Sprawozdanie 2003
Program Przeciw Korupcji
Celem Programu jest budowanie zaufania do instytucji publicznych, kształtowanie świadomości społecznej i uwrażliwianie opinii publicznej na różne formy i aspekty korupcji. Swoje zadania realizujemy inicjując i wspierając ruch obywatelski na rzecz zwiększenia przejrzystości życia publicznego, prowadząc akcje informacyjne i edukacyjne mające na celu zmianę nastawienia obywateli do korupcji w życiu codziennym. Proponujemy także zmiany legislacyjne zapewniające większy udział społeczny w podejmowaniu decyzji, gwarantujące zachowanie przejrzystości procesów decyzyjnych, a przez to chroniące przed praktykami korupcyjnymi. W 2003 roku ważnym elementem działań Programu było monitorowanie działań władz centralnych i lokalnych.
Program jest realizowany przy współpracy Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.
W roku 2003 działania Programu współfinansowane były przez Justice Initiative (Inicjatywa Prawna) działającą w ramach Open Society Institute (Instytut Społeczeństwa Otwartego; 190.000,97 zł), Bank Światowy (18.852,51 zł), Ambasadę Stanów Zjednoczonych (11.937,60 zł).
| Nagrody konkursowe i dotacje: |
299 950 zł |
| Realizacja projektów: |
543 202 zł |
| RAZEM: |
843 152 zł |
Przeciwdziałanie korupcji w życiu codziennym
|
| |
„Nie musisz dawać, nie musisz brać w tym udziału” – od 2000 roku prowadzimy kampanię, która ma zmienić powszechne nastawienie wobec korupcji. Chcemy zmniejszyć nie tylko jej zakres, ale także tolerancję wobec „dawania” i „brania”. |
„Barometr korupcji”.
Raport Opinia publiczna i przedsiębiorcy o korupcji |
Każdego roku prezentujemy raport dotyczący wybranego aspektu korupcji w Polsce. W 2003 roku dr Anna Kubiak z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego przygotowała raport pt. Opinia publiczna i przedsiębiorcy o korupcji. Autorka analizowała wyniki badań przeprowadzonych na nasze zamówienie przez CBOS: jak postrzegana jest korupcja, z którą stykamy się na co dzień – w służbie zdrowia, w urzędach, a także jak przedsiębiorcy oceniają jej zasięg i wpływ na funkcjonowanie gospodarki. Badania zwane „barometrem korupcji” rejestrują rozmiar zjawisk korupcyjnych i zmianę nastawienia społecznego. Raport został zaprezentowany na konferencji zorganizowanej we wrześniu, dostępny jest na naszej stronie www.przeciw-korupcji.org.pl.
Wyniki raportu były prezentowane na kilku spotkaniach z przedsiębiorcami (m.in. członkami Krajowej Izby Gospodarczej, przedsiębiorcami z Chorzowa), z policjantami i na konferencji zorganizowanej przez Fundację Rozwoju Rachunkowości w Polsce.
|
| IV edycja konkursu dla dziennikarzy Tylko ryba nie bierze? |
Na czwartą już edycję konkursu nadesłano 138 prac opublikowanych w okresie od 16 września 2002 do 15 września 2003 roku. Przygotowało je 55 dziennikarzy z 17 redakcji prasowych (ogólnopolskich, regionalnych i lokalnych), z 3 rozgłośni radiowych oraz z 3 stacji telewizyjnych. Do konkursu przyjmowaliśmy prace przedstawiające zjawisko korupcji lub opisujące mechanizmy korupcyjne. Kryteriami oceny nadesłanych artykułów były: rzetelność i obiektywizm w przedstawianiu faktów, ciągłość w śledzeniu opisywanej sprawy, samodzielne pozyskiwanie informacji i materiałów oraz dobry warsztat dziennikarski.
Kapituła konkursu w składzie: Klaus Bachmann, Krzysztof Bobiński, Teresa Bogucka, Marcin Król, Justyna Duriasz-Bułhak, reprezentująca Fundację Wspomagania Wsi oraz Janusz Buszyński, reprezentujący Ambasadę Stanów Zjednoczonych, przyznała 6 nagród:
– I nagrodę w wysokości 8 330 zł otrzymali:
Małgorzata Solecka i Andrzej Stankiewicz z dziennika „Rzeczpospolita” za cykl artykułów „Leki za miliony dolarów”, opisujący głośną aferę korupcyjną w Ministerstwie Zdrowia.
– dwie równorzędne drugie nagrody po 4 760 zł otrzymali:
Józef Jerzy Jurecki z „Tygodnika Podhalańskiego” za artykuły „Nietykalni” i „Nietykalni aresztowani”, opisujące korupcję w zakopiańskim Urzędzie Skarbowym,
Marek Kęskrawiec z tygodnika „Newsweek” za artykuły „Folwark księdza Nowoka” i „Ksiądz odwołany” oraz Jacek Bazan z redakcji Superwizjera TVN za reportaż „Sprzedaż ziemi” – materiały będące wynikiem wspólnego śledztwa dziennikarskiego.
– dwie równorzędne trzecie nagrody w wysokości po 2 975 zł otrzymali:
Włodzimierz Frąckiewicz i Krystian Przysiecki z Redakcji Reportażu Programu I Telewizji Polskiej za wyemitowany w programie „Zawsze po 21” materiał „Niewygodny”
Grzegorz Indulski i Michał Karnowski z tygodnika „Newsweek” za artykuły „Matnia Łapińskiego” oraz „Minister z FOZZ-em w tle”.
– nagrodę specjalną w wysokości 4 000 zł, ufundowaną przez Fundację Wspomagania Wsi, za materiał poruszający sprawy dotyczące terenów wiejskich otrzymał Marcin Kozarow z Polskiego Radia Pomorza i Kujaw za reportaż radiowy „Żaba – zwykły kundel”.
Fundatorami nagród byli: Ambasada Stanów Zjednoczonych (11 937 zł), Fundacja Batorego (11 863 zł) oraz Fundacja Wspomagania Wsi (4 000 zł).
Po uroczystości wręczenia nagród odbyła się dyskusja „Czy dziennikarz powinien zachować dystans wobec władzy politycznej?”. W dyskusji prowadzonej przez Krzysztofa Bobińskiego udział wzięli: Krzysztof Burnetko z „Tygodnika Powszechnego”, Piotr Stasiński z „Gazety Wyborczej” i Jan Skórzyński z „Rzeczpospolitej”.
|
| Grupa Robocza do spraw etyki w służbie zdrowia |
Od 2001 roku przy Programie Przeciw Korupcji działa Grupa Robocza ds. etyki w służbie zdrowia. W roku 2003 Grupa kontynuowała prace nad projektem usprawnienia dostępu pacjentów do deficytowych świadczeń medycznych (seminarium zorganizowane 8 maja 2003, listy do kierownictwa Ministerstwa Zdrowia) oraz przygotowała konferencję prasową na temat obszarów i skali zagrożeń zjawiskami korupcyjnymi w służbie zdrowia (30 czerwca 2003).
Działania Grupy Roboczej na rzecz stworzenia systemu monitorowania list pacjentów oczekujących na deficytowe świadczenia medyczne – przygotowanie materiałów informacyjnych, przeprowadzenie seminarium dla przedstawicieli środowiska lekarskiego, pracowników Narodowego Funduszu Zdrowia i Ministerstwa Zdrowia oraz nagłośnienie problemu w prasie („Gazeta Wyborcza”, „Rzeczpospolita”, „Polityka”) – doprowadziły do podjęcia problemu przez ministra zdrowia. W grudniu 2003 roku w Ministerstwie zainicjowane zostały prace nad stworzeniem systemu zarządzania kolejkami pacjentów oczekujących na deficytowe świadczenia medyczne oraz powołaniem ministerialnego zespołu doradczego, w skład którego wejdą m.in. przedstawiciele Grupy Roboczej. |
| Seminarium Ochrona prawna osoby zgłaszającej przestępstwo korupcyjne |
Osoby zgłaszające popełnienie przestępstwa korupcyjnego znajdują się w bardzo niekorzystnej sytuacji prawnej. 19 lutego 2003 zorganizowaliśmy seminarium, na którym specjaliści dyskutowali, w jaki sposób należy chronić takie osoby.
Dyskusję rozpoczęło wystąpienie Małgorzaty Rutkiewicz, która zaprezentowała przykłady spraw zgłoszonych do Programu Przeciw Korupcji, ilustrujących omawiane zagadnienia. Następnie Michael Adlem, dyrektor Financial Advisory Services i Jacek Wojciechowicz z Banku Światowego przedstawili sposoby rozwiązywania problemu stosowane na świecie. W dyskusji udział wzięli: sędzia Jacek Garstka, Ministerstwo Sprawiedliwości, Ryszard Kalisz, poseł na Sejm RP, Sojusz Lewicy Demokratycznej, Jan Pastwa, Urząd Służby Cywilnej, gen. Adam Rapacki, zastępca Komendanta Głównego Policji, dr Irena Rzeplińska, Instytut Nauk Prawnych PAN, Alina Hussein z NIK, sędzia Andrzej Wąsek, profesor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Małgorzata Wilkosz-Śliwa, rzecznik prasowy Prokuratura Generalnego i Janusz Wojciechowski, wicemarszałek Sejmu RP, Polskie Stronnictwo Ludowe |
| Pomoc prawna |
Poradnictwo prawne dla osób, które zetknęły się z korupcją, prowadzimy od 2000 roku. W tym czasie zajmowaliśmy się 284 sprawami. Zgłaszających się do Programu Przeciw Korupcji informujemy, co można w konkretnej sprawie zrobić i oferujemy pomoc w postępowaniu odwoławczym. W 2003 roku w 12 sprawach występowaliśmy do instytucji nadzorczych i kontrolnych, a w 7 do prokuratury z prośbą o zbadanie sprawy. Dwukrotnie byliśmy obserwatorami spraw sądowych.
Do tej pory najczęściej mieliśmy do czynienia z podejrzeniami nieprawidłowości w działaniu władz samorządowych.
W związku z ciągle rosnącą liczbą osób potrzebujących pomocy prawnej zaprosiliśmy do współpracy sieć Uniwersyteckich Poradni Prawnych, proponując im prowadzenie poradnictwa dotyczącego spraw korupcyjnych. Na naszą propozycję odpowiedziało 8 z 16 istniejących na uniwersytetach Poradni. Po przeszkoleniu, od lutego 2004, stopniowo będziemy przekazywali Uniwersyteckim Poradniom Prawnym napływające do Programu sprawy interwencyjne. |
Społeczna kontrola władzy na poziomie krajowym
|
| Raport na temat służby cywilnej |
Od 6 lat budowany jest w Polsce korpus służby cywilnej, mający być gwarantem istnienia apolitycznej, profesjonalnej kadry przygotowanej do pracy w administracji państwowej. Jednak kolejne rządy łamią lub obchodzą zapisy Ustawy o służbie cywilnej. W raporcie „Służba cywilna w III RP: punkty krytyczne”, przygotowanym na zamówienie Programu przez Krzysztofa Burnetko, przedstawiono analizę obecnego stanu służby oraz propozycje koniecznych zmian.
Prezentacja raportu odbyła się w czerwcu 2003. Raport (dostępny na naszej stronie www.przeciw-korupcji.org.pl) wywołał duże zainteresowanie mediów oraz polityków.
Program Przeciw Korupcji kontynuuje projekt przygotowując kolejny raport, dotyczący procedury naboru urzędników do pracy w administracji publicznej. Chcemy też podjąć się rzecznictwa na rzecz zmian w Ustawie o służbie cywilnej dla zapewnienia sprawnego funkcjonowania korpusu służby cywilnej. |
| Monitoring strategii antykorupcyjnej |
We wrześniu 2002 roku rząd RP przyjął dokument pt. „Rządowa strategia antykorupcyjna”. Zawierał on wiele zapisów mających charakter twardego zobowiązania: określał co, kto i w jakim terminie ma zrobić. Program Przeciw Korupcji podjął się monitorowania wykonania strategii. Co pół roku, kiedy mija kolejny termin realizacji zobowiązań, sprawdzamy czy zostały wykonane i informujemy o tym opinię publiczną.
W kwietniu i wrześniu roku 2003 przedstawiliśmy na konferencjach prasowych dwa podsumowania kolejnych etapów realizacji strategii. Skupiamy się w nich głównie na stwierdzeniu, które zobowiązania zostały wykonane i czy są opóźnienia w realizacji strategii. Tylko w sytuacjach, kiedy mamy ku temu potrzebne, wiarygodne dane (np. projekt ustawy o zamówieniach publicznych czy rozporządzenie w sprawie wprowadzenia lekcji antykorupcyjnych do szkół), komentujemy merytoryczną zawartość podjętych działań.
Ostateczny termin realizacji strategii rządowej to koniec roku 2003, zatem kolejna, końcowa ocena jej realizacji została przedstawiona opinii publicznej na początku 2004 roku. Wyniki przeprowadzonego monitoringu (dostępne na naszej stronie www.przeciw-korupcji.org.pl) spotkały się z dużym zainteresowaniem mediów i opinii publicznej i były jedynym niezależnym źródłem informacji na ten temat. |
| Monitoring obietnic wyborczych 2001Konferencja przeglądowa |
W 2001 roku, razem z Helsińską Fundacją Praw Człowieka i Fundacją Komunikacji Społecznej, rozpoczęliśmy monitoring obietnic wyborczych składanych podczas wyborów do parlamentu. Zebraliśmy deklaracje komitetów wyborczych dotyczących walki z korupcja i każdego roku, w rocznicę wyborów, na specjalnie zorganizowanej konferencji prasowej przedstawiciele ugrupowań politycznych przedstawiają informacje o realizacji zobowiązań podjętych w 2001 roku.
W roku 2003 reprezentanci ugrupowań politycznych zostali poproszeni o odpowiedź na pytanie, jak postępują wobec swoich członków znajdujących się w sytuacji konfliktu interesów prywatnego i publicznego lub naruszających prawo. Uczestnikom konferencji przypomniano także opisywane przez media afery korupcyjne w ich partiach. Politycy mówili o procedurach obowiązujących w poszczególnych partiach, chociaż przyznawali, że jest jeszcze dużo do zrobienia. Żadna z partii nie podjęła konkretnych zobowiązań. |
Społeczna kontrola władzy na poziomie lokalnym
|
| Lokalne Grupy Obywatelskie |
W 2000 roku zainicjowaliśmy tworzenie sieci Lokalnych Grup Obywatelskich zajmujących się monitorowaniem poczynań władz oraz działaniami edukacyjnymi na rzecz większej przejrzystości życia publicznego.
Nasze wsparcie dla Grup Obywatelskich to szkolenie liderów i pomoc w utworzeniu Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich. Program Edukacji Prawnej dotuje realizację projektów przedstawianych przez Grupy.
Prowadzone przez Program Przeciw Korupcji całoroczne szkolenia obejmują zajęcia z edukacji prawnej, wiedzy o samorządzie, kształtowania umiejętności liderskich i podejmowania działań w środowisku lokalnym. Cykl szkoleniowy składa się z dziewięciu dwudniowych spotkań organizowanych co 4-5 tygodni. Po zakończeniu szkolenia liderzy mają stworzyć na swoim terenie Grupę Obywatelską działającą na rzecz przejrzystości.
Szkolenie trzeciej już grupy liderów trwało od listopada 2002 do października 2003. Wzięło w nim udział 25 osób, 6 spośród nich już utworzyło Grupy Lokalne (w Gdyni, Oławie, Lublinie, Krakowie, Lubaczowie i Ostrołęce). W październiku 2003 rozpoczęliśmy szkolenie czwartej grupy liderów, w którym uczestniczą 24 osoby.
Obecnie działa 15 Lokalnych Grup Obywatelskich. Podejmują one takie działania jak: tworzenie punktów doradztwa dla obywateli, którzy mają trudności z załatwianiem spraw w urzędach, sprawdzanie dostępności informacji w urzędach, organizacja warsztatów na temat przejrzystości działań władz i przeciwdziałania korupcji, prowadzenie akcji informacyjnych, zwłaszcza wśród młodzieży, organizacja debat o korupcji, współpraca z lokalnymi mediami. W 2003 roku siedmiu Grupom przyznano dotacje na realizację projektów lokalnych.
We wrześniu 2003 liderzy Grup Lokalnych – absolwenci naszych szkoleń – zawiązali Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich. W grudniu 2003 Stowarzyszenie zostało zarejestrowane w sądzie, a w styczniu 2004 wybrano jego władze. |
| Projekt Przejrzysta gmina |
Inicjatorami projektu są Agora S.A. i Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności, a jego celem jest uruchomieniu akcji społecznej na rzecz przejrzystych zasad działania urzędów gminnych. Samorządy lokalne zdecydowane na udział w projekcie mają wprowadzić u siebie opracowany przez nas „Model Przejrzystej Gminy”. Model stworzony na potrzeby Programu i w oparciu o nasze doświadczenia, zakłada wprowadzenie do pracy urzędu sześciu zasad: przejrzystości, przewidywalności, rozliczalności, fachowości, partycypacji społecznej i braku tolerancji dla korupcji. Zainicjowany w listopadzie 2003 i przewidziany na dwa lata projekt będzie miał dwa etapy – „laboratoryjny” i masowy. Do etapu „laboratoryjnego” zaprosiliśmy 16 gmin (po jednej z każdego województwa), które przy pomocy ekspertów będą stopniowo wdrażały pełen „Model Przejrzystej Gminy”. Wiosną 2004 roku ruszy akcja informacyjna, prowadzona głównie przez „Gazetę Wyborczą”. Do udziału w projekcie będą mogły zgłaszać się gminy, które podejmą zobowiązanie, że wdrożą przynajmniej kilka elementów Modelu. Przygotujemy minimalny, standartowy i całościowy pakiet zadań.
Rola Fundacja Batorego w realizacji projektu polega na przekazaniu naszych doświadczeń i dorobku, w tym „Modelu Przejrzystej Gminy”, pracach w Radzie Projektu i wniesieniu wkładu finansowego (dotacja dla Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej 266 000zł.). |
| Ściągawka dla radnego |
Publikacja wydana w 5 000 egzemplarzy składa się z dwu części: informacji na temat przepisów antykorupcyjnych dla pracowników samorządowych i radnych oraz prezentacji i opisu „Modelu Przejrzystej Gminy”.
Na początku 2003 roku 2 500 egz. Ściągawek zostało rozesłanych do wszystkich przewodniczących nowowybranych rad gmin w Polsce. Chcieliśmy dać im wiedzę o tym, co wolno, a czego powinni się wystrzegać samorządowcy oraz zaproponowaliśmy skorzystanie z opracowanego przez nas narzędzia wprowadzającego przejrzyste procedury działania samorządu. Pozostałe egzemplarze Ściągawki rozprowadzane są wśród członków Lokalnych Grup Obywatelskich oraz innych zainteresowanych osób. |
| Projekt Przejrzyste ratusze |
Jest to projekt realizowany wspólnie z czeskim, słowackim i węgierskim oddziałem Transparency International, a jego celem jest wymiana doświadczeń w działaniach na rzecz przejrzystych zasad pracy samorządów Warszawy, Pragi, Budapesztu i Bratysławy. Projekt zakłada organizowanie raz w roku spotkania przedstawicieli urzędów, rad oraz organizacji pozarządowych z tych miast.
Pierwsze spotkanie odbyło się w lutym 2003 w Pradze, kolejne organizuje Fundacja Batorego w maju 2004 w Warszawie. Spotkania dają możliwość podzielenia się wiedzą i doświadczeniami, zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi, związanymi z promowaniem i wdrażaniem zasad przejrzystego samorządu. Przedstawiciele miast podejmują także przy tej okazji zobowiązania, jakie zmiany wdrożą w ciągu roku w swoich urzędach.
Podczas spotkania w Pradze urzędnicy z Warszawy podjęli się wprowadzenia następujących rozwiązań: wydzielenia Biura Obsługi Interesantów w urzędach dzielnicowych, przyjęcia kodeksu radnego i pracownika samorządowego Warszawy, przyjęcia przejrzystych zasad udzielania dotacji organizacjom pozarządowym. W 2004 roku, na spotkaniu organizowanym przez Fundację Batorego w Warszawie, zostanie przedstawiona ocena realizacji przyjętych zadań przez poszczególne grupy. |
Edukacja obywatelska
|
| Edukacja młodzieży |
W 2003 roku kontynuowaliśmy współpracę z Centrum Edukacji Obywatelskiej, które przygotowuje nauczycieli do wprowadzenia tematyki antykorupcyjnej do szkół. W ramach szkolenia przygotowanego przez CEO pracownicy Programu przeprowadzili zajęcia dotyczące problemu korupcji i możliwości jej zwalczania.
Współpracujemy z CEO także przy wprowadzaniu do szkół wyższych tematyki przeciwdziałania korupcji. Nasze doświadczenia w tej dziedzinie prezentowaliśmy na międzynarodowym seminarium zorganizowanym przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP).
Podczas XI Szkoły Młodych Liderów Społecznych i Politycznych, organizowanej przez Stowarzyszenie Szkoła Liderów, przeprowadziliśmy szkolenie dotyczące korupcji i sposobów ograniczania jej zasięgu. |
| Konkurs dla studentów na najlepszą pracę licencjacką lub magisterską |
W 2003 roku zorganizowaliśmy drugą edycję konkursu na najlepsze prace studenckie prezentujące temat korupcji w aspekcie prawnym, społecznym, etycznym bądź ekonomicznym. Na konkurs wpłynęło 10 prac. Kapituła konkursu w składzie: Alina Hussein (Najwyższa Izba Kontroli), dr Joanna Śmigielska (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW), dr Piotr Girdwoyń (Wydział Prawa i Administracji UW) oraz dr Ryszard Żelichowski (Instytut Studiów Politycznych PAN) postanowiła nagrodzić trzy prace.
– I nagrodę w wysokości 2 200 złotych otrzymała Justyna Dębowska za pracę magisterską „Korupcja na uczelni w opiniach i doświadczeniach studentów Uniwersytetu Łódzkiego i Politechniki Łódzkiej”, napisaną pod kierunkiem dr Anny Kubiak na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym Instytutu Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego.
- II nagrodę w wysokości 1 200 złotych otrzymała Eliza Wancerz za pracę licencjacką „Korupcja w aspekcie społeczno–psychologicznym na przykładzie opinii i postaw studentów prawa”, napisaną pod kierunkiem dr Krystyny Wojciechowskiej na Wydziale Zamiejscowym w Chełmie Szkoły Wyższej im. Bogdana Jańskiego.
- III nagrodę w wysokości 800 złotych otrzymała Katarzyna Sabała za pracę magisterską „Administracyjno-prawne instrumenty zapobiegania korupcji w samorządzie terytorialnym”, napisaną pod kierunkiem prof. dr hab. Małgorzaty Stahl na Wydziale Prawa i Administracji, Kierunek Administracja, Uniwersytetu Łódzkiego.
Dodatkową nagrodą dla laureatów jest możliwość opublikowania fragmentów prac w piśmie „Studia Polityczne” Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk (Instytut otrzymał na ten cel dotację w wysokości 5 000 zł).
|
Copyright © Fundacja Batorego
|
