. ambasador RP na Węgrzech), Andrzej Krawczyk (ambasador RP w Republice Czeskiej), Csaba Lorincz (b. wiceminister spraw zagranicznych, doradca parlamentarnej komisji spraw zagranicznych, Budapeszt), Pavol Lukac (Słowackie Stowarzyszenie Polityki Zagranicznej), Grigorij Meseznikov (prezes Instytutu Spraw Publicznych, Bratysława), Janusz Onyszkiewicz (b. minister obrony narodowej), Jaromir Plisek (dyrektor Departamentu Europy Środkowej, koordynator współpracy wyszehradzkiej, MSZ, Praga), Urban Rusnak (dyrektor Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego), Jiri Schneider (dyrektor Departamentu Analiz i Planowania, MSZ, Praga), Karel Jan Schwarzenberg (b. szef Kancelarii Prezydenta Vaclava Havla), Jan Truszczyński (podsekretarz stanu, MSZ, Warszawa), Magda Vasaryova (ambasador Słowacji w Polsce), Lubos Vesely (Fundacja Człowiek w Zagrożeniu, Praga), Peter Weiss (profesor Uniwersytetu Ekonomicznego, Bratysława), Agnieszka Wielowieyska (dyrektor Departamentu Promocji, MSZ, Warszawa), Rafał Wiśniewski (ambasador RP na Węgrzech).

W spotkaniu brali udział m.in.: Candan Azer (ambasador Turcji w Polsce), Kurt Biedenkopf (b. premier Saksonii), Bruno Dethomas (przedstawiciel Komisji Europejskiej w Polsce), Timothy Garton Ash (profesor Uniwersytetu w Oxfordzie), Bronisław Geremek (b. minister spraw zagranicznych RP), Sandro Gozi (Gabinet Przewodniczącego Komisji Europejskiej), Jarosław Hrycak (historyk, Uniwersytet im. Iwana Franki, Lwów), Danuta Hübner (sekretarz stanu, MSZ, Warszawa), Will Hutton (b. redaktor naczelny „Observer”), Tadeusz Iwiński (sekretarz stanu, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów), Grigorij Jawlinski (przewodniczący partii Jabłoko, Moskwa), Lena Kolarska-Bobińska (dyrektor Instytutu Spraw Publicznych), Jurij Lewada (socjolog, Moskwa), Tadeusz Mazowiecki (b. premier RP), Krzysztof Michalski (dyrektor Instytutu Nauk o Człowieku, Wiedeń), Piotr Nowina-Konopka (wicerektor Kolegium Europejskiego w Natolinie), Wanda Rapaczyńska (prezes Zarządu Agora S.A.), Mykoła Riabczuk (redaktor pisma „Krytyka”, Kijów), Adam Daniel Rotfeld (podsekretarz stanu, MSZ, Warszawa), Aleksander Smolar (prezes Fundacji im. Stefana Batorego), Karel Jan Schwarzenberg (b. szef kancelarii prezydenta Havla), Jolanta Szymanek-Deresz (szef Kancelarii Prezydenta RP), Yasar Yakis (były minister spraw zagranicznych Turcji).

Dyskusja w Belwederze było pierwszą publiczną debatą towarzyszącą regularnym spotkaniom grupy. Kolejne zaplanowano w Paryżu, Wiedniu i Berlinie.

