Komisja Edukacji w Dziedzinie Uzależnień

Komisja prowadziła dwa programy edukacji o problemach alkoholowych i narkomanii: krajowy i regionalny.

Program krajowy

W działaniach krajowych od kilku latach Komisja skupiała się coraz bardziej na tworzeniu i wspieraniu programów pomocy terapeutyczno-edukacyjnej dla sprawców przemocy. 15 lutego zorganizowaliśmy „Okrągły stół przeciw przemocy” z udziałem specjalistów prowadzących programy, które mają na celu zapobieganie przemocy kryminalnej i domowej lub przygotowujących się do ich realizacji. Wśród ponad czterdziestu uczestników byli pracownicy placówek penitencjarnych oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych, placówek pomocy społecznej i samorządów lokalnych z różnych regionów Polski. Na spotkaniu dyskutowano na temat programów oduczających agresywnych zachowań i stosowania przemocy zarówno sprawców przebywających w więzieniach, jak i tych, którym można pomóc zmienić zachowania, zanim do więzień trafią (programy takie prowadzone są już w kilku zakładach karnych, na przykład w Olsztynie, Barczewie, Kielcach, Wrocławiu i Suwałkach). Przedstawiono też dotychczasowe osiągnięcia oraz dalsze plany eksperymentalnego programu Leczenie z przemocy realizowanego od jesieni 2000 roku w Areszcie Śledczym w Radomiu. Rezultatem dyskusji „okrągłego stołu” było kilkanaście projektów przygotowanych przez uczestników spotkania. Realizację 11 z tych projektów wsparliśmy finansowo. Były to zarówno projekty szkoleniowe – dla nauczycieli, psychologów, pracowników socjalnych, sędziów, kuratorów i wychowawców, jak i psycho-edukacyjne – dla sprawców przemocy m.in. w zakładach karnych w Poznaniu, Kielcach, Sandomierzu, Pińczowie, Barczewie, Olsztynie i Wrocławiu. Kontynuowaliśmy też pomoc finansową dla programów realizowanych w zakładach karnych w Radomiu (Leczenie z przemocy) i w Suwałkach (ART – trening zastępowania agresji).

W 2002 roku zorganizowaliśmy szereg szkoleń na temat programów edukacyjnych dla sprawców przemocy: szkolenie dla trenerów (20-22 marca), szkolenie dla kuratorów zawodowych (Kołobrzeg, 26-27 września), szkolenie dla trenerów programu ART – trening zastępowania agresji (3 listopada), szkolenie dla policjantów, pracowników socjalnych i urzędników samorządu (Mrągowo, 14-15 listopada).

Komisja była ponadto organizatorem – wraz z Helsińską Fundacją Praw Człowieka i poznańskim wydawnictwem Media Rodzina – spotkania z udziałem przebywającego w Polsce na zaproszenie Fundacji Ius et Lex, legendarnego komendanta policji w Nowym Jorku, Williama Brattona. Bratton w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych uczynił to największe miasto USA najbezpieczniejszym, choć wcześniej biło ono rekordy pod względem liczby zabójstw, rabunków, włamań, kradzieży samochodów, a także agresywnego żebractwa, ulicznego pijaństwa i handlu narkotykami oraz wszelkich przejawów chuligaństwa. W spotkaniu, które odbyło się 18 marca, wzięło udział ponad stu najwyższych funkcjonariuszy policji i straży miejskiej z całej Polski, którzy dyskutowali o sposobach zmniejszenia przestępczości w polskich miastach. Seminarium prowadzili wspólnie: konstytucjonalista prof. Wiktor Osiatyński, prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka Marek Nowicki i amerykański prokurator Steve Baczynski, doradca polskich organów ustawodawczych, od kilku lat mieszkający w Polsce. Największe ożywienie wywołały wypowiedzi Brattona na temat konieczności podjęcia przez policję działań na rzecz zbliżenia do lokalnego środowiska obywateli, wśród których policjanci pracują. Całodzienny warsztat przyniósł plon w postaci listy postulatów zgłoszonych podczas dyskusji, dotyczących zarówno niezbędnych regulacji prawnych, jak i zmian w procedurach policyjnych, dzięki którym praca policji mogłaby się stać bardziej efektywna.

Rok 2002 był ostatnim rokiem działania Komisji, która z inicjatywy Wiktora Osiatyńskiego została powołana przy Fundacji Batorego w 1989 roku. Głównym celem Komisji było przeniesienie do Polski modelu leczenia opartego na 12 Krokach AA oraz przekonanie do partnerstwa z ruchem Anonimowych Alkoholików profesjonalistów zajmujących się leczeniem uzależnień.

