PROGRAM "PRZECIW KORUPCJI"

Program "Przeciw Korupcji" rozpoczął działalność 1 stycznia 2000 roku. Jest to wspólne przedsięwzięcie Fundacji im. Stefana Batorego i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka realizowane głównie dzięki dotacji otrzymanej z Fundacji Forda.

Celem programu jest budowanie zaufania społecznego do instytucji publicznych, kształtowanie świadomości i uwrażliwianie na różne formy i aspekty korupcji w życiu społecznym. Obserwatorzy zjawisk społecznych zauważają niespójność postaw Polaków, z jednej strony głośno potępiających przejawy zachowań nieetycznych i korupcję wśród polityków, a z drugiej przekupujących urzędników administracji lokalnej, policjantów czy lekarzy w celu pomyślnego załatwienia swoich spraw. Program stara się wpłynąć na zmianę tych postaw m.in. poprzez uświadomienie społeczeństwu, że istnieje ścisły związek pomiędzy korupcją polityczną i tzw. korupcją codzienną.

Medialna kampania edukacyjna

(czerwiec - sierpień; projekt zrealizowany wspólnie z Fundacją Komunikacji Społecznej)

"Nie muszę dawać, nie muszę brać w tym udziału" to hasło naszej kampanii, które wybraliśmy pragnąc przekonać obywateli, że najważniejsza jest ich indywidualna decyzja, że każdy z nas może mieć wpływ na ograniczenie zjawiska korupcji w Polsce. Kampanię oparto na projekcie przygotowanym przez agencję reklamową Ozon, która pro publico bono opracowała koncepcję i stronę graficzną kampanii. W lipcu i sierpniu na ulicach 13 największych miast Polski pojawiły się plakaty wielkoformatowe. Firma Dobre Media zajęła się dystrybucją 45 tysięcy kart pocztowych zachęcających do włączenia się w działania antykorupcyjne. Rozdaliśmy również 3 tysiące ulotek z informacją o tym, co należy robić, gdy zetkniemy się z korupcją. Do kampanii włączyły się stacje radiowe o zasięgu ogólnopolskim: Program I i III Polskiego Radia, Radio Kolor, Radio Bis, Radio ZET nieodpłatnie emitując kilka razy dziennie przygotowane przez nas spoty reklamowe. Ponad 20 rozgłośni regionalnych przeprowadziło na antenie spotkania, sondy telefoniczne, uliczne mini-reportaże. Również ogólnopolskie stacje telewizyjne RTL 7, TVN, TVP 1 emitowały 30-sekundowy spot telewizyjny.

Fundacja Komunikacji Społecznej i dom multimedialny Grupa IIS przygotowały specjalną stronę internetową dla młodzieży "Cafe Kontra Korupcja". Znaleźć tam było można: wywiady z kandydatami na urząd prezydenta, wypowiedzi szefów sztabów wyborczych o sposobie finansowania kampanii, ważniejsze akty prawne dotyczące przeciwdziałania korupcji w Polsce.

Kampania spotkała się z dużym oddźwiękiem w prasie. 50 dzienników i tygodników zamieściło o niej blisko 100 artykułów. Około 30 gazet zainspirowanych naszą kampanią podjęło własne akcje publikując artykuły na temat korupcji, drukując listy od czytelników.

Swoje doświadczenia zaprezentowaliśmy na Festiwalu Budapesztańska Jesień, a Fundacja Komunikacji Społecznej prezentowała kampanię na Festiwalach Golden Drum w Portoroz (Slovenia) i Epica w Londynie.

Na kampanię otrzymaliśmy dodatkowe dotacje z amerykańskiego programu Democracy Commission Small Grants i z Banku Światowego.

Skuteczność naszych działań poddaliśmy weryfikacji, zamawiając dwa niezależne badania opinii publicznej, które przeprowadziła firma badań rynkowych i społecznych DEMOSKOP. Pierwsze badanie, przed kampanią medialną, pokazało, że zaledwie 8% Polaków potrafi wskazać instytucje przeciwdziałające korupcji, przy czym najczęściej wymieniano policję i NIK (po 3% respondentów). Kiedy w październiku badanie powtórzono okazało się, że 11 % respondentów zauważyło działania Programu "Przeciw Korupcji", a 35% badanych stwierdziło, że ostatnio więcej się mówi o tym problemie.

Konkurs "Tylko ryba nie bierze?"

W kwietniu ogłosiliśmy konkurs na najlepszy materiał dziennikarski dotyczący korupcji. W odpowiedzi otrzymaliśmy prawie 80 prac od dziennikarzy z mediów ogólnopolskich, regionalnych i lokalnych. Kapituła Konkursu (Klaus Bachmann, Krzysztof Bobiński, Marcin Król, Antoni Kamiński, Marek Nowicki, Stanisław Podemski) wyróżniła troje dziennikarzy:

pierwszą nagrodę (równowartość 5000 USD) otrzymała Anna Marszałek z Rzeczpospolitej za dwa artykuły: "Jak gangi wchodzą do firm" i "Poseł Kolasiński, Gawronik, 'Pruszków' i spółka";
drugą nagrodę (równowartość 3000 USD) za artykuł "W sieci" otrzymał Piotr Kobalczyk z Głosu Pomorza;
trzecią nagrodę (równowartość 2000 USD) przyznano Marcinowi Kowalskiemu z tygodnika Nowe Wiadomości Wałbrzyskie za artykuły "Książ w raju podatkowym" i "Radny poza prawem".