Wśród referentów znaleźli się: Fero Alexander (Centralny Związek Żydowskich Gmin Religijnych Słowacji, Bratysława), Algis Balezentis (prawnik, Ministerstwo Sprawiedliwości, Wilno), Grażyna Dremaite (konserwator, przewodnicząca Państwowej Komisji Ochrony Zabytków Litwy, Wilno), Franiszek Cemka (Ministerstwo Kultury, Warszawa), Nawojka Cieślińska–Lobkowicz (historyk sztuki, Forum ds. Rozproszonych Dóbr Kultury, Warszawa), Dorota Folga-Januszewska (historyk sztuki, Muzeum Narodowe w Warszawie), István Fodor (historyk, archeolog, Węgierskie Muzeum Narodowe w Budapeszcie), Gábor Galik (prawnik, Gabinet Premiera, Budapeszt), Hans-Joachim Hinz (historyk, serwis informacji naukowej – „Dr. Tatzkow i Partnerzy”, Berlin), Pavel Jirásek (ekonomista, Ministerstwo Kultury Republiki Czeskiej), Jan Kudrna (prawnik, Wydział Prawa Uniwersytetu Karola w Pradze), Serhij Kot (historyk, Instytut Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Kijów), Wojciech Kowalski (prawnik, ambasador tytularny w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP, Warszawa), Jaroslaw Lobkowicz (poseł, członek Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w Strasburgu, Praga), Astrid Müller-Katzenburg (prawnik, adwokat, Berlin), Ágnes Peresztegi (prawnik, Komitet Restytucji Węgierskiego Związku Gmin Żydowskich, Budapeszt), Jacek Purchla (historyk sztuki, Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie), Andrzej Rottermund (historyk sztuki, Zamek Królewski w Warszawie), Stefan Turner (prawnik, Instytut Badań nad Międzynarodową Ochroną Dóbr Kultury w Saarbrücken).

Konferencja była trzecim spotkaniem z organizowanego przez nas od 2002 roku cyklu „Przemieszczone dobra kultury”, poświęconego problemowi zaginionych lub przemieszczonych dóbr kultury, które w wyniku wojen i zmian granic znalazły się na obszarze innych państw. Chcemy prowadzić publiczne debaty na ten kontrowersyjny i przez lata przemilczany temat oraz przyczynić się do wypracowania w tej kwestii wspólnego stanowiska krajów Europy Środkowej i Wschodniej.

W dyskusji uczestniczyli: reprezentanci Irlandii – Alan Dukes (były minister transportu, energii i komunikacji, dyrektor generalny Instytutu Spraw Europejskich), Garret FitzGerald (były premier Irlandii), Paul Gillespie (szef działu zagranicznego „The Irish Times”), Turlough O’Sullivan (dyrektor generalny Irlandzkiej Konfederacji Biznesu i Pracodawców); Polski – Henryka Bochniarz (prezes Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych), Danuta Hübner (minister ds. europejskich), Aleksander Smolar (prezes Fundacji im. Stefana Batorego), Henning Tewes (dyrektor Fundacji Konrada Adenauera w Polsce) oraz Portugalii – Victor Martins (starszy konsultant Europejskiego Banku Inwestycyjnego w Citigroup i były sekretarz stanu ds. europejskich), Guilherme d’Oliveira Martins (deputowany do Parlamentu oraz członek Konwentu Europejskiego), Francisco Sarsfield Cabral (dziennikarz Rádio Renascença), Alvaro de Vasconcelos (dyrektor Instytutu Studiów Strategicznych i Międzynarodowych). Debatę prowadził Giles Merritt (dziennikarz i sekretarz generalny „Friends of Europe”), a wystąpienia komentował Antonio Vitorino (komisarz Unii Europejskiej ds. wewnętrznych i sprawiedliwości).

Spotkanie były transmitowane na żywo w internecie, a skróty przedstawiono w licznych europejskich stacjach telewizyjnych. Koordynatorem ogólnoeuropejskiego projektu było stowarzyszenie „Friends of Europe”, a współorganizatorem dyskusji w Polsce Fundacja Konrada Adenauera. Patronat medialny nad konferencją objęła telewizja TVN 24.

Nowa Unia Europejska i Ukraina

Przygotowujemy zbiór analiz politycznych, społecznych i gospodarczych oraz raportów, i rekomendacji dotyczących między innymi nowej polityki Unii Europejskiej wobec Ukrainy i zmian na Ukrainie, koniecznych wobec perspektywy procesów integracyjnych. Zakończenie projektu jest przewidziane na 2004 rok.

Projekt jest realizowany we współpracy z partnerami ukraińskimi (głównie Fundacją Odrodzenia w Kijowie) oraz instytucjami polskimi i zagranicznymi, przy finansowym wsparciu Inicjatywy Współpracy Polsko-Amerykańsko-Ukraińskiej (PAUCI).

