Nowa Ukraina?

Prowadzenie: Bogdan Borusewicz
Uczestnicy: Ołeksij Harań, Hryhoryj Nemyria, Witalij Portnikow

Bogdan Borusewicz — polityk, członek Rady Fundacji im. Stefana Batorego, członek Zarządu Województwa Pomorskiego. W latach 1976-81 członek KOR, współzałożyciel Wolnych Związków Wybrzeża, w 1980 w prezydium Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdańskiej, w latach 1981-86 w podziemiu, w 1986 aresztowany. W latach 1989-91 w prezydium Komisji Krajowej "Solidarności". W latach 1991-2001 poseł na Sejm.

Ołeksij Harań — politolog, profesor w kijowskim uniwersytecie Akademia Kijowsko-Mohylańska, dyrektor Centrum Studiów nad Bezpieczeństwem Narodowym. Wydał m.in. Ubyty drakona. Z istoriji Ruchu ta nowych partij Ukrajiny (1993). Ostatnio opublikował m.in. raport o Ukrainie w tomie Nation in Transit 2001 (wydanym przez Freedom House). Znawca lewicy ukraińskiej.

Hryhoryj Nemyria — socjolog, prezes Fundacji Odrodzenie, dyrektor Centrum Studiów Europejskich i Międzynarodowych Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, kierownik Wydziału Integracji Europejskiej Ukraińskiej Akademii Administracji Publicznej. Zajmuje się problematyką integracji europejskiej, regionalizmem oraz polityką zagraniczną Ukrainy.

Witalij Portnikow — dziennikarz, absolwent i doktorant Wydziału Dziennikarstwa Uniwersytetu Moskiewskiego; w latach 1988-94 korespondent "Mołod´ Ukrajiny" (Kijów), w latach 1989-95 komentator "Niezawisimoj Gazety" (Moskwa), od roku 1991 korespondent i analityk Radia Wolna Europa (serwis rosyjski i ukraiński), od 1994 komentator tygodnika "Dzerkało Tyżnia" (Kijów).

Celem debaty „Nowa Ukraina?” było podsumowanie wyborów parlamentarnych na Ukrainie przeprowadzonych 31 marca 2002. O skomentowanie przebiegu wyborów i podsumowanie ich wyników poproszeni zostali ukraińscy analitycy i komentatorzy polityczni: Ołeksij Harań, Hryhorij Nemyria i Witalij Portnikow. W opinii wszystkich uczestników dyskusji wybory parlamentarne nie przyniosły zasadniczego przełomu w sytuacji politycznej Ukrainy - ich zdaniem przełom taki może nastąpić dopiero po wyborach prezydenckich w 2004 roku. Przebieg i wyniki wyborów '2002 odczytywać można raczej jako diagnozę stanu społeczeństwa ukraińskiego i wyraz pewnych tendencji. Zdaniem komentatorów, diagnoza ta jest raczej optymistyczna: wejście do parlamentu sił otwarcie antyprezydenckich (jak partie kierowane przez Julię Tymoszenko i Ołeksandra Moroza) świadczy o tym, że znaczna część wyborców opowiada się za zmianami i przestaje wierzyć, że silna władza prezydenta gwarantuje poprawę sytuacji. Spadek notowań Komunistycznej Partii Ukrainy wskazuje na wyczerpywanie się elektoratu skrajnej lewicy. Wyniki wyborów świadczą też o nieefektywności „technologii wyborczych” przeniesionych na Ukrainę z Rosji (zwłaszcza technik tworzenia i lansowania „sztucznych” partii politycznych). Naciski administracyjne, monopol medialny, wykorzystywanie akcentów antyzachodnich dla dyskredytowania przeciwników politycznych nie zagwarantowały zwycięstwa partii pro-prezydenckich i oligarchicznych. Można uznać to za przejaw zdolności wyborców do krytycznej oceny poszczególnych partii i ich programów oraz przejaw umiejętności opierania się naciskom administracji (stosowanym szczególnie ostro i najbardziej skutecznym w okręgach jednomandatowych) i propagandzie prowadzonej w mediach. Pozwala to na optymistyczne rokowania co do przyszłości instytucji demokratycznych na Ukrainie.

„Nową Ukrainę” przynieść jednak mogą jedynie zasadnicze reformy gospodarcze i społeczne, tymczasem brak jest siły politycznej, która byłaby zdolna je przeprowadzić. Również społeczeństwo ukraińskie nie byłoby obecnie w stanie zaakceptować radykalnych reform. Zdaniem Witalija Portnikowa, podjęcie reform będzie raczej wynikiem nacisków z zewnątrz i nie nastąpi wcześniej niż po wyborach prezydenckich. W zgodnej opinii wszystkich komentatorów czas poprzedzający te wybory to okres przejściowy, gdy przygotowywane będzie odejście Leonida Kuczmy. Prognozy, kto będzie jego następcą, były bardzo ostrożne: przewidywany jest „czarny koń” ze środowiska administracji prezydenta i — jako jego konkurent — Wiktor Juszczenko, jeśli okaże się wyrazistym i konsekwentnym liderem politycznym.

Dla przemian na Ukrainie decydujący będzie również wybór orientacji politycznej w kierunku Zachodu lub Rosji, który w tej chwili nadal nie rysuje się jednoznacznie. W trakcie dyskusji poruszono problem wpływu Rosji na sytuację na Ukrainie. O ile czynnik rosyjski jako czynnik wewnętrzny utracił na znaczeniu (wpływy partii reprezentujących mniejszość rosyjską są minimalne, a kwestia statusu języka rosyjskiego, choć powróciła przed wyborami, właściwie nie wzbudza emocji), to jako czynnik zewnętrzny zachowuje swoją wagę. Zainteresowanie Rosji Ukrainą jest bardzo poważne, dlatego też — nawet jeśli nie ma ona obecnie realnych możliwości silnego wpływu na sytuację wewnętrzną Ukrainy — na pewnych etapach jej rola może być bardzo istotna.