Wręczenie nagród odbyło się 1 grudnia 2000 roku.

Konferencje

Seminarium "Zjawisko korupcji widziane z różnych perspektyw" (maj)

Referaty o korupcji w Polsce i państwach naszego regionu wygłosili: prof. Andrzej Rzepliński z Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW, dr Andrzej Kutyłowski z Buskerud College w Norwegii, dr Magdalena Środa z Instytutu Filozofii UW oraz dr Marek Kosewski z Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych UW.

Konferencja "Walka z korupcją. Strategie działań antykorupcyjnych dla Polski i doświadczenia międzynarodowe" (grudzień, zorganizowana wspólnie z Bankiem Światowym)

Konferencję otworzyli premier Jerzy Buzek i ambasador USA w Polsce Christopher Hill. Zjawisko korupcji w Polsce z korupcją w innych krajach regionu porównywała Helen Sutch z Banku Światowego, Janusz Wojciechowski, prezes Najwyższej Izby Kontroli, mówił o doświadczeniach NIKu w walce z korupcją, a John O'Rourke z Przedstawicielstwa Komisji Unii Europejskiej w Polsce o walce z korupcją w związku z akcesją Polski do UE. W dyskusjach panelowych o głównych obszarach życia publicznego dotkniętych korupcją lub korupcję umożliwiających wzięli udział politycy, urzędnicy państwowi, dziennikarze i działacze pozarządowi .

Konferencję sfinansował Bank Światowy, Amerykańska Izba Handlowa i Ambasada Stanów Zjednoczonych w Polsce. Dzięki finansowemu wsparciu Programu East-East Open Society Institute w konferencji uczestniczyła również grupa 12 osób z krajów byłego bloku komunistycznego.

Raporty, ekspertyzy

Działania antykorupcyjne w państwach członkowskich OECD

Raport przygotowany przez dr Tomasza Grosse opisuje sposoby ograniczania korupcji politycznej i przeciwdziałania korupcji w administracji publicznej w krajach zaawansowanej demokracji. Wydany w nakładzie 1000 egzemplarzy dostępny jest również na naszych stronach internetowych.

Informator prawny

Informator autorstwa Małgorzata Wypych, opracowany został przy współpracy Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Znalazły się w nim informacje na temat sposobów zapobiegania korupcji na przykładzie wybranych działań Rady Europy, definicje przestępstwa korupcji w polskim prawie karnym oraz opis mechanizmów zapobiegania korupcji w wybranych grupach zawodowych (urzędnicy samorządowi, państwowi, sędziowie, prokuratorzy, policjanci, lekarze). Informator zamieszczony jest na naszych stronach internetowych.

Edukacja w szkole

(projekt realizowany wspólnie z Centrum Edukacji Obywatelskiej)

Rozpoczęliśmy prace nad wprowadzeniem "modułu antykorupcyjnego" do programu szkolnego. Przygotowywane są scenariusze lekcji poświęconych zagadnieniu korupcji, z których młodzież dowiedzieć się ma m.in. na czym polega odpowiedzialne rządzenie krajem, dlaczego życiem społecznym powinna rządzić zasada przejrzystości, jakie zagrożenia niesie korupcja.

Pomoc prawna

(projekt realizowany wspólnie z Helsińską Fundacją Praw Człowieka)

Osobom indywidualnym, które zwracają się do nas w sprawach dotyczących korupcji staramy się pomóc: informujemy, co można w danej sprawie zrobić, występujemy do instytucji nadzorczych i kontrolnych z prośbą o zbadanie sprawy, jesteśmy gotowi wysyłać obserwatorów na procesy sądowe.

Projekt finansowany był przez Fundację Helsińską.

Lokalne grupy obywatelskie

Rozpoczęliśmy działania na rzecz tworzenia sieci grup obywatelskich zajmujących się monitorowaniem poczynań władz i działaniami na rzecz większej przejrzystości w życiu publicznym na poziomie lokalnym. Pomysłodawcą tego projektu jest dr Cezary Trutkowski z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Na początek wybrano 14 liderów, którzy po wieloetapowym szkoleniu, przygotowują plan konkretnych działań i będą je realizować we współpracy z funkcjonującą na ich terenie organizację pozarządową.

Badanie opinii publicznej na temat zjawiska korupcji w Polsce

(listopad-grudzień, projekt realizowany wspólnie z Instytutem Spraw Publicznych)

Opracowane przez dr Annę Kubiak badanie przeprowadził na ogólnopolskiej próbie reprezentatywnej CBOS. W badaniu pytaliśmy ludzi o doświadczenia związane z korupcją, m.in. o to komu, dlaczego i w jakiej wysokości wręczali łapówki. Fakt, że tylko 14% badanych przyznało się do wręczenia łapówki w ostatnich czterech latach, choć od kilku lat do tego typu zachowań stale przyznawało się ponad 20% badanych, może wskazywać na sukces podejmowanych ostatnio w Polsce działań antykorupcyjnych, w tym prowadzonej przez nas kampanii. Dziś trudniej przyznać się do złamania normy prawnej i być może w przyszłości mniej ludzi będzie ją łamało.

Badania sfinansowane zostały częściowo z dotacji Banku Światowego.

RAZEM: 536 141,48 zł