W ramach projektu powstał w 2003 roku raport wstępny More than Neighbour – proposals for the EU’s future policy towards Ukraine (Więcej niż sąsiad. Propozycje dotyczące przyszłej polityki UE wobec Ukrainy), który zaprezentowany został w lutym w siedzibie Centre for European Policy Studies w Brukseli. W dyskusji nad raportem wzięli udział urzędnicy Unii Europejskiej, dyplomaci, eksperci i dziennikarze. W czerwcu ukraińskie wydanie raportu zaprezentowaliśmy w Kijowie. W 2003 roku trwały prace ekspertów zaangażowanych w projekt nad raportem końcowym. Odbyły się dwa seminaria (styczeń i czerwiec). Jesienią powstała wersja ostateczna raportu, który opublikowano w 2004 roku.

Na stronie internetowej Fundacji opublikowaliśmy 12 analiz ekspertów uczestniczących w projekcie, dotyczących różnych aspektów stosunków między Unią Europejską i Ukrainą.

Eksperci uczestniczący w projekcie: Mirosław Bieniecki, (Uniwersytet Środkowoeuropejski – Central European University, Warszawa), dr Hanna Bojar (Instytut Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa), Jakub Boratyński (Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa), Alexander Duleba (Slovak Foreign Policy Association, Bratysława), Michael Emerson (Centre for European Policy Studies, Bruksela), Grzegorz Gromadzki (Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa), prof. Oleksij Harań (Akademia Kijowsko-Mohylańska), Małgorzata Jakubiak (Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa), Joanna Konieczna (Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego), Iryna Krawczuk (European and Comparative Law Centre, Kijów), prof. Joanna Kurczewska (Instytut Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa), Zsuzsanna Ludvig (Institute for World Economics, Budapeszt), Hryhorij Nemyria (Fundacja Odrodzenia, Kijów), László Póti (Institute for Strategic and Defence Studies, Budapeszt), Oleksandr Suszko (Center for Peace, Conversion and Foreign Policy of Ukraine, Kijów), Marius Vahl (Centre for European Policy Studies, Bruksela), Kataryna Wolczuk (Centre for Russian and East European Studies, University of Birmingham), Przemysław Żurawski vel Grajewski (Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego).

Obok analiz i raportów ważnym elementem projektu były badania socjologiczne. W styczniu 2003 w siedzibie Fundacji oraz w czerwcu w Kijowie zostały zaprezentowane wyniki przeprowadzonych w 2002 roku badań opinii publicznej w Polsce, dotyczące stosunku Polaków do Ukraińców, postaw Polaków wobec migracji ekonomicznej i wobec wprowadzenia wiz dla obywateli Ukrainy. Opracowanie wyników badań, pod tytułem Polacy-Ukraińcy, Polska-Ukraina. Paradoksy stosunków sąsiedzkich (autor: Joanna Konieczna), zostało opublikowane na stronie Fundacji oraz wydane w języku ukraińskim. Latem 2003 roku przeprowadziliśmy badania opinii publicznej na Ukrainie na temat stosunku do procesu rozszerzenia Unii i jego skutków dla Ukrainy oraz na temat migracji ekonomicznej obywateli Ukrainy do sąsiednich państw. Wyniki zaprezentowano w październiku we Wrocławiu podczas konferencji poświęconej współpracy polsko-ukraińskiej, zorganizowanej przez tamtejsze Kolegium Europy Wschodniej.

Oprócz badań opinii publicznej wykonane zostały w obu krajach tzw. badania jakościowe. Badania przeprowadzone na Ukrainie obejmowały 30 wywiadów z ukraińskimi politykami i znanymi osobami publicznymi. Otrzymaliśmy szeroki wachlarz wyczerpujących i mocno zróżnicowanych opinii przedstawicieli elit ukraińskich, dotyczących relacji między Ukrainą a Unią Europejską. Wywiady przeprowadzone na Ukrainie zostały opublikowane po angielsku i ukraińsku.