Od 1989 do końca 2002 roku Komisja zorganizowała w kraju około 500 seminariów i treningów dla psychologów, lekarzy, terapeutów i innych specjalistów zainteresowanych leczeniem osób uzależnionych oraz ich rodzin, a w ostatnich trzech latach również problematyką przemocy ulicznej i rodzinnej. Wśród grup zawodowych, z którymi współpracowano, znajdowali się prócz służby zdrowia również nauczyciele i uczniowie, studenci, policjanci, służba więzienna, wojsko, pracownicy sądownictwa, samorządy, wyższe uczelnie i organizacje pozarządowe. Wykłady i treningi prowadziło w sumie ponad 30 specjalistów zagranicznych m.in. z USA, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Skandynawii oraz ponad 50 polskich współpracowników – lekarzy, psychologów oraz terapeutów i i profilaktyków przeszkolonych w prowadzonej przez kilka lat „szkole lektorów”. W szkoleniach wzięło w sumie udział około tysiąca uczestników, z czego wielu kilkakrotnie. Sporym osiągnięciem była wieloletnia współpraca z Centralnym Zarządem Służby Więziennej, której owocem stało się w 1991 roku uruchomienie w zakładach karnych placówek leczenia odwykowego wzorowanych na modelu Atlantis, współpracujących z ruchem Anonimowych Alkoholików, a począwszy od 1999 roku wprowadzanie do więzień programów nastawionych na pracę ze sprawcami przemocy.

Trwałym dorobkiem jest podręcznik do pracy ze sprawcami przemocy wzorowany na modelu Duluth – przed kilku laty z inicjatywy Fundacji Batorego metody tej uczył polskich specjalistów Polak z Chciago, Marek Prejzner. Autorami skryptu są Dariusz Skowroński i Agata Skorupska z Olsztyna. Wielką dumą Komisji jest radomski program Leczenie z przemocy (realizowany od 2000 roku) nastawiony na rehabilitację ciężkich przestępców kryminalnych i przygotowanie ich do pracy w roli instruktorów mogących podczas dalszego odbywania kary pomagać specjalistom więziennym w oduczaniu agresji innych skazanych. Program okazał się w naszych warunkach nie tylko wykonalny, lecz przede wszystkim efektywny; od września 2002 roku sześciu skazanych na długoletnie wyroki przestępców już prowadzi zajęcia edukacyjne ze swymi współwięźniami. Należy tu wspomnieć o wspaniałym pod względem fachowości i oddania sprawie zespole: Iwonie Stańczyk (psycholog), Krzysztofie Linowskim (socjolog), Januszu Rogali (wychowawca), którzy pod kierunkiem psychiatry, doktora Izydora Wysockiego, urzeczywistnili koncepcję amerykańskiego specjalisty od przemocy, profesora Jamesa Gilligana. Program ten ma szansę stać się zalążkiem stałego zaangażowania polskiego więziennictwa w traktowanie kary pozbawienia wolności jako możliwości reedukacji i resocjalizacji skazanych tak, by powracali do społeczeństwa uwolnieni od skutków ich poprzedniego, najczęściej bardzo destrukcyjnego sposobu życia.

Przez 13 lat Komisja wydała 40 numerów popularnego kwartalnika „ArkA” zachęcającego do współpracy profesjonalistów ze wspólnotami Anonimowych Alkoholików, Anonimowych Narkomanów, Al-Anon, Alateen i Dorosłych Dzieci Alkoholików w pomaganiu uzależnionym i ich bliskim. Współfinansowano także publikację 28 książek autorów polskich i amerykańskich.

W 1999 roku Prezydent Rzeczypospolitej udekorował Orderem Zasługi pięciu najwybitniejszych współpracowników Komisji, którzy w początkowym okresie pomogli przenieść do Polski model leczenia oparty na 12 Krokach AA. Byli to: Claudia Blackburn (z Pennsylwanii), Bill Burgin (z Minnesoty), Stefan Johannson (z Islandii), Robert D. Gamble (Amerykanin z Poznania) i doktor Bohdan Woronowicz (z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie). W ten sposób uczczono jubileusz 10-lecia Komisji. W 2002 roku Ewa Woydyłło-Osiatyńska, która kierowała Komisją od 1996 roku, została uhonorowana nagrodą „Tygodnika Powszechnego” – Medalem Świętego Jerzego „za walkę z bardzo polskim smokiem – smokiem alkoholizmu”.

