Wykład Tadeusza Mazowieckiego

6 czerwca 2005

Premier Tadeusz Mazowiecki kolejny wykład z cyklu O naprawie Rzeczpospolitej, zaczął od wskazania dwu obszarów: obszaru instytucjonalnego i obszaru debaty, który – precyzując – nazwał obszarem „dziania się” polityki. Mazowiecki postawił też pytanie, jego zdaniem kluczowe: Czy może nastąpić naprawa i rozwój Rzeczpospolitej jeśli sfera „dziania się” polityki totalnie odstręcza obywateli od życia publicznego?

Co rozumiemy, kiedy mówimy naprawa Rzeczpospolitej? – pytał dalej, dodając: Ja też jestem za naprawą. Mazowiecki przyznał, że jest wiele trudnych problemów i nie wszystko w dzisiejszej Polsce jest dobre, ale zdecydowanie odrzuccił pogląd, że to co dobre w polskim dorobku ostatnich piętnastu lat, stało się przypadkiem.

Odpowiedź na pytanie o naprawę Rzeczpospolitej wiąże się z odpowiedzią na pytanie o stosunek do III RP. Mazowiecki zdecydowanie przeciwstawia się postrzeganiu jej dorobku jako tworu nieudanego. Za taką negacją stoi - zdaniem Mazowieckiego – pewna głębsza filozofia polityczna, zdecydowanie sprzeczna z jego własną filozofią. Głosicielem tej filozofii jest dziś m. in. Jarosław Kaczyński. Z postulatów politycznych Kaczyńskiego wyłania się wizja państwa autorytarnego, opartego na nieufności, gdzie wszyscy są potencjalnie nieuczciwi, a tylko ośrodek dyspozycji władzy ma we krwi wszystkie cnoty. Filozofia polityczna Mazowieckiego jest inna. Opowiada się on za wizją państwa ograniczonego, ale mocnego, sprzyjającego otwartemu społeczeństwu obywatelskiemu. Dobre państwo, to państwo realizujące podstawowe zadania, które Mazowiecki streszcza w trzech słowach: rozwój, uczciwość, demokracja.

Naprawa Rzeczpospolitej jest możliwa tylko wtedy, kiedy w sferze „dziania się” polskiej polityki odejdziemy od ekstremów w kierunku dialogu i konsensusu. Konieczna jest zmiana charakteru debaty publicznej, odejście od wzajemnego wykluczania ku porozumieniu. Ważnym problemem – zdaniem Mazowieckiego – jest też problem kształtowania opinii publicznej i rola, jaką odgrywają w nim media. Mazowiecki, podkreślając pozytywną rolę mediów, mówił o potrzebie refleksji nad ich odpowiedzialnością za budowanie i podsycanie nastrojów odstręczających obywateli od polityki.

Mówiąc o naprawie w sferze instytucjonalnej, Mazowiecki sformułował szereg postulatów. Jednym z nich jest dbanie o jakość i egzekwowanie prawa. Krajowa Rada Sądownicza, pomyślana jako gwarant niezależności, stała się dziś gwarantem korporacyjności interesów środowiska prawniczego. Zdaniem Mazowieckiego wymiar sprawiedliwości w Polsce wymaga pilnej reformy, jest dziś zbiurokratyzowany i nieskuteczny, a dużą część winy za ten stan rzeczy ponosi samo środowisko prawnicze. Kolejne postulaty naprawcze w obszarze instytucjonalnym państwa to: oddzielenie działalności i całej sfery służb specjalnych od polityki, budowanie przejrzystej i kontrolowanej roli państwa w radach nadzorczych przedsiębiorstw oraz dowartościowanie roli służby publicznej na różnych szczeblach.

Realizacja postulatów służących naprawie państwa musi być - zdaniem Mazowieckiego - wkomponowana w wizję generalnych zadań Polski. Trzeba dobrze wykorzystać obecności Polski w Unii Europejskiej, nasza rola nie może ograniczać się jedynie do zagospodarowania funduszy unijnych. Jeśli chcemy dobrze czuć się w Unii i przeciwdziałać niekorzystnej koncepcji koalicji państw „twardego jądra”, powinniśmy wziąć współodpowiedzialność za rozwój UE i aktywnie uczestniczyć w przezwyciężaniu wewnętrznych kryzysów wspólnoty”.

Trzeba też znaleźć rozwiązanie kilku najważniejszych polskich problemów. Pierwszym z nich jest - zdaniem Mazowieckiego - „katastrofa bezrobocia”, z której można wyjść tworząc Narodowy Pakt Zatrudnienia – trwały projekt łączący pracodawców, pracowników i państwo. Inicjatywa ta miałaby doprowadzić do usuwania barier dla małych i średnich przedsiębiorstw m. in. przez obniżenie podatków. Obok rozwiązania problemu bezrobocia ważne wydaje się też przezwyciężanie zapaści w której znalazła się polska nauka oraz wsparcie działań, mogących doprowadzić do „jakościowego skoku” w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Na zakończenie wykładu premier Tadeusz Mazowiecki odniósł się do formułowanych dziś postulatów rewolucji moralnej. Towarzyszy im - jego zdaniem – dążenie do odarcia III Rzeczpospolitej z poczucia godności i chęć uderzenia w ludzi, którzy tę III Rzeczpospolitą tworzyli. Odrzucając pomysł takiej rewolucji, Mazowiecki mówiło konieczności przywrócenia słowu „moralność” jego prawdziwego znaczenia, właśnie w obszarze polityki.