Wiosną grupa socjologów z Polskiej Akademii Nauk pod kierunkiem prof. Joanny Kurczewskiej przeprowadziła 70 wywiadów z Polakami (przedstawicielami władz lokalnych, funkcjonariuszami Straży Granicznej i policji, przedsiębiorcami i działaczami organizacji pozarządowych) oraz obywatelami Ukrainy mieszkającymi i pracującymi – legalnie i nielegalnie – w Polsce, na temat stosunków polsko-ukraińskich oraz wzajemnych kontaktów po rozszerzeniu UE.

Informacje o projekcie, w tym m.in. lista ekspertów oraz publikacje, dostępne są na stronie internetowej Fundacji: www.batory.org.pl/mnarod/ukraina.htm

Europejski wybór dla Białorusi

W 2003 roku odbyły się cztery spotkania zespołów ekspertów pracujących kolejno nad: koncepcją reform ekonomicznych (6-9 lutego), politycznych (7-9 marca), społecznych (11-13 kwietnia) i w sferze edukacji (25-27 kwietnia oraz 30 maja -1 czerwca). Omawiano także dotychczasową i przyszłą politykę Unii Europejskiej wobec Białorusi. W spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele różnych środowisk eksperckich z państwowych i niezależnych ośrodków badawczych, z ośrodków akademickich i organizacji pozarządowych oraz dziennikarze. W projekcie wzięła udział duża grupa uczestników z Białorusi oraz goście z krajów Europy Środkowej i Wschodniej: Galina Agapowa (Estonia), Dariusz Filar (Polska), Ełka Georgiewa-Nikołowa (Bułgaria), Ihor Koluszko (Ukraina), Martin Valentovic (Słowacja), Tomasz Żukowski (Polska), Elżbieta Królikowska (Polska), Józef Płoskonka (Polska), Władysław Romanow (Ukraina), Ruta Vainiene (Litwa).

Efekty projektu przedstawiono w publikacji Białoruś: scenariusze reform (redakcja: Aleś Ancipienka, Walerka Bułhakau, Agnieszka Komorowska), prezentującej możliwe scenariusze przyszłych demokratycznych i pro-europejskich reform na Białorusi. Autorami opracowań są: Nina Antanowicz, Lawon Barszczeuski, Mikałaj Burdyka, Paweł Danejka, Hienadź Hermanowicz, Michaił Husakouski, Alena Karpiewicz, Andruś Klikonou, Aleś Lachwiniec, Uładzimier Lukiewicz, Alaksandar Macias, Siarhiej Piacinkin, Uładzimier Rouda, Galina Rusiecka, Sofia Sawieława, Alaksandar Sasnou, Waler Sidarczuk, Paweł Teraszkowicz, Andriej Wardamacki, Galina Wieramiejczyk, Mikałaj Zaprudzki, Barys Żalibo, Alaksandar Żuczkou. Publikacja ukazała się w trzech językach: białoruskim, rosyjskim i angielskim. Na stronie internetowej Fundacji dostępne jest jej obszerne streszczenie w języku polskim.

3 listopada 2003 w Mińsku na Białorusi odbyła się pierwsza z trzech planowanych prezentacji tej publikacji. Do dyskusji zaprosiliśmy ekspertów, polityków i dziennikarzy, wzięli w niej udział m.in.: Stanisław Bohdankiewicz (Zjednoczona Partia Obywatelska), Waler Karbalewicz (analityk, Centrum Strategia, Mińsk), Uładzimier Parfianowicz (deputowany, Zgromadzenie Narodowe – Izba Przedstawicieli), Ihor Pelipas (Instytut Prywatyzacji i Zarządzania, Mińsk), Wincuk Wiaczorka (Białoruski Front Ludowy). W spotkaniu uczestniczył także Tadeusz Pawlak, ambasador RP na Białorusi.

27 listopada 2003 zaprezentowaliśmy naszą publikację w Warszawie. Prezentacji towarzyszyła dyskusja Czy można zreformować Białoruś?. Naszymi gośćmi byli Anatol Labedźka (Zjednoczona Partia Obywatelska), Żanna Litwina (prezes Białoruskiego Związku Dziennikarzy), Aliaksandar Milinkiewicz (działacz organizacji pozarządowych), Witali Silicki (ekonomista i politolog) i Wincuk Wiaczorka, a dyskusję prowadził Aleksander Smolar.

W 2003 następujące instytucje przyjęły białoruskich stażystów: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Polska Akademia Nauk (Instytut Filozofii i Socjologii, Instytut Nauk Prawnych, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa), Szkoła Główna Handlowa (Instytut Statystyki i Demografii, Katedra Marketingu Międzynarodowego, Katedra Finansów Międzynarodowych, Kolegium Zarządzania i Finansów), Uniwersytet Śląski (Wydział Prawa i Administracji) oraz Uniwersytet Warszawski (Instytut Prawa Karnego, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Wydział Zarządzania, Katedra Makroekonomii, Katedra Small Businessu).

W stażach uczestniczyli: Galina Aleksawa (Mińsk), Aliaksiei Aniszczanka (Mińsk), Natalia Anohina (Mińsk), Siarhej Artsiemjeu (Mińsk), Olga Biełaja (Mińsk), Taciana Braciankawa (Mińsk), Mikałaj Burdyka (Mińsk), Andrej Bujeu (Osipowicze), Nadzeja Juraszewicz (Mińsk), Wolha Karnickaja (Mińsk), Michaił Kolbuch (Mińsk), Aliaksej Lastouski (Łukaszowa), Juri Łuka (Mińsk), Paweł Miszyn (Nowopołock), Wadzim Paulau (Mińsk), Lilija Razaronawa (Mińsk) i Juri Żwirblow (Mińsk).

Monitoring otwartości wschodnich granic Polski

Latem 2003 roku rozpoczęliśmy przygotowania do drugiej fazy projektu, w której oceniamy procedury wydawania wiz obywatelom Białorusi, Rosji i Ukrainy przez polskie placówki konsularne (od 1 października 2003 podróżujący z tych krajów do Polski muszą posiadać polską wizę). W realizacji projektu uczestniczy również Collegium Civitas z Warszawy oraz organizacje pozarządowe ze Wschodu. Są to m.in.: Stowarzyszenie Kowczeg (Odessa), Organizacja Obrony Praw Młodzieży Wołynia (Łuck), Dialog Europejski (Lwów), Centrum Pokoju, Konwersji i Zagranicznej Polityki Ukrainy (Kijów), Charkowska Grupa Obrony Praw, Centrum Nauk Społecznych i Politycznych Strategia (St. Petersburg), Moskiewska Grupa Helsińska, Kaliningradzka Regionalna Organizacja Społeczna Regiomonti. W projekcie uczestniczą również organizacje z Białorusi.

Na podstawie relacji naszych partnerów o warunkach wydawania wiz w pierwszych dwóch tygodniach po ich wprowadzeniu, przekazaliśmy Ministerstwu Spraw Zagranicznych RP wstępne uwagi i sugestie dotyczące procedur wizowych. W październiku i listopadzie odbyły się spotkania robocze organizacji partnerskich ze Wschodu przygotowujące do przeprowadzenia badania monitoringowego. O znaczeniu projektu dla ochrony praw człowieka mówili na jednym z tych spotkań m. in. Siergiej Kowaliow (były Rzecznik Praw Obywatelskich w Rosji) i Ludmiła Aleksiejewa (prezydent Międzynarodowej Helsińskiej Federacji Praw Człowieka).

Współpraca sąsiedzka

Pierwsza wizyta w 2003 (Warszawa, 24-28 marca) poświęcona była analizie stereotypów pojawiających się w tekstach prasowych, programach radiowych i telewizyjnych. Omawiane były m.in. stereotypy dotyczące kobiet, mniejszości narodowych, chorych na AIDS, narkomanów i osób chorych psychicznie. Mówiono także o znaczeniu stereotypów narodowych we wzajemnych relacjach Białorusinów, Polaków i Ukraińców.

Drugie spotkanie (Lwów, 19-23 października, Przemyśl, 23-26 października) poświęcone było sytuacji po obu stronach granicy polsko-ukraińskiej oraz polsko-białoruskiej po wprowadzeniu wiz. Omawiano skutki systemu wizowego dla współpracy politycznej i gospodarczej: problemy pojawiające się we współpracy przygranicznej, zasady otrzymywania wiz przez obywateli Białorusi i Ukrainy, procedury, tryb pracy i warunki, w jakich działają polskie konsulaty na Ukrainie. Uczestnicy spotkania zapoznali się także z pracą polskiego i ukraińskiego urzędu celnego oraz dwóch przejść granicznych: w Rawie Ruskiej i Korczowej. Po raz pierwszy współorganizatorem wizyty było Centrum Badań Informacyjnych Meridian ze Lwowa, którym kieruje jeden z członków klubu dziennikarzy, Ołeksandr Ławrynowicz.

W wizytach zorganizowanych w 2003 roku uczestniczyli dziennikarze z redakcji białoruskich – „Birża Informacii” (Grodno), „Info-Kurier” (Słuck), „Inform-Progułka” (Łuniniec), „Intex-Press” (Baranowicze), „Kurier iz Borisowa” (Borysów), „Witebskij Kurier” (Witebsk); polskich – „Gazety Krakowskiej” (Kraków), „Kuriera Lubelskiego” (Lublin), „Nowin” (Rzeszów), „Tygodnika Powszechnego” (Kraków); ukraińskich – „Czernihiwski Widomosti” (Czernichów), „Hałyczyna” (Iwano-Frankiwsk), „Iliczewiec” (Mariupol), Interfax-Ukraina (Odessa), „Naddniprianska Prawda“ (Cherson), „Nova Ternopilska Hazeta” (Tarnopol), „Radio Swoboda” (Donieck), „Sim Dniw”, (Równe), „Staryj Zamok” (Użhorod), „Territoria” (Odessa), „Urjadowyj Kurier” (Równe), „Wilne Słowo” (Żytomierz), „Wriemia Cze” (Odessa), „Wysokij Zamok” (Lwów).

W 2003 roku powstała koalicja 30 instytucji, organizacji i przedsiębiorstw zainteresowanych współpracą, w jej ramach powołano grupy robocze – do spraw młodzieży, organizacji obywatelskich, biznesu, kultury i edukacji, turystyki oraz współpracy samorządów.

15 grudnia odbyło się seminarium na temat współpracy województwa warmińsko-mazurskiego z Obwodem Kaliningradzkim, współorganizowane przez Urząd Marszałkowski w Olsztynie, Prezydenta Elbląga i Elbląskie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Pozarządowych.

Grupa Zagranica

Przedstawiciele Grupy Zagranica zostali powołani w skład Rady ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych, której inauguracyjne spotkanie odbyło się 16 stycznia 2003. W ramach dialogu z MSZ, Grupa konsultowała także polską strategię współpracy na rzecz rozwoju, przyjętą przez Radę Ministrów w październiku 2003 roku.

Wydaliśmy opracowanie Polska–Ukraina. Współpraca organizacji pozarządowych, (współwydawca Fundacja Edukacja dla Demokracji, autorzy: Grażyna Czubek, Piotr Kosiewski, Piotr Tyszko, Anna Wróbel), w którym przedstawione zostały doświadczenia współpracy polskich i ukraińskich organizacji pozarządowych.

Przedstawiciele Grupy po raz kolejny wzięli udział w dorocznym Forum Ekonomicznym w Krynicy, na którym zaprezentowano dokonania polskich organizacji pozarządowych działających w Europie Środkowo-Wschodniej oraz w Azji Centralnej. W listopadzie 2003 uczestniczyli w organizowanej przez Ambasadę RP w Kijowie polsko-ukraińskiej konferencji poświęconej współpracy polskich i ukraińskich organizacji pozarządowych po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Podczas Forum i konferencji kijowskiej prezentowano wystawę dokumentującą działalność polskich organizacji na Ukrainie.

Jesienią rozpoczął działanie sekretariat Grupy, który utrzymywany jest ze składek organizacji tworzących Grupę Zagranica oraz z dotacji udzielonej przez Kanadyjską Agencję Rozwoju Międzynarodowego (Canadian International Development Agency – Official Development Assistance in Central Europe, CIDA-ODACE). Grupa podjęła również działania zmierzające do przekształcenia nieformalnej koalicji organizacji pozarządowych w związek stowarzyszeń. Rozbudowano stronę internetową www.go2east.ngo.pl poświęconą pracy polskich organizacji pozarządowych poza granicami kraju.

W dniach 31 marca – 1 kwietnia 2003 zorganizowaliśmy dla członków Grupy seminarium szkoleniowe „Polskie organizacje pozarządowe działające za granicą. Perspektywy współpracy po wejściu Polski do Unii Europejskiej” z udziałem Claudii Bonk, przedstawicielki federacji organizacji pozarządowych CONCORD (grupującej europejskie organizacje zajmujące się rozwojem międzynarodowym) i Jeremy´ego Nagody, przedstawiciela Komisji Europejskiej (Europe Aid). Podczas seminarium rozmawiano o współpracy polskich organizacji pozarządowych z instytucjami unijnymi (w tym o korzystaniu z funduszy przeznaczonych na pomoc zagraniczną) i o współpracy z europejską reprezentacją organizacji pozarządowych zajmujących się pomocą rozwojową.

Przedstawicielstwo polskich organizacji pozarządowych w Brukseli

Informacja i edukacja w związku z przystąpieniem do UE

W trzech etapach konkursu, szkolnym, regionalnym i ogólnopolskim, uczestniczyło ponad 320 szkół z całej Polski. Konkurs stanowił okazję do podjęcia w środowiskach lokalnych dyskusji na tematy związane z wejściem Polski do Unii Europejskiej. Kolejnym jego etapom towarzyszyły imprezy lokalne: festiwale, dni europejskie, referenda organizowane przez szkoły razem z lokalnymi partnerami.

Laureatami konkursu w 2003 roku zostały zespoły z czterech szkół: V Liceum Ogólnokształcącego im. Augusta Witkowskiego z Krakowa, Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Reja z Jędrzejowa, III Liceum Ogólnokształcącego im. Marynarki Wojennej RP z Gdyni i Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki z Gorzowa Wielkopolskiego. Zespół z Krakowa otrzymał tytuł Primus inter pares. W tej edycji aż 3 uczestników otrzymało miano talentu negocjacyjnego: Filip Piotr Skóra z Krakowa, Wojtek Skrobisz z Jędrzejowa i Oskar Tetzloff z Gdynii. Nagrodą dla laureatów był Certyfikat Młodego Negocjatora oraz wyjazd studyjny do Brukseli. W czerwcowej wizycie w instytucjach europejskich w Brukseli uczestniczyli również nauczyciele-opiekunowie zespołów oraz regionalni koordynatorzy konkursu. W czasie finałów ogłoszono wyniki mini-konkursu o tytuł Regionalnego Reportera konkursu „Zostań Negocjatorem!”, w którym jury przyznało pięć równorzędnych wyróżnień.

W ramach konkursu zostały przygotowane materiały edukacyjne Vademecum Negocjatora (podręcznik dla uczniów i nauczycieli oraz płyta CD), które służą także jako pomoc przy prowadzeniu zajęć z edukacji europejskiej. Powstała również lista dyskusyjna ZostanNegocjatorem@batory.org.pl, z której korzystają młodzi negocjatorzy.

Przekazaliśmy dotację dla Małopolskiego Instytutu Samorządu Terytorialnego na zorganizowanie debaty z udziałem przedstawicieli środowisk romskich i administracji samorządowej na temat raportu Ochrona mniejszości.

Dotacje na realizację programów partnerskich