Dofinansowania:	131 550,00 zł
Szkolenia, publikacje:	122 876,55 zł
RAZEM:	254 426,55 zł

Program regionalny

Regionalny Program Przeciwdziałania Uzależnieniom działa w Europie Wschodniej i Środkowej oraz w Azji Centralnej. Program finansowany jest przez Open Society Institute w Nowym Jorku. Ulokowanie programu międzynarodowego w 1996 roku w Fundacji Batorego wiązało się z wieloletnią działalnością oraz doświadczeniami Komisji Edukacji w dziedzinie Uzależnień.

W ramach Programu Regionalnego prowadzimy szkolenia i treningi dla lekarzy, psychologów i terapeutów zajmujących się leczeniem osób uzależnionych. Szkolenia odbywają się w Polsce lub w krajach z nami współpracujących. W ostatnich latach rozwija się współpraca z władzami penitencjarnymi wielu krajów regionu (m.in. w Kazachstanie, Litwie, Rosji, Mongolii, Bułgarii, Rumunii), zainteresowanymi otwieraniem placówek leczenia więźniów uzależnionych. Polska służy swymi doświadczeniami w oparciu o działające w kilkunastu zakładach karnych programy Atlantis – przyjmując stażystów, organizując spotkania warsztatowe w więzieniach oraz dzieląc się z zagranicznymi partnerami materiałami do pracy z pacjentami.

W 2002 roku zorganizowaliśmy następujące szkolenia w Polsce: szkolenie dla instruktorów terapii odwykowej (Warszawa, 15-18 kwietnia), szkolenie na temat leczenia uzależnionych w zakładach karnych (Zakład Karny Barczewo, 22-24 maja), Szkołę Letnią dla Terapeutów Uzależnień (Konstancin, 19-23 czerwca). Nasze specjalistki przeprowadziły także warsztat dla uczestniczek konferencji Europejskiej Unii Kobiet na temat „Alkohol i narkotyki a przemoc w świecie współczesnym” (Warszawa, 27-28 września). W najlepszych polskich placówkach leczenia uzależnień odbyło staże 16 specjalistów z Białorusi, Mongolii, Rosji i Ukrainy. Terapeuta z Tadżykistanu przebywał na stażu w ośrodku terapii uzależnień „Vyzdorovlenie” w Moskwie.

Na rok 2002 przypadło wyjątkowo wiele podróży naszych wykładowców. Przeprowadziliśmy 14 seminariów na temat leczenia alkoholików i narkomanów (również w więzieniach), m.in. w Bułgarii, Francji, Litwie, Mołdawii, Mongolii, Rumunii, Rosji (3 seminaria), Słowacji (2 seminaria) i Ukrainie (2 seminaria). Byliśmy współorganizatorami I Międzynarodowej Konferencji na temat „Redukcji szkód używania alkoholu” w Recife (Brazylia). Podczas konferencji program nasz został wyróżniony dyplomem za osiągnięcia w propagowaniu nowoczesnej wiedzy o rozwiązywaniu problemów alkoholowych w świecie. Do Recife zaprosiliśmy najaktywniejszych współpracowników z regionu, m.in. z Polski, Litwy, Łotwy i Ukrainy. W ramach przygotowań do międzynarodowej konferencji na temat modelu Minnesota, którą planujemy przeprowadzić w 2003 roku, gościliśmy w Polsce 2 osoby z ośrodka leczenia uzależnień w Soissons we Francji. Jedna osoba z Polski uczestniczyła także w konferencji poświęconej redukcji szkód związanych z używaniem narkotyków (Lubljana, Słowenia) oraz w sympozjum na temat przemocy domowej (Bruksela).

Wydaliśmy dwa numery biuletynu „ArkA” w języku rosyjskim, a także kolejny numer „Arki” w języku bułgarskim. W 2002 roku ukazały się w Bułgarii przekłady dwóch polskich książek poświęconych leczeniu uzależnień.

W ciągu roku 2002 przekazaliśmy w sumie kwotę 42 930 USD naszym partnerskim organizacjom z krajów regionu w związku z prowadzonymi wspólnie działaniami. W ten sposób wsparliśmy organizacje z Bułgarii, Kazachstanu, Kirgistanu, Litwy, Łotwy, Mołdawii, Mongolii, Rosji i Ukrainy.

Realizacja programu regionalnego:

727 714,